Intro:

Στον ψηφιακό κόσμο του σήμερα, τα προσωπικά δεδομένα, οι οικονομίες και τα αρχεία μας βρίσκονται διαρκώς υπό απειλή. Το cyber-prepping γίνεται απαραίτητο για κάθε χρήστη που θέλει να προστατεύσει τα ψηφιακά του αρχεία, την ιδιωτικότητα και τις οικονομίες του πριν από ένα ενδεχόμενο ψηφιακό blackout. Οι επιθέσεις malware, ransomware και phishing, αλλά και οι φυσικές διακοπές ηλεκτροδότησης, μπορούν να προκαλέσουν απώλεια κρίσιμων δεδομένων ή οικονομικές ζημίες. Με σωστό backup δεδομένων, κρυπτογράφηση αρχείων και ασφαλείς κωδικούς, μπορείς να θωρακίσεις τον ψηφιακό σου κόσμο. Παράλληλα, η χρήση VPN, ασφαλών επικοινωνιών και προστατευμένων online τραπεζικών λογαριασμών ενισχύει την ψηφιακή σου ασφάλεια. Σε αυτόν τον οδηγό Cyber-Prepping, θα μάθεις βήμα-βήμα πώς να διατηρήσεις την ιδιωτικότητα, την οικονομική ασφάλεια και την προστασία δεδομένων σου, ακόμα και σε περιόδους κρίσης ή blackout.

---

Εισαγωγή: Η Νέα Εποχή της Ψηφιακής Επιβίωσης

Ζούμε σε μια εποχή όπου η ίδια μας η ύπαρξη έχει μεταφερθεί σε bits και bytes. Δεν μιλάω μόνο για τις φωτογραφίες των διακοπών ή τις λίστες αναπαραγωγής στο Spotify. Μιλάω για την ταυτότητά σου, την περιουσία σου, την επαγγελματική σου ζωή, ακόμα και τις αναμνήσεις σου. Όλα βρίσκονται πλέον κλειδωμένα σε σκληρούς δίσκους, σε διακομιστές του “cloud” ή σε κάρτες μνήμης.

Σήμερα, αν χάσεις το κινητό σου, δεν χάνεις απλά μια συσκευή επικοινωνίας. Χάνεις τον έλεγχο των κοινωνικών σου δικτύων, την πρόσβαση στους τραπεζικούς σου λογαριασμούς, τις διευθύνσεις και τα τηλέφωνα των φίλων σου, τις σημειώσεις σου, την επαγγελματική σου αλληλογραφία. Αν χακάρονται οι servers μιας τράπεζας, χάνεις τις οικονομίες μιας ζωής. Αν μια ηλιακή καταιγίδα χτυπήσει το δίκτυο ηλεκτροδότησης, βυθίζεσαι στο σκοτάδι – όχι μόνο φυσικό, αλλά και ψηφιακό.

Εγώ, ως ερευνητής τεχνολογίας και επιβίωσης, παρακολουθώ χρόνια την αυξανόμενη ευπάθεια των ψηφιακών μας υποδομών. Κάθε χρόνο, οι κυβερνοεπιθέσεις γίνονται πιο συχνές, πιο εξελιγμένες και πιο καταστροφικές. Δεν μιλάω μόνο για επιθέσεις ransomware σε νοσοκομεία, που βλέπουμε συχνά στις ειδήσεις. Μιλάω για στοχευμένες επιθέσεις σε δίκτυα ηλεκτρισμού, σε δορυφόρους, σε υποβρύχια καλώδια. Το 2015, η Ουκρανία έμεινε στο σκοτάδι για ώρες εξαιτίας μιας κυβερνοεπίθεσης. Το 2021, ένας αγωγός καυσίμων στις ΗΠΑ παρέλυσε για μέρες. Το 2022, η διαστημική εταιρεία Viasat δέχθηκε επίθεση που κατέστρεψε χιλιάδες μόντεμ στην Ευρώπη. Αυτά δεν είναι σενάρια επιστημονικής φαντασίας. Είναι η νέα πραγματικότητα.

Και δεν σταματάμε εκεί. Η φύση έχει τον δικό της λόγο. Το 1859, μια ηλιακή καταιγίδα (το λεγόμενο Carrington Event) προκάλεσε βραχυκυκλώματα στα τηλεγραφικά δίκτυα και έκαψε χαρτιά. Σήμερα, μια ανάλογη καταιγίδα θα έκαιγε μετασχηματιστές, θα κατέστρεφε δορυφόρους και θα άφηνε εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς ρεύμα για μήνες. Και όταν λέμε χωρίς ρεύμα, εννοούμε χωρίς internet, χωρίς τράπεζες, χωρίς λειτουργικά νοσοκομεία, χωρίς αντλίες νερού.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, εγώ δεν μένω απαθής. Δεν φοβάμαι, αλλά προετοιμάζομαι. Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του Cyber-Prepping.

Το Cyber-Prepping δεν είναι μια μορφή τεχνοφοβίας. Δεν σε καλώ να γυρίσεις στην εποχή του λίθου ή να ζήσεις σε μια σπηλιά. Το αντίθετο: σε καλώ να χρησιμοποιήσεις την τεχνολογία με έξυπνο, στρατηγικό τρόπο, ώστε να θωρακίσεις την ψηφιακή σου ζωή απέναντι σε κάθε ενδεχόμενο. Είναι η πράξη του να δημιουργείς αντίγραφα ασφαλείας που αντέχουν στο χρόνο, να αποθηκεύεις τα χρήματά σου με τρόπο που δεν εξαρτάται από τράπεζες, και να προστατεύεις την ταυτότητά σου από υποκλοπή, ακόμα κι όταν τα πάντα γύρω σου καταρρέουν.

Στον σύγχρονο κόσμο, ο παραδοσιακός prepper αποθηκεύει κονσέρβες και νερό. Εγώ σου λέω: ναι, κάνε κι αυτό. Αλλά μην ξεχνάς ότι η πληροφορία είναι το νέο πετρέλαιο, το νέο νόμισμα, η νέα ταυτότητα. Αν χάσεις τα δεδομένα σου, χάνεις ένα κομμάτι του εαυτού σου.

Σε αυτόν τον οδηγό, θα σε πάω βήμα-βήμα σε όλες τις πτυχές της ψηφιακής επιβίωσης. Δεν θα σου δώσω απλές συμβουλές του τύπου “βάλε κωδικό στο κινητό σου”. Θα σου δείξω πώς να χτίσεις ένα ολοκληρωμένο σύστημα άμυνας:

• Θα μάθεις πώς να δημιουργείς αντίγραφα ασφαλείας που αντέχουν σε φωτιά, πλημμύρα, μαγνητικά πεδία και επιθέσεις hacker.
• Θα κατανοήσεις πώς να προστατεύεις τα χρήματά σου – είτε είναι σε τράπεζα είτε σε κρυπτονομίσματα – από ένα οικονομικό blackout ή από κατάρρευση τραπεζικών συστημάτων.
• Θα ανακαλύψεις τεχνικές και εργαλεία για να διατηρείς την ιδιωτικότητά σου ακόμα κι όταν το διαδίκτυο έχει πέσει ή όταν τα πάντα παρακολουθούνται.
• Θα σχεδιάσεις το προσωπικό σου “ψηφιακό go-bag”, μια φορητή θήκη με όλα τα κρίσιμα δεδομένα, έτοιμη να την αρπάξεις αν χρειαστεί να εγκαταλείψεις το σπίτι σου.
• Θα εξοπλιστείς με γνώσεις για εναλλακτικές μορφές ενέργειας, δίκτυα επικοινωνίας χωρίς ίντερνετ, και μεθόδους απόκρυψης.

Η ενεργητική φωνή που χρησιμοποιώ δεν είναι τυχαία. Εσύ είσαι ο πρωταγωνιστής. Εσύ παίρνεις την κατάσταση στα χέρια σου. Δεν περιμένεις από το κράτος, την τράπεζα ή την Google να σε σώσουν. Αναλαμβάνεις δράση τώρα, ενώ έχεις ακόμα την πολυτέλεια του χρόνου και των πόρων.

Ξεκινάμε λοιπόν αυτό το ταξίδι. Δεν υπόσχομαι ότι θα σε κάνω άτρωτο. Κανείς δεν είναι. Αλλά αν ακολουθήσεις αυτόν τον οδηγό, θα είσαι προετοιμασμένος για το χειρότερο, ελπίζοντας πάντα για το καλύτερο. Γιατί όπως λέω συχνά: η ελπίδα δεν είναι σχέδιο. Η προετοιμασία είναι.

---

Μέρος 1ο: Η Φιλοσοφία του Cyber-Prepping (Και γιατί θεωρώ κρίσιμο το 2026)

1.1 Τι εννοώ όταν λέω Cyber-Prepping το 2026

Όταν πρωτοάκουσα τη λέξη “prepper“, η εικόνα που μου ερχόταν στο μυαλό ήταν ένας τύπος με καμουφλάζ, κρυμμένος σε ένα υπόγειο γεμάτο κονσέρβες και όπλα, περιμένοντας την Αποκάλυψη. Αυτή η εικόνα, όμως, είναι όχι απλά ξεπερασμένη – είναι επικίνδυνα αφελής. Εγώ σήμερα, το 2026, σου μιλάω για μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση, προσαρμοσμένη στη νέα πραγματικότητα που όλοι ζούμε.

Ως cyber-prepper, εγώ δεν αποθηκεύω μόνο τρόφιμα. Αποθηκεύω πληροφορία. Και γιατί το κάνω αυτό; Γιατί στον 21ο αιώνα, η πληροφορία είναι ταυτόχρονα το πιο πολύτιμο και το πιο ευάλωτο αγαθό μου. Αλλά το 2026, αυτό ισχύει διπλά.

Σκέψου το εξής: η ταυτότητά σου δεν είναι πια το χαρτί της αστυνομικής ταυτότητας που έχεις στην τσέπη. Είναι ένα σύνολο από bits που βρίσκονται σε servers του υπουργείου, στην εφορία, στα social media, στις τράπεζες, αλλά και σε βιομετρικές βάσεις δεδομένων, σε συστήματα αναγνώρισης προσώπου σε κάθε γωνία, σε ψηφιακά πορτοφόλια που κουβαλάς στο κινητό. Η περιουσία σου δεν είναι μόνο τα μετρητά κάτω από το στρώμα – είναι αριθμοί σε μια τραπεζική οθόνη, είναι κωδικοί πρόσβασης σε χρηματιστηριακούς λογαριασμούς, είναι πορτοφόλια κρυπτονομισμάτων, είναι NFTs, είναι μετοχές σε ψηφιακές εταιρείες. Οι αναμνήσεις σου δεν είναι μόνο στο μυαλό σου – είναι χιλιάδες φωτογραφίες και βίντεο αποθηκευμένα σε σκληρούς δίσκους και στο cloud, σε υπηρεσίες που μπορεί αύριο να μην υπάρχουν ή να αλλάξουν όρους.

Εγώ, λοιπόν, ως cyber-prepper, αναγνωρίζω αυτή την πραγματικότητα και παίρνω μέτρα. Δεν το κάνω από φόβο. Το κάνω από ωμό ρεαλισμό. Γνωρίζω ότι ένας σκληρός δίσκος μπορεί να χαλάσει ανά πάσα στιγμή. Ξέρω ότι ένα ransomware μπορεί να κλειδώσει τα αρχεία μου. Ξέρω ότι μια τράπεζα μπορεί να χρεοκοπήσει ή να παγώσει τις αναλήψεις. Και ξέρω ότι το διαδίκτυο, αυτό το θαύμα της τεχνολογίας που θεωρούμε δεδομένο, μπορεί να πέσει για μέρες, εβδομάδες ή και μήνες – είτε από κυβερνοεπίθεση, είτε από φυσική καταστροφή, είτε από γεωπολιτική απόφαση.

Γι’ αυτό και εγώ δρω προληπτικά. Δεν αφήνω την τύχη μου στα χέρια κανενός άλλου.

1.2 Γιατί επιμένω ότι η ενεργητική προστασία είναι μονόδρομος το 2026

Στη ζωή μου, έχω μάθει να διακρίνω δύο ειδών ανθρώπους: αυτούς που περιμένουν να συμβεί κάτι για να αντιδράσουν, και αυτούς που προετοιμάζονται από πριν. Στο θέμα της ψηφιακής ασφάλειας, η δεύτερη κατηγορία είναι η μόνη που έχει νόημα.

Γιατί το λέω αυτό; Γιατί όταν χτυπήσει η καταστροφή, είναι ήδη πολύ αργά. Αν σε πιάσει ένα ransomware, και δεν έχεις backup, οι κυβερνοεγκληματίες κρατάνε τα αρχεία σου όμηρους. Αν γίνει μια ηλιακή καταιγίδα και κάψει τους μετασχηματιστές, δεν μπορείς να τρέξεις στο μαγαζί να αγοράσεις faraday bag – δεν θα λειτουργεί ούτε το ταμείο, ούτε το internet για να παραγγείλεις. Αν η τράπεζα κηρύξει bank holiday, δεν μπορείς να σηκώσεις μετρητά – απλά δεν υπάρχουν.

Το 2026, όμως, τα πράγματα είναι ακόμα πιο περίπλοκα. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας, και αυτό σημαίνει ότι οι επιθέσεις είναι πιο εξελιγμένες, πιο στοχευμένες, πιο δύσκολο να εντοπιστούν. Ένα deepfake μπορεί να υποδυθεί εμένα ή εσένα και να εξαπατήσει ακόμα και τους οικείους μας. Ένας αλγόριθμος μπορεί να μάθει τα πάντα για τις συνήθειές μας και να τις εκμεταλλευτεί.

Εγώ, λοιπόν, επιλέγω συνειδητά να ανήκω σε αυτούς που προετοιμάζονται. Δημιουργώ αντίγραφα ασφαλείας πριν χρειαστεί να τα χρησιμοποιήσω. Αγοράζω τον εξοπλισμό μου τώρα, που είναι διαθέσιμος και φτηνός. Δοκιμάζω τα σχέδιά μου σε κανονικές συνθήκες, όχι μέσα στην κρίση.

Η φιλοσοφία μου συνοψίζεται σε μία απλή φράση: ελπίζω για το καλύτερο, αλλά προετοιμάζομαι για το χειρότερο. Και αυτή η προετοιμασία δεν είναι μια εφάπαξ ενέργεια. Είναι μια συνεχής διαδικασία. Κάθε μήνα ελέγχω τα backups μου. Κάθε χρόνο αναβαθμίζω τον εξοπλισμό μου. Κάθε φορά που μαθαίνω για μια νέα απειλή, προσαρμόζω την άμυνά μου.

1.3 Οι τρεις πυλώνες που στηρίζουν την ψηφιακή μου επιβίωση το 2026

Μέσα από χρόνια ενασχόλησης, έχω καταλήξει ότι η ψηφιακή επιβίωση στηρίζεται σε τρεις θεμελιώδεις πυλώνες. Τους θεωρώ τόσο σημαντικούς, που τους γράφω με κεφαλαία και τους κολλάω μπροστά μου:

1.3.1 Πυλώνας Πρώτος: Ακεραιότητα Δεδομένων

Ο πρώτος μου στόχος είναι να διασφαλίσω ότι έχω πρόσβαση στα αρχεία μου οποτεδήποτε και οπουδήποτε τα χρειαστώ. Το 2026, αυτό σημαίνει:

• Δημιουργώ πολλαπλά αντίγραφα των πάντων. Δεν εμπιστεύομαι κανένα μέσο αποθήκευσης απόλυτα.
• Δεν βασίζομαι μόνο στο cloud. Το cloud είναι βολικό, αλλά δεν το ελέγχω εγώ. Αν η Google αποφασίσει να κλείσει τον λογαριασμό μου ή αν πέσει το internet, μένω χωρίς τα αρχεία μου.
• Επιλέγω μέσα αποθήκευσης που αντέχουν στο χρόνο και στις καταστροφές. Για παράδειγμα, για αρχειακή φύλαξη χρησιμοποιώ M-Disc, που υπόσχονται διάρκεια ζωής 1000 χρόνια.
• Χρησιμοποιώ κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο για όλα μου τα δεδομένα, ώστε ακόμα κι αν κάποιος αποκτήσει φυσική πρόσβαση στα backups μου, να μην μπορεί να τα διαβάσει.
• Δημιουργώ αντίγραφα σε διαφορετικές γεωγραφικές τοποθεσίες, ώστε μια τοπική καταστροφή (πυρκαγιά, πλημμύρα, σεισμός) να μην εξαφανίζει τα πάντα.

1.3.2 Πυλώνας Δεύτερος: Οικονομική Αυτονομία

Ο δεύτερος πυλώνας με απασχολεί εξίσου έντονα. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος του πλούτου μας υπάρχει μόνο ως εγγραφές σε βάσεις δεδομένων. Αν χαθεί η πρόσβαση σε αυτές τις βάσεις, ο πλούτος εξαφανίζεται.

Το 2026, η οικονομική αυτονομία απαιτεί ακόμα πιο σύνθετη στρατηγική:

• Κρατάω μετρητά στο σπίτι, σε μικρά χαρτονομίσματα. Σε ένα blackout, η Visa δεν δουλεύει, αλλά το χαρτονόμισμα των 20 ευρώ παραμένει χρήσιμο.
• Διατηρώ ένα μέρος των αποταμιεύσεών μου σε πολύτιμα μέταλλα, κυρίως χρυσό και ασήμι σε μικρές ράβδους. Δεν εξαρτώνται από ηλεκτρονικά συστήματα.
• Αποθηκεύω τα κρυπτονομίσματά μου σε cold storage, με τα ιδιωτικά κλειδιά χαραγμένα σε ατσάλι. Ακόμα κι αν καεί το σπίτι μου, το seed phrase μου επιζεί.
• Έχω δημιουργήσει ένα δίκτυο ανταλλαγών με άτομα εμπιστοσύνης, ώστε σε περίπτωση κατάρρευσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος να μπορούμε να ανταλλάσσουμε αγαθά και υπηρεσίες.
• Διατηρώ ένα μικρό απόθεμα σε είδη πρώτης ανάγκης που λειτουργούν ως “αποθηκευμένη αξία” – μπαταρίες, φάρμακα, καύσιμα, τρόφιμα μακράς διάρκειας.

1.3.3 Πυλώνας Τρίτος: Προστασία Ταυτότητας

Ο τρίτος πυλώνας είναι συχνά ο πιο παραμελημένος, αλλά για μένα είναι κρίσιμος. Σε μια κατάσταση κρίσης, η ταυτότητά μου είναι το πολυτιμότερο περιουσιακό μου στοιχείο.

Το 2026, η προστασία της ταυτότητας γίνεται ακόμα πιο δύσκολη και ταυτόχρονα πιο σημαντική:

• Χρησιμοποιώ κρυπτογράφηση παντού. Σε σκληρούς δίσκους, σε backups, σε επικοινωνίες.
• Ελαχιστοποιώ το ψηφιακό μου αποτύπωμα. Διαγράφω παλιούς λογαριασμούς που δεν χρησιμοποιώ. Δεν μοιράζομαι προσωπικές πληροφορίες άσκοπα.
• Χρησιμοποιώ διαφορετικές ταυτότητες για διαφορετικές online δραστηριότητες. Για παράδειγμα, ένα ψευδώνυμο για social media, ένα για αγορές, ένα για τράπεζες.
• Έχω προετοιμάσει ένα “πακέτο ταυτοποίησης έκτακτης ανάγκης” – φυσικά αντίγραφα εγγράφων, φωτογραφίες, βιομετρικά δεδομένα – σε ασφαλές μέρος.
• Γνωρίζω πώς να αποδείξω ποιος είμαι χωρίς πρόσβαση σε κεντρικά μητρώα, μέσω ενός δικτύου εμπιστοσύνης με άτομα που με γνωρίζουν.

1.4 Τα σενάρια Blackout που με απασχολούν το 2026 – και πώς προετοιμάζομαι για το καθένα

Δεν αντιμετωπίζω όλες τις απειλές με τον ίδιο τρόπο. Τα σενάρια blackout διαφέρουν ως προς την έκταση, τη διάρκεια και τα αίτια. Εγώ τα κατηγοριοποιώ και για το καθένα έχω διαφορετικό σχέδιο.

1.4.1 Το τοπικό blackout: όταν σβήνουν τα φώτα στη γειτονιά μου

Αυτό είναι το πιο συνηθισμένο σενάριο. Μια καταιγίδα ρίχνει τα καλώδια. Ένα ατύχημα σε υποσταθμό αφήνει την περιοχή μου χωρίς ρεύμα για λίγες ώρες ή μέρες.

Το 2026, όμως, ακόμα και ένα τοπικό blackout μπορεί να έχει ευρύτερες επιπτώσεις, καθώς η εξάρτηση από το internet είναι μεγαλύτερη. Πολλά καταστήματα δεν δέχονται πια μετρητά. Οι υπηρεσίες κινούνται ψηφιακά.

Εδώ η προετοιμασία μου είναι σχετικά απλή:

• Φροντίζω να έχω πάντα φορτισμένα power banks. Για τρεις μέρες αυτονομίας, ένα power bank 20000mAh μου φτάνει για το κινητό και το tablet.
• Έχω ένα μικρό φορητό ηλιακό πάνελ, ώστε αν η διακοπή παραταθεί, να μπορώ να επαναφορτίζω τις συσκευές μου.
• Τα backups μου είναι ενημερωμένα, ώστε αν το ρεύμα έρθει και φύγει απότομα και κάψει κάποια συσκευή, να μην χάσω δεδομένα.
• Έχω εναλλακτική λύση για πρόσβαση στο internet μέσω κινητού δικτύου, αλλά γνωρίζω ότι και αυτό μπορεί να πέσει αν οι κεραίες μείνουν χωρίς ρεύμα.

1.4.2 Το μαζικό cyberattack: όταν το κράτος-στόχος είμαστε εμείς

Αυτό το σενάριο με ανησυχεί περισσότερο. Δεν μιλάω για έναν απλό ιό. Μιλάω για μια συντονισμένη επίθεση από κρατικούς παράγοντες που στοχεύει κρίσιμες υποδομές.

Το 2026, τέτοιες επιθέσεις είναι πιο συχνές, πιο εξελιγμένες και πιο καταστροφικές. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι οι κυβερνοεπιθέσεις αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των σύγχρονων συγκρούσεων.

Έχω μελετήσει τι συνέβη στην Ουκρανία το 2015, το 2016, αλλά και πιο πρόσφατα. Τότε, hackers κατάφεραν να διεισδύσουν στα δίκτυα ηλεκτρισμού και να αφήσουν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στο σκοτάδι. Όχι για ώρες, αλλά για μέρες.

Για ένα τέτοιο σενάριο, εγώ:

• Διατηρώ αντίγραφα των πιο κρίσιμων εγγράφων μου σε φυσική μορφή. Έγγραφα ταυτοποίησης, συμβόλαια, ιατρικές συνταγές – όλα σε έντυπη μορφή, σε αδιάβροχο φάκελο.
• Έχω εγκαταστήσει λογισμικό που με προστατεύει από ransomware και άλλες επιθέσεις. Τακτικές ενημερώσεις, καλό antivirus, κοινή λογική στο άνοιγμα email.
• Τα backups μου δεν είναι μόνο στο σπίτι. Έχω ένα αντίγραφο σε φυσικό μέσο στο σπίτι ενός φίλου, ώστε αν το δικό μου σπίτι στοχοποιηθεί ή καεί, να μην τα χάσω όλα.
• Παρακολουθώ τις εξελίξεις και ενημερώνομαι για νέες απειλές. Η γνώση είναι η καλύτερη άμυνα.

1.4.3 Η ηλεκτρομαγνητική απειλή: EMP και ηλιακές καταιγίδες

Αυτό είναι το σενάριο που τρομάζει ακόμα και τους πιο ψύχραιμους. Ένα Ηλεκτρομαγνητικό Παλμικό χτύπημα, είτε από πυρηνική έκρηξη είτε από ηλιακή καταιγίδα, έχει τη δυνατότητα να καταστρέψει κάθε ηλεκτρονική συσκευή που είναι συνδεδεμένη στο δίκτυο ή ακόμα και απλά εκτεθειμένη.

Το 1859, το Carrington Event προκάλεσε πανικό στους τηλεγραφητές. Σήμερα, μια παρόμοια ηλιακή καταιγίδα θα είχε καταστροφικές συνέπειες. Μελέτες της NASA και της ΕΕ προειδοποιούν ότι μια ισχυρή ηλιακή καταιγίδα θα μπορούσε να αφήσει τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη χωρίς ρεύμα για μήνες ή και χρόνια.

Το 2026, ο κίνδυνος είναι ακόμα μεγαλύτερος, καθώς ο Ήλιος βρίσκεται σε μια φάση αυξημένης δραστηριότητας. Οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά τις ηλιακές κηλίδες, γνωρίζοντας ότι μια ισχυρή έκλαμψη μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή.

Εγώ, για αυτό το σενάριο, έχω πάρει ειδικά μέτρα:

• Αγόρασα faraday bags και ένα μικρό faraday κλουβί (ουσιαστικά έναν μεταλλικό κάδο με μόνωση). Μέσα εκεί προστατεύω έναν φορητό υπολογιστή, δύο εξωτερικούς δίσκους με πλήρη backups, φορητές μπαταρίες, φακούς και ασυρμάτους.
• Τα πιο κρίσιμα δεδομένα μου είναι αποθηκευμένα σε M-Disc, που δεν επηρεάζονται από EMP.
• Έχω εκτυπώσει και φυλάξει σε faraday bag μια λίστα με όλους τους κωδικούς και τα στοιχεία επικοινωνίας έκτακτης ανάγκης.
• Έχω προετοιμάσει ένα σχέδιο για το πώς θα λειτουργήσω μετά από ένα EMP, γνωρίζοντας ότι η επαναφορά θα πάρει μήνες.

1.4.4 Η κατάρρευση του διαδικτύου: όταν το cloud γίνεται “καταιγίδα”

Υπάρχει και ένα σενάριο που δεν το σκέφτονται πολλοί: η κατάρρευση του ίδιου του διαδικτύου. Όχι από έλλειψη ρεύματος, αλλά από κυβερνοεπιθέσεις σε υποβρύχια καλώδια, από τεχνικά προβλήματα σε DNS servers, ή ακόμα και από πολιτικές αποφάσεις (όπως είδαμε σε χώρες που έκοψαν το internet σε περιοχές για να ελέγξουν πληροφορίες).

Το 2026, αυτό το σενάριο γίνεται όλο και πιο πιθανό. Οι μεγάλες δυνάμεις αναπτύσσουν όπλα που στοχεύουν διαστημικές και υποβρύχιες υποδομές. Ένα χτύπημα σε μερικά βασικά καλώδια θα μπορούσε να αποκόψει ηπείρους.

Για ένα τέτοιο σενάριο:

• Δεν βασίζομαι αποκλειστικά σε cloud υπηρεσίες. Ό,τι είναι σημαντικό, το έχω και τοπικά.
• Έχω εγκαταστήσει εφαρμογές επικοινωνίας που δουλεύουν χωρίς internet, μέσω mesh δικτύων. Για παράδειγμα, έχω προμηθευτεί συσκευές Meshtastic που επιτρέπουν αποστολή μηνυμάτων σε χιλιόμετρα χωρίς κεντρικό δίκτυο.
• Γνωρίζω που βρίσκονται οι κοντινοί μου χρήστες με παρόμοιο εξοπλισμό, ώστε αν πέσει το internet, να έχουμε ένα εναλλακτικό δίκτυο επικοινωνίας.
• Έχω εκτυπώσεις χαρτών και οδηγιών, ώστε να μπορώ να πλοηγηθώ χωρίς GPS.

1.4.5 Η κατάρρευση εμπιστοσύνης: deepfakes και παραπληροφόρηση

Το 2026, ένα νέο είδος blackout με απασχολεί: το blackout της εμπιστοσύνης. Όταν δεν μπορείς να είσαι σίγουρος αν αυτό που βλέπεις ή ακούς είναι αληθινό.

Η τεχνητή νοημοσύνη έχει φτάσει σε σημείο που μπορεί να δημιουργήσει πειστικά deepfakes οποιουδήποτε. Ένα βίντεο του πρωθυπουργού να κηρύσσει πόλεμο, μια ηχητική εντολή από τον διευθυντή της τράπεζας να μεταφέρεις χρήματα, ένα μήνυμα από τον γιο σου ότι χρειάζεται βοήθεια – όλα μπορεί να είναι ψεύτικα.

Για αυτό το σενάριο:

• Έχω δημιουργήσει κωδικές λέξεις με τα κοντινά μου άτομα. Αν λάβω ένα μήνυμα έκτακτης ανάγκης, ζητάω την κωδική λέξη.
• Δεν εμπιστεύομαι τυφλά καμία πηγή πληροφόρησης. Διασταυρώνω από πολλές ανεξάρτητες πηγές.
• Έχω μάθει να αναγνωρίζω τα σημάδια ενός deepfake – ασυνέπειες στα μάτια, περίεργες σκιές, παράξενο συγχρονισμό χειλιών-ήχου.
• Σε περίπτωση αμφιβολίας, προτιμώ την προσωπική επαφή ή την τηλεφωνική επικοινωνία μέσω γνωστών και αξιόπιστων καναλιών.

1.5 Γιατί επιμένω ότι το 2026 είναι η χρονιά που πρέπει να δράσεις

Κάθε χρόνο λέμε “φέτος είναι η χρονιά”. Αλλά το 2026 έχει κάποια χαρακτηριστικά που με κάνουν να επιμένω περισσότερο από ποτέ.

Πρώτον, η γεωπολιτική αστάθεια βρίσκεται στο ζενίθ. Πόλεμοι, εντάσεις μεταξύ υπερδυνάμεων, κυβερνοεπιθέσεις ως μέρος των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Ο κίνδυνος μιας στοχευμένης επίθεσης σε υποδομές δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερος. Η Ουκρανία, η Μέση Ανατολή, η περιοχή της Ασίας-Ειρηνικού – όλα είναι θερμά σημεία.

Δεύτερον, η τεχνολογία των επιθέσεων εξελίσσεται ραγδαία. Τα ransomware-as-a-service επιτρέπουν ακόμα και σε ερασιτέχνες εγκληματίες να εξαπολύουν καταστροφικές επιθέσεις. Οι κρατικοί hackers έχουν στη διάθεσή τους εργαλεία που πριν μια δεκαετία ήταν επιστημονική φαντασία. Η τεχνητή νοημοσύνη αυτοματοποιεί και ενισχύει τις επιθέσεις.

Τρίτον, η εξάρτησή μας από την τεχνολογία βαθαίνει συνεχώς. Το internet of things φέρνει περισσότερες συνδεδεμένες συσκευές στα σπίτια μας, άρα περισσότερα σημεία εισόδου για επιθέσεις. Οι τράπεζες κλείνουν καταστήματα και μας ωθούν στην ψηφιακή τραπεζική. Τα κράτη ψηφιοποιούν υπηρεσίες χωρίς πάντα να επενδύουν ανάλογα στην ασφάλεια. Το ψηφιακό ευρώ και άλλα κρατικά κρυπτονομίσματα δημιουργούν νέες εξαρτήσεις.

Τέταρτον, η φύση δεν κάνει διακρίσεις. Ο ήλιος βρίσκεται σε μια φάση αυξημένης δραστηριότητας. Οι επιστήμονες παρακολουθούν στενά τις ηλιακές κηλίδες, γνωρίζοντας ότι μια ισχυρή έκλαμψη μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή. Η κλιματική αλλαγή αυξάνει τη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων που μπορούν να πλήξουν υποδομές.

Πέμπτον, η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται. Η παραπληροφόρηση, οι οικονομικές ανισότητες, οι πολιτικές εντάσεις δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Σε μια κρίση, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κατάρρευση της εμπιστοσύνης και κοινωνική αποσταθεροποίηση.

1.6 Το κάλεσμα που σου απευθύνω: γίνε ο πρωταγωνιστής της ψηφιακής σου επιβίωσης

Με αυτό το άρθρο, δεν σου ζητάω απλά να διαβάσεις μερικές συμβουλές. Σου ζητάω να αλλάξεις νοοτροπία. Σου ζητάω να σταματήσεις να είσαι παθητικός καταναλωτής τεχνολογίας και να γίνεις ενεργός διαχειριστής της ψηφιακής σου ζωής.

Η φιλοσοφία του cyber-prepping που σου παρουσιάζω δεν βασίζεται στον φόβο. Βασίζεται στην ευθύνη. Εσύ είσαι υπεύθυνος για τα δεδομένα σου. Εσύ είσαι υπεύθυνος για τα χρήματά σου. Εσύ είσαι υπεύθυνος για την ιδιωτικότητά σου. Κανένας άλλος δεν θα τρέξει να σε σώσει όταν τα συστήματα καταρρεύσουν.

Το 2026, αυτή η ευθύνη είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Οι απειλές είναι περισσότερες, πιο σύνθετες, πιο δύσκολο να προβλεφθούν. Αλλά και τα εργαλεία που έχουμε στη διάθεσή μας είναι περισσότερα. Η γνώση είναι δύναμη, και η προετοιμασία είναι ελευθερία.

Γι’ αυτό, από αύριο κιόλας, ξεκίνα. Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα ταυτόχρονα. Ξεκίνα με ένα μικρό βήμα. Αγόρασε έναν εξωτερικό δίσκο και κάνε backup τις φωτογραφίες σου. Βγάλε μερικά μετρητά από την τράπεζα και φύλαξέ τα στο σπίτι. Βάλε κωδικό στο κινητό σου, αν δεν έχεις ήδη. Μάθε για τα faraday bags και τα mesh δίκτυα. Δημιούργησε ένα δίκτυο εμπιστοσύνης με φίλους και γείτονες.

Κάθε μικρό βήμα σε κάνει πιο ανθεκτικό. Κάθε μικρή προετοιμασία μειώνει την εξάρτησή σου από συστήματα που δεν ελέγχεις.

Εγώ, από τη μεριά μου, θα συνεχίσω να ερευνώ, να δοκιμάζω, να μοιράζομαι. Και εσύ; Εσύ τι περιμένεις;

Η ψηφιακή επιβίωση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα. Και η ώρα να δράσεις είναι τώρα.

---

Μέρος 2ο: Προστασία Αρχείων – Το Ιερό Δισκοπότηρο των Δεδομένων

2.1 Για θεωρώ τα αρχεία μου ιερότερα από τα αντικείμενά μου

Κάθομαι και κοιτάζω γύρω μου στο δωμάτιο. Βλέποντας έπιπλα, βιβλία, διακοσμητικά. Αντικείμενα που αγόρασα, που μου χάρισαν, που συνέλεξα με τα χρόνια. Και αναρωτιέμαι: αν γινόταν μια πυρκαγιά τώρα, τι από όλα αυτά θα προσπαθούσα να σώσω;

Η απάντηση με εκπλήσσει κάθε φορά. Δεν είναι ούτε ο υπολογιστής, ούτε η τηλεόραση, ούτε κανένα έπιπλο. Είναι ένας μικρός εξωτερικός δίσκος, όχι μεγαλύτερος από μια τράπουλα, που περιέχει 20 χρόνια φωτογραφίες, βίντεο, έγγραφα, αλληλογραφία.

Αυτός ο δίσκος περιέχει τη ζωή μου. Κυριολεκτικά.

Τις φωτογραφίες από το γάμο μου. Τα πρώτα βήματα των παιδιών μου. Τα γράμματα του πατέρα μου, που έφυγε πριν χρόνια. Τα συμβόλαια του σπιτιού μου. Τη διατριβή μου, που στοίχισε χρόνια κόπου. Τα μυθιστορήματα που γράφω στα κρυφά. Τα μουσικά κομμάτια που συνθέτω.

Κανένα έπιπλο, καμία συσκευή, κανένα ρούχο δεν έχει αυτή την αξία. Γιατί αυτά μπορώ να τα αντικαταστήσω. Τα δεδομένα μου, όμως, όχι. Μόλις χαθούν, χάνονται για πάντα.

Γι’ αυτό και εγώ τοποθετώ την προστασία των αρχείων μου στην κορυφή των προτεραιοτήτων μου. Πριν από τα μετρητά, πριν από το χρυσό, πριν από οτιδήποτε άλλο. Γιατί χωρίς τα δεδομένα μου, χάνω ένα κομμάτι του εαυτού μου.

Και δεν είμαι μόνος. Κάθε μέρα, βλέπω ανθρώπους να χάνουν τα πάντα από μια απλή βλάβη, έναν ιό, μια κλοπή. “Δεν το πιστεύω ότι έχασα όλες τις φωτογραφίες από το ταξίδι”, μου λένε. “Δεν είχα κάνει backup”. Και εγώ αναρωτιέμαι: γιατί περιμένουμε να συμβεί η καταστροφή για να συνειδητοποιήσουμε την αξία αυτών που έχουμε;

Εγώ δεν περιμένω. Εγώ προστατεύω τα δεδομένα μου με κάθε τρόπο, με κάθε μέσο, με κάθε τεχνική που ξέρω. Και σε αυτό το κεφάλαιο, θα σου δείξω ακριβώς πώς το κάνω.

2.2 Ο κανόνας 3-2-1: Η χρυσή τομή που ακολουθώ πιστά

Στον κόσμο των backups, υπάρχει ένας κανόνας που θεωρείται ιερός. Τον λένε 3-2-1, και εγώ τον εφαρμόζω κατά γράμμα εδώ και χρόνια.

Τι σημαίνει αυτός ο κανόνας;

3 αντίγραφα των δεδομένων μου. Δεν αρκεί ένα. Δεν αρκούν δύο. Χρειάζομαι τρία συνολικά. Το ένα είναι το αρχικό, που χρησιμοποιώ καθημερινά. Τα άλλα δύο είναι αντίγραφα ασφαλείας.

2 διαφορετικά μέσα αποθήκευσης. Δεν βάζω όλα τα αυγά μου στο ίδιο καλάθι. Αν χρησιμοποιώ μόνο σκληρούς δίσκους, και υπάρξει ένα ελάττωμα που τους επηρεάζει όλους, τους χάνω όλους. Γι’ αυτό, φροντίζω να χρησιμοποιώ διαφορετικές τεχνολογίες: έναν εσωτερικό δίσκο, έναν εξωτερικό, έναν δίσκο M-Disc, ένα NAS.

1 αντίγραφο εκτός σπιτιού. Αν το σπίτι μου καεί, αν κλαπεί, αν πλημμυρίσει, όλα τα αντίγραφα που βρίσκονται μέσα χάνονται μαζί. Γι’ αυτό, ένα αντίγραφο πρέπει να βρίσκεται αλλού. Στο σπίτι ενός φίλου, σε μια θυρίδα τράπεζας, ή έστω σε ένα κρυπτογραφημένο cloud.

Αυτός ο κανόνας δεν είναι θεωρία. Τον δοκίμασα στην πράξη. Πριν μερικά χρόνια, ένας κεραυνός χτύπησε κοντά στο σπίτι μου και κατέστρεψε τον υπολογιστή μου, μαζί με τον εξωτερικό δίσκο που ήταν συνδεδεμένος. Αν δεν είχα το τρίτο αντίγραφο στο σπίτι του αδελφού μου, θα είχα χάσει τα πάντα.

Από τότε, ο κανόνας 3-2-1 είναι ευαγγέλιο για μένα.

2.3 Ανεβάζω τον πήχη: Η δική μου εκδοχή 3-2-2 για το 2026

Όσο περνούν τα χρόνια, όμως, συνειδητοποιώ ότι ο κλασικός κανόνας δεν αρκεί. Οι απειλές αυξάνονται, η τεχνολογία αλλάζει, και εγώ προσαρμόζομαι.

Γι’ αυτό, το 2026, εφαρμόζω τον κανόνα 3-2-2.

3 αντίγραφα παραμένουν. Αυτό δεν αλλάζει.

2 διαφορετικά μέσα παραμένουν επίσης.

Αλλά το τελευταίο “2” σημαίνει κάτι καινούργιο: 2 αντίγραφα εκτός σπιτιού, με διαφορετική τεχνολογία και τοποθεσία.

Το ένα εκτός σπιτιού είναι ένας εξωτερικός δίσκος που κρατάει ο αδελφός μου, σε άλλη πόλη. Κάθε τρεις μήνες τον επισκέπτομαι και τον ενημερώνω.

Το άλλο εκτός σπιτιού είναι ένα κρυπτογραφημένο cloud backup. Χρησιμοποιώ υπηρεσίες όπως το Backblaze ή το SpiderOak, που σέβονται την ιδιωτικότητα και κρυπτογραφούν τα δεδομένα μου πριν φύγουν από τον υπολογιστή μου.

Γιατί το κάνω αυτό; Γιατί το cloud είναι βολικό, αλλά δεν το ελέγχω. Μπορεί η εταιρεία να χρεοκοπήσει, μπορεί να δεχθεί επίθεση, μπορεί να αλλάξει πολιτική. Ο δίσκος του αδελφού μου, όμως, είναι δικός μου. Τον ελέγχω απόλυτα. Αν πέσει το internet, το cloud χάνεται, αλλά ο δίσκος παραμένει προσβάσιμος.

Αντίστροφα, αν γίνει μια τοπική καταστροφή στην πόλη του αδελφού μου, το cloud σώζει την κατάσταση. Η διαφοροποίηση είναι η δύναμή μου.

2.4 Η ιεραρχία των μέσων: Τι διαλέγω και γιατί

Δεν είναι όλα τα μέσα αποθήκευσης ίδια. Καθένα έχει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά του. Εγώ τα χρησιμοποιώ όλα, ανάλογα με τον σκοπό.

2.4.1 SSD: Ταχύτητα και φορητότητα

Οι σκληροί δίσκοι στερεάς κατάστασης (SSD) είναι η πρώτη μου επιλογή για καθημερινή χρήση και για το “go-bag” μου.

Τι μου αρέσει: Είναι γρήγοροι. Δεν έχουν κινούμενα μέρη, άρα αντέχουν σε κραδασμούς και πτώσεις. Είναι μικροί και ελαφριοί. Ένας SSD 2TB χωράει στην παλάμη μου.

Τι με προβληματίζει: Τα τρανζίστορ τους μπορούν να καούν από ένα ηλεκτρικό σοκ ή από EMP. Επίσης, αν δεν τους χρησιμοποιώ για χρόνια, μπορεί να χάσουν δεδομένα (το λεγόμενο “bit rot”). Δεν είναι ιδανικοί για μακροχρόνια αρχειοθέτηση.

Πώς τους χρησιμοποιώ: Για το ενεργό backup που ανανεώνω κάθε μήνα. Για τον δίσκο που κρατάω στο faraday bag για έκτακτη ανάγκη. Για τον δίσκο που παίρνω μαζί μου ταξίδια.

2.4.2 HDD: Χωρητικότητα και οικονομία

Οι παραδοσιακοί σκληροί δίσκοι (HDD) με κερδίζουν στη σχέση χωρητικότητας-τιμής.

Τι μου αρέσει: Δίνω 100 ευρώ και παίρνω 4-5TB χώρο. Ιδανικό για μαζική αποθήκευση. Αν δεν τους μετακινώ, είναι αξιόπιστοι για χρόνια.

Τι με προβληματίζει: Έχουν κινούμενα μέρη. Αν τους κουνήσω όταν λειτουργούν, καταστρέφονται. Επηρεάζονται από μαγνητικά πεδία. Ένα EMP μπορεί να τους σβήσει. Είναι ογκώδεις και βαριοί.

Πώς τους χρησιμοποιώ: Για το κεντρικό backup στο σπίτι. Τους έχω συνδεδεμένους σε ένα NAS (Network Attached Storage) και τους ακουμπάω σε σταθερή θέση. Δεν τους μετακινώ ποτέ όταν λειτουργούν.

2.4.3 M-Disc: Η λύση για 1000 χρόνια

Το M-Disc είναι η πιο εντυπωσιακή τεχνολογία αποθήκευσης που έχω γνωρίσει.

Τι μου αρέσει: Είναι δίσκοι παρόμοιοι με Blu-ray, αλλά το υλικό εγγραφής τους μοιάζει με πέτρα. Υπόσχονται διάρκεια ζωής 1000 χρόνια. Δεν επηρεάζονται από υγρασία, θερμοκρασίες, μαγνητικά πεδία. Είναι ουσιαστικά άφθαρτοι.

Τι με προβληματίζει: Θέλουν ειδικό συγγραφέα (οι περισσότεροι σύγχρονοι DVD/Blu-ray writers τα υποστηρίζουν, αλλά πρέπει να το ελέγξω). Η χωρητικότητά τους είναι περιορισμένη (25GB ή 100GB για διπλής στρώσης). Η εγγραφή είναι αργή.

Πώς τους χρησιμοποιώ: Για αρχειακή φύλαξη. Μία φορά τον χρόνο, “καίω” τα πιο πολύτιμα δεδομένα μου σε M-Disc. Οικογενειακές φωτογραφίες, σημαντικά έγγραφα, αρχεία που δεν αλλάζουν. Αυτούς τους δίσκους τους φυλάω σε θυρίδα τράπεζας.

2.4.4 Tape Drive (LTO): Το επαγγελματικό πρότυπο

Οι μαγνητικές ταινίες (LTO) είναι αυτό που χρησιμοποιούν τα μεγάλα data centers.

Τι μου αρέσει: Είναι απίστευτα αξιόπιστες για μακροχρόνια αποθήκευση. Χωράνε τεράστιους όγκους δεδομένων. Δεν επηρεάζονται από ηλεκτρομαγνητικά πεδία όσο οι HDD.

Τι με προβληματίζει: Ο εξοπλισμός είναι ακριβός. Μια μονάδα ταινιών κοστίζει χιλιάδες ευρώ. Οι ίδιες οι ταινίες είναι ακριβές. Η πρόσβαση στα δεδομένα είναι αργή (σειριακή, όχι τυχαία).

Πώς τους χρησιμοποιώ: Δεν τους χρησιμοποιώ. Είναι υπερβολή για οικιακή χρήση. Το αναφέρω γιατί αν έχεις επαγγελματική δραστηριότητα με τεράστιο όγκο δεδομένων, αξίζει να το εξετάσεις.

2.4.5 Cloud: Η βολική λύση με αδυναμίες

Το cloud είναι αναπόσπαστο κομμάτι της στρατηγικής μου, αλλά με συγκεκριμένο ρόλο.

Τι μου αρέσει: Είναι αυτόματο. Τα δεδομένα μου ανεβαίνουν χωρίς να το σκέφτομαι. Είναι προσβάσιμο από παντού. Προστατεύει από τοπικές καταστροφές.

Τι με προβληματίζει: Δεν το ελέγχω. Η εταιρεία μπορεί να δει τα δεδομένα μου (αν δεν τα κρυπτογραφήσω εγώ πρώτα). Μπορεί να χρεοκοπήσει. Μπορεί να δεχθεί επίθεση. Χρειάζεται internet για πρόσβαση.

Πώς τους χρησιμοποιώ: Ως το δεύτερο off-site αντίγραφο. Κρυπτογραφώ τα πάντα πριν τα στείλω, με κλειδιά που μόνο εγώ γνωρίζω. Χρησιμοποιώ παρόχους που σέβονται την ιδιωτικότητα, όχι τους γνωστούς “δωρεάν” που ζουν από τα δεδομένα μου.

2.5 Η ιεραρχία των δεδομένων μου: Τι αξίζει να σωθεί

Δεν έχουν όλα τα αρχεία την ίδια αξία. Εγώ τα κατηγοριοποιώ και τα αντιμετωπίζω ανάλογα.

2.5.1 Επίπεδο 1: Αναντικατάστατα (Τier 1)

Σε αυτή την κατηγορία βάζω ό,τι δεν μπορώ να ξαναποκτήσω με κανέναν τρόπο.

• Οικογενειακές φωτογραφίες και βίντεο
• Προσωπικές επιστολές και ημερολόγια
• Δημιουργικά έργα (μυθιστορήματα, μουσική, ζωγραφιές)
• Ιατρικά αρχεία και εξετάσεις
• Συμβόλαια, τίτλοι ιδιοκτησίας, διαθήκη

Πώς τα προστατεύω: Εφαρμόζω τον κανόνα 3-2-2 με θρησκευτική ευλάβεια. Τα έχω σε SSD, σε HDD, σε M-Disc, σε cloud. Τα ελέγχω κάθε μήνα.

2.5.2 Επίπεδο 2: Σημαντικά αλλά αντικαταστάσιμα (Tier 2)

Εδώ βάζω αρχεία που θα στενοχωρηθώ αν χαθούν, αλλά μπορώ να τα ξαναβρώ ή να τα ξαναδημιουργήσω με κόπο.

• Έγγραφα εργασίας, παρουσιάσεις, αναφορές
• Λίστες επαφών, ημερολόγια
• Λογισμικό και εφαρμογές που έχω αγοράσει
• Μουσική, ταινίες, βιβλία (που μπορώ να ξανακατεβάσω)

Πώς τα προστατεύω: Τα έχω σε δύο αντίγραφα (τοπικό και ένα backup). Δεν τα βάζω σε M-Disc. Το cloud είναι αρκετό.

2.5.3 Επίπεδο 3: Προσωρινά και εφήμερα (Tier 3)

Αυτά είναι αρχεία που έχουν μικρή αξία ή σύντομη διάρκεια ζωής.

• Downloads, προσωρινά αρχεία
• Παλιές εκδόσεις εγγράφων
• Πράγματα που μπορώ να ξανακατεβάσω από το internet

Πώς τα προστατεύω: Δεν τα προστατεύω καθόλου. Αν χαθούν, δεν με νοιάζει.

2.6 Η διαδικασία backup που ακολουθώ βήμα-βήμα

Η θεωρία είναι ωραία, αλλά η πράξη μετράει. Να πώς ακριβώς κάνω backups εγώ.

2.6.1 Ημερήσιο backup (αυτόματο)

Κάθε μέρα, χωρίς καμία δική μου ενέργεια:

1. Ο υπολογιστής μου κάνει backup των εργασιών μου σε έναν τοπικό SSD. Χρησιμοποιώ το Time Machine (σε Mac) ή το File History (σε Windows).
2. Τα σημαντικά έγγραφα συγχρονίζονται με το cloud (Nextcloud, όχι Dropbox), κρυπτογραφημένα.

2.6.2 Εβδομαδιαίο backup (ημι-αυτόματο)

Κάθε Παρασκευή βράδυ:

1. Συνδέω τον εξωτερικό HDD (τον κύριο) και τρέχω ένα πλήρες backup όλου του συστήματος.
2. Αποσυνδέω τον δίσκο και τον φυλάω στη θέση του.

2.6.3 Μηνιαίο backup (χειροκίνητο)

Πρώτο Σαββατοκύριακο κάθε μήνα:

1. Παίρνω τον δεύτερο εξωτερικό HDD και κάνω backup όλων των νέων αρχείων.
2. Τον μεταφέρω στο σπίτι του αδελφού μου (που μένει σε άλλη πόλη) και τον αφήνω εκεί.
3. Ενημερώνω και το cloud backup (το οποίο είναι συνεχές, αλλά κάνω έναν μηναίο έλεγχο).

2.6.4 Ετήσιο backup (αρχειακό)

Κάθε Δεκέμβριο:

1. Συλλέγω όλα τα Tier 1 αρχεία της χρονιάς.
2. Τα γράφω σε M-Disc (χρειάζονται 2-3 δίσκους συνήθως).
3. Τους τοποθετώ σε θήκη και τους πάω στη θυρίδα της τράπεζας.
4. Ενημερώνω και μια λίστα περιεχομένων που κρατάω μαζί τους.

2.7 Κρυπτογράφηση: Η ασπίδα που βάζω σε κάθε backup

Όλα αυτά τα αντίγραφα, όσο καλά και αν είναι φυλαγμένα, κρύβουν έναν κίνδυνο: αν πέσουν σε λάθος χέρια, όλη μου η ζωή γίνεται δημόσια.

Γι’ αυτό, κρυπτογραφώ τα πάντα.

2.7.1 Η επιλογή μου: Veracrypt

Για τοπικά backups, χρησιμοποιώ το Veracrypt. Είναι ανοιχτού κώδικα, δοκιμασμένο, αξιόπιστο.

Πώς το κάνω:

1. Δημιουργώ ένα κρυπτογραφημένο “container” (ένα αρχείο που λειτουργεί σαν δίσκος) ή κρυπτογραφώ ολόκληρο τον εξωτερικό δίσκο.
2. Διαλέγω ισχυρό κωδικό (τουλάχιστον 20 χαρακτήρες, με κεφαλαία, μικρά, αριθμούς, σύμβολα).
3. Αποθηκεύω τον κωδικό στο password manager μου, αλλά και σε ένα χαρτί που φυλάω στο faraday bag.

Με αυτόν τον τρόπο, ακόμα κι αν κάποιος κλέψει τον δίσκο, βλέπει μόνο ακατάληπτα δεδομένα.

2.7.2 Για cloud: Cryptomator

Το cloud έχει ένα επιπλέον πρόβλημα: ακόμα κι αν ο πάροχος είναι έντιμος, μπορεί να δεχθεί επίθεση ή να υποχρεωθεί από αρχές να δώσει τα δεδομένα.

Γι’ αυτό, πριν ανεβάσω οτιδήποτε στο cloud, το περνάω από το Cryptomator. Δημιουργεί ένα κρυπτογραφημένο “θησαυροφυλάκιο” (vault) που συγχρονίζεται με το cloud. Μόνο εγώ έχω το κλειδί.

2.7.3 Η διαχείριση κωδικών

Το μεγαλύτερο πρόβλημα με την κρυπτογράφηση είναι οι κωδικοί. Αν τους ξεχάσω, χάνω τα δεδομένα μου. Αν τους γράψω και τους βρει κάποιος, τα χάνω επίσης.

Η λύση μου:

• Χρησιμοποιώ ένα password manager (KeePassXC) για όλους τους κωδικούς.
• Το αρχείο του password manager είναι κρυπτογραφημένο με έναν master password.
• Αυτόν τον master password τον έχω απομνημονεύσει. Είναι η μοναδική λέξη που κρατάω μόνο στο μυαλό μου.
• Για έκτακτη ανάγκη, έχω μια κόπια του password manager (χωρίς τον master password, αλλά με οδηγίες) σε ένα USB στο faraday bag.

2.8 Το “Go-Bag” της πληροφορίας: Το σακίδιο που παίρνω αν φύγω

Σε μια κατάσταση εκκένωσης (πυρκαγιά, πλημμύρα, σεισμός), δεν έχω χρόνο να σκέφτομαι. Πρέπει να αρπάξω ό,τι πολυτιμότερο έχω και να φύγω.

Γι’ αυτό, έχω έτοιμο ένα “go-bag” της πληροφορίας.

2.8.1 Τι περιέχει το go-bag μου

• Έναν SSD 2TB (Samsung T7 Shield), ανθεκτικό σε νερό και κραδασμούς. Περιέχει πλήρες backup όλων των Tier 1 και Tier 2 αρχείων.
• Ένα USB stick 256GB (Sandisk Extreme), με μικρότερη επιλογή των πιο κρίσιμων αρχείων: φωτογραφίες, έγγραφα, password manager.
• Φωτοτυπίες εγγράφων: Ταυτότητα, διαβατήριο, συμβόλαια, τίτλοι ιδιοκτησίας, ιατρικές συνταγές. Σε αδιάβροχο φάκελο.
• Λίστα επαφών έκτακτης ανάγκης: Τηλέφωνα, email, διευθύνσεις συγγενών και φίλων, σε χαρτί.
• Οδηγίες: Ένα χαρτί με εξηγήσεις για το πώς να αποκτήσει κάποιος πρόσβαση στα δεδομένα (κωδικοί, διαδικασίες), σε περίπτωση που δεν είμαι σε θέση να το κάνω εγώ.

2.8.2 Η προστασία του go-bag

Όλο αυτό το πακέτο τοποθετείται μέσα σε ένα faraday bag.

Γιατί; Γιατί αν γίνει EMP ή ηλιακή καταιγίδα, τα ηλεκτρονικά μέσα καταστρέφονται. Το faraday bag τα προστατεύει.

Το faraday bag μου είναι από την εταιρεία Mission Darkness, δοκιμασμένο και αξιόπιστο. Το έχω ελέγξει: βάζω μέσα ένα κινητό, το καλώ, και βλέπω αν χάνει σήμα. Χάνει τελείως.

2.8.3 Η θέση του go-bag

Το bag βρίσκεται πάντα στην ίδια θέση: δίπλα στην εξώπορτα, σε ένα ράφι. Αν χρειαστεί να φύγω, το αρπάζω στο λεπτό. Δεν χρειάζεται να ψάξω, δεν χρειάζεται να σκεφτώ.

Μαζί του έχω και ένα φυσικό go-bag με νερό, ενεργειακές μπάρες, φακό, power bank, αδιάβροχο. Αλλά το ψηφιακό είναι ξεχωριστό, έτοιμο να το πάρω.

2.9 Φυσικές καταστροφές: Πώς προστατεύω τα backups από τα στοιχεία

Δεν φτάνει να έχω αντίγραφα. Πρέπει να τα προστατεύω και από φυσικές απειλές.

2.9.1 Φωτιά

Οι συνηθισμένοι σκληροί δίσκοι λιώνουν στους 200-300 βαθμούς. Σε μια πυρκαγιά, χάνονται.

Γι’ αυτό, τα πιο πολύτιμα αντίγραφα (M-Disc) τα φυλάω σε θυρίδα τράπεζας. Οι θυρίδες είναι πυρίμαχες, και η τράπεζα είναι άλλο κτίριο.

Για τα αντίγραφα που μένουν σπίτι, χρησιμοποιώ μια μικρή πυρίμαχη θήκη (π.χ. από την εταιρεία Sentry). Δεν αντέχει σε πλήρη πυρκαγιά για ώρες, αλλά δίνει λίγα λεπτά, που μπορεί να είναι αρκετά αν είμαι κοντά.

2.9.2 Πλημμύρα

Το νερό είναι εξίσου καταστροφικό. Οι ηλεκτρονικές συσκευές καταστρέφονται αμέσως.

Τα USB sticks και οι SSD είναι σχετικά ανθεκτικά αν στεγνώσουν γρήγορα, αλλά δεν το ρισκάρω.

Τα M-Disc είναι εντελώς αδιάβροχα. Τα χάρτινα έγγραφα τα έχω σε αδιάβροχους φακέλους.

2.9.3 Κλοπή

Αν μπει κλέφτης στο σπίτι, θα πάρει τον υπολογιστή, ίσως και τους εξωτερικούς δίσκους.

Εδώ με σώζει η κρυπτογράφηση. Ακόμα κι αν τους πάρει, δεν μπορεί να δει τίποτα. Και το off-site backup μου εξασφαλίζει ότι δεν χάνω τα δεδομένα.

2.9.4 EMP και ηλιακή καταιγίδα

Το πιο δύσκολο σενάριο. Ένα ισχυρό EMP καταστρέφει ό,τι ηλεκτρονικό είναι συνδεδεμένο ή ακόμα και απλά εκτεθειμένο.

Η λύση: faraday cages.

Εκτός από το faraday bag για το go-bag, έχω και ένα μεγαλύτερο faraday κλουβί: έναν μεταλλικό κάδο απορριμμάτων, με μόνωση εσωτερικά (χαρτόνι, αφρώδες υλικό). Μέσα εκεί φυλάω:

• Έναν φορητό υπολογιστή (παλιό, μόνο για backups)
• Δύο εξωτερικούς δίσκους
• Τρία power banks
• Φακούς, ασυρμάτους, φορτιστές

Αν γίνει EMP, αυτά επιζούν. Ό,τι είναι συνδεδεμένο στο δίκτυο, χάνεται.

2.10 Λογισμικό και αυτοματισμοί που χρησιμοποιώ

Για να μην βασίζομαι μόνο στη μνήμη και την πειθαρχία μου, αυτοματοποιώ ό,τι μπορώ.

2.10.1 Time Machine (Mac) / File History (Windows)

Το βασικό, συνεχές backup. Το έχω ρυθμισμένο να τρέχει κάθε ώρα, χωρίς να το σκέφτομαι.

2.10.2 Duplicati

Για τα κρυπτογραφημένα cloud backups. Το Duplicati είναι ανοιχτού κώδικα, κρυπτογραφεί τοπικά πριν στείλει, και υποστηρίζει όλες τις μεγάλες cloud υπηρεσίες.

2.10.3 rsync (για προχωρημένους)

Για τα μηναία backups, χρησιμοποιώ rsync από γραμμή εντολών. Δεν είναι φιλικό, αλλά μου δίνει απόλυτο έλεγχο.

2.10.4 GoodSync

Για συγχρονισμό μεταξύ υπολογιστών, χωρίς cloud. Το GoodSync κάνει εξαιρετική δουλειά.

2.10.5 Κάθε πότε ελέγχω

Δεν αρκεί να κάνω backup. Πρέπει να ελέγχω ότι τα backups λειτουργούν.

• Κάθε μήνα, δοκιμάζω να κάνω restore ένα τυχαίο αρχείο από κάθε backup.
• Κάθε τρεις μήνες, συνδέω τον δίσκο του αδελφού μου και ελέγχω ότι είναι ενημερωμένος.
• Κάθε χρόνο, ελέγχω ότι τα M-Disc διαβάζονται (αν και θεωρητικά δεν χρειάζεται).

2.11 Το πρόβλημα με το cloud: Γιατί δεν το εμπιστεύομαι απόλυτα

Πολλοί μου λένε: “Μα γιατί όλη αυτή η ταλαιπωρία; Απλά βάλε τα πάντα στο cloud και τελείωσε”.

Κι εγώ τους απαντώ: γιατί το cloud έχει τέσσερα μεγάλα προβλήματα.

2.11.1 Το cloud ανήκει σε κάποιον άλλον

Η Google, η Microsoft, η Dropbox είναι εταιρείες. Έχουν συμφέροντα, έχουν υποχρεώσεις, μπορεί να χρεοκοπήσουν. Αν κλείσουν, τα δεδομένα μου χάνονται. Αν αλλάξουν πολιτική, μπορεί να περιορίσουν την πρόσβαση.

2.11.2 Το cloud χρειάζεται internet

Σε ένα blackout, σε μια κυβερνοεπίθεση, σε μια φυσική καταστροφή, το internet μπορεί να πέσει. Χωρίς internet, το cloud είναι άχρηστο.

2.11.3 Το cloud δεν είναι ιδιωτικό

Ακόμα κι αν οι εταιρείες λένε ότι σέβονται την ιδιωτικότητα, οι νόμοι τις υποχρεώνουν συχνά να συνεργάζονται με αρχές. Και οι hackers τις βάζουν συχνά στο στόχαστρο.

2.11.4 Το cloud είναι ευάλωτο σε λάθη χρήστη

Αν σβήσω κατά λάθος ένα αρχείο, το cloud μπορεί να το συγχρονίσει και να το σβήσει παντού. Πολλές υπηρεσίες έχουν περιορισμένες δυνατότητες επαναφοράς.

Γι’ αυτό, εγώ χρησιμοποιώ το cloud μόνο ως ένα επιπλέον αντίγραφο, όχι ως το μοναδικό. Και πάντα κρυπτογραφημένο, ώστε ακόμα κι αν πέσει σε λάθος χέρια, να μην διαβάζεται.

2.12 Η περίπτωση των κωδικών: Το μεγαλύτερο ρίσκο

Οι κωδικοί είναι η Αχίλλειος πτέρνα μου. Χωρίς αυτούς, δεν έχω πρόσβαση σε τίποτα. Με αυτούς, κάποιος άλλος μπορεί να γίνει εγώ.

2.12.1 Η λύση: Password manager

Χρησιμοποιώ KeePassXC. Είναι offline, ανοιχτού κώδικα, δοκιμασμένο. Δεν το εμπιστεύομαι σε cloud (αν και υπάρχουν εκδόσεις που συγχρονίζονται).

Το αρχείο με τους κωδικούς μου είναι κρυπτογραφημένο. Το έχω σε όλες μου τις συσκευές, και σε όλα τα backups.

2.12.2 Η διάσωση: Το χάρτινο backup

Αν για οποιονδήποτε λόγο δεν μπορώ να ανοίξω το password manager, τι κάνω;

Έχω ένα χαρτί, στο faraday bag, που γράφει:

• Τον master password (σε κωδικοποιημένη μορφή, π.χ. μια φράση που μόνο εγώ καταλαβαίνω)
• Τη θέση των backups
• Οδηγίες για το πώς να αποκτήσει κάποιος πρόσβαση σε περίπτωση που δεν είμαι εγώ παρών

Αυτό το χαρτί είναι το “κλειδί της βασιλείας”. Το προστατεύω όσο τίποτα άλλο.

2.13 Τα λάθη που έκανα στο παρελθόν (και από τα οποία έμαθα)

Δεν ήμουν πάντα τόσο οργανωμένος. Έκανα λάθη, και πλήρωσα.

2.13.1 Λάθος #1: Ένας δίσκος, μία ελπίδα

Για χρόνια, είχα μόνο έναν εξωτερικό δίσκο. Όταν χάλασε, έχασα φωτογραφίες δύο ετών. Ευτυχώς, όχι τα πιο κρίσιμα, αλλά πόνεσε.

Μάθημα: Ποτέ ένα αντίγραφο. Πάντα τρία.

2.13.2 Λάθος #2: Εμπιστεύτηκα το cloud χωρίς κρυπτογράφηση

Ανέβαζα φωτογραφίες στο Google Photos, έγγραφα στο Google Drive. Βολικά, εύκολα. Μέχρι που διάβασα τους όρους χρήσης και κατάλαβα ότι η Google έχει δικαίωμα να χρησιμοποιήσει τα δεδομένα μου.

Μάθημα: Ποτέ χωρίς κρυπτογράφηση. Το cloud είναι χρήσιμο, αλλά μόνο ως αποθηκευτικός χώρος, όχι ως έμπιστος.

2.13.3 Λάθος #3: Δεν έλεγχα τα backups

Έκανα backups πιστά, αλλά ποτέ δεν δοκίμαζα να κάνω restore. Όταν χρειάστηκε, ανακάλυψα ότι μερικά αρχεία ήταν κατεστραμμένα.

Μάθημα: Το backup δεν τελειώνει όταν αντιγράφω. Τελειώνει όταν επιβεβαιώνω ότι μπορώ να διαβάσω αυτό που αντέγραψα.

2.13.4 Λάθος #4: Ξέχασα τους κωδικούς

Είχα κρυπτογραφήσει έναν παλιό δίσκο με έναν κωδικό που νόμιζα ότι θα θυμάμαι για πάντα. Δεν τον θυμόμουν. Ο δίσκος είναι ακόμα εκεί, με δεδομένα που δεν μπορώ να δω.

Μάθημα: Οι κωδικοί θέλουν διαχείριση. Password manager, χάρτινο backup, και δοκιμή κάθε χρόνο ότι τους θυμάμαι.

2.14 Το μέλλον: Πώς εξελίσσω τη στρατηγική μου

Η τεχνολογία αλλάζει, και εγώ μαζί της. Να τι σχεδιάζω για το επόμενο διάστημα.

2.14.1 Αποκεντρωμένο cloud

Εξετάζω λύσεις όπως το Filecoin ή το Storj, όπου τα δεδομένα μου αποθηκεύονται κατανεμημένα σε πολλούς υπολογιστές, χωρίς κεντρικό έλεγχο.

2.14.2 DNA αποθήκευση

Ναι, διάβασες καλά. Ερευνητές έχουν καταφέρει να αποθηκεύσουν δεδομένα σε συνθετικό DNA. Η πυκνότητα αποθήκευσης είναι απίστευτη (ένα γραμμάριο DNA χωράει όλα τα δεδομένα του κόσμου). Όταν γίνει προσιτό, θα το εξετάσω σοβαρά.

2.14.3 Τακτική αναβάθμιση

Κάθε δύο χρόνια, αντικαθιστώ τους δίσκους μου. Δεν περιμένω να χαλάσουν. Τους αλλάζω προληπτικά, και τα παλιά δεδομένα μεταφέρονται στους καινούργιους.

2.15 Το μήνυμά μου προς εσένα

Η προστασία αρχείων δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Και δεν είναι τόσο δύσκολη όσο φαίνεται.

Δεν χρειάζεται να γίνεις σαν εμένα, με faraday bags και M-Disc και τρία αντίγραφα σε τρεις ηπείρους. Αλλά χρειάζεται να κάνεις τα βασικά.

Από αύριο κιόλας:

1. Αγόρασε έναν εξωτερικό δίσκο (50-100 ευρώ).
2. Κάνε backup όλες τις φωτογραφίες και τα έγγραφά σου.
3. Βάλε τον δίσκο στο σπίτι ενός φίλου ή συγγενή.
4. Επανέλαβε σε ένα μήνα.

Αυτό είναι το 80% της προστασίας. Τα υπόλοιπα είναι λεπτομέρειες.

Εγώ, εδώ και χρόνια, κοιμάμαι ήσυχος. Όχι γιατί δεν φοβάμαι τις καταστροφές, αλλά γιατί ξέρω ότι ό,τι κι αν συμβεί, τα δεδομένα μου είναι ασφαλή. Οι αναμνήσεις μου, η δουλειά μου, η ζωή μου – όλα έχουν αντίγραφο.

Και εσύ; Τι περιμένεις;

---

Μέρος 3ο: Προστασία Οικονομιών – Το Σχέδιο για το Οικονομικό Blackout

3.1 Γιατί σταματάω να εμπιστεύομαι τυφλά τις τράπεζες

Καθίζω και κοιτάζω την τραπεζική μου εφαρμογή. Βλέπω έναν αριθμό. 15.432,67 ευρώ. Αυτά είναι τα λεφτά μου. Ή μήπως όχι;

Αναρωτιέμαι: πού βρίσκονται πραγματικά αυτά τα χρήματα; Δεν είναι σε ένα συρτάρι. Δεν είναι σε ένα χρηματοκιβώτιο. Είναι απλά μια εγγραφή σε μια βάση δεδομένων. Μερικά bytes σε έναν server κάπου στη Γερμανία ή στην Αθήνα.

Αν αυτός ο server καεί, αν πέσει θύμα ransomware, αν η τράπεζα χρεοκοπήσει, αυτή η εγγραφή εξαφανίζεται. Και μαζί της, τα λεφτά μου.

Δεν είμαι θεωρητικός. Έχω δει να συμβαίνει. Το 2013 στην Κύπρο, οι τράπεζες “κούρεψαν” καταθέσεις. Ο κόσμος έχασε ένα κομμάτι των χρημάτων του, γιατί η τράπεζα ήταν υπερχρεωμένη. Το 2023, η Silicon Valley Bank κατέρρευσε μέσα σε 48 ώρες. Χιλιάδες επιχειρήσεις βρέθηκαν χωρίς ρευστό.

Και δεν μιλάω μόνο για τραπεζικές καταθέσεις. Μιλάω και για τα κρυπτονομίσματα. Το 2022, η FTX, ένα από τα μεγαλύτερα ανταλλακτήρια του κόσμου, κατέρρευσε. Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν ό,τι είχαν μέσα, γιατί άφησαν τα κλειδιά τους σε κάποιον άλλον.

Γι’ αυτό, εγώ αλλάζω στρατηγική. Δεν βγάζω τα λεφτά μου από το σύστημα – αυτό θα ήταν ακραίο και μη πρακτικό. Αλλά τα διαφοροποιώ. Τα μοιράζω. Δεν βάζω όλα τα αυγά μου στο ίδιο καλάθι.

Η φιλοσοφία μου είναι απλή: κανένας θεσμός, καμία εταιρεία, καμία τράπεζα δεν είναι απολύτως ασφαλής. Η μόνη ασφάλεια είναι η διασπορά.

3.2 Το οχυρό που χτίζω: Τα τρία επίπεδα οικονομικής άμυνας

Όπως στην προστασία αρχείων είχα τρεις πυλώνες, έτσι και στα οικονομικά έχω τρία επίπεδα άμυνας. Το καθένα εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό και αντέχει σε διαφορετικές απειλές.

3.2.1 Επίπεδο 1: Άμεση ρευστότητα (μετρητά)

Στο πρώτο επίπεδο βάζω ό,τι χρειάζομαι για τις πρώτες ημέρες μιας κρίσης. Εδώ δεν με νοιάζει η απόδοση, η ανάπτυξη, η προστασία από πληθωρισμό. Με νοιάζει μόνο ένα πράγμα: να μπορώ να αγοράσω ψωμί και νερό όταν οι κάρτες δεν δουλεύουν.

Τι κρατάω:

• Μετρητά σε ευρώ, σε μικρά χαρτονομίσματα (5, 10, 20 ευρώ). Γιατί μικρά; Γιατί σε μια κρίση, κανείς δεν έχει ρέστα για να σου δώσει από ένα 50άρι.
• Ποσό που καλύπτει δύο εβδομάδες βασικών αναγκών. Για μένα, αυτό σημαίνει περίπου 500 ευρώ.
• Τα μετρητά είναι χωρισμένα σε δύο σημεία: 300 ευρώ στο σπίτι, 200 ευρώ στο go-bag.

Πού τα φυλάω:

• Στο σπίτι, σε ένα μικρό χρηματοκιβώτιο (όχι στις κάλτσες, όχι κάτω από το στρώμα – αυτά είναι τα πρώτα σημεία που ψάχνει ένας κλέφτης).
• Στο go-bag, σε αδιάβροχο φάκελο.

3.2.2 Επίπεδο 2: Αποθηκευμένη αξία (πολύτιμα μέταλλα)

Στο δεύτερο επίπεδο βάζω ό,τι θέλω να κρατήσει αξία μακροπρόθεσμα, ανεξάρτητα από τράπεζες, πληθωρισμό, ή ακόμα και κατάρρευση νομισμάτων.

Γιατί διαλέγω πολύτιμα μέταλλα:

• Δεν εξαρτώνται από ηλεκτρονικά συστήματα. Ένα κομμάτι χρυσού έχει την ίδια αξία είτε το κοιτάζω σε οθόνη είτε το κρατάω στο χέρι.
• Είναι παγκοσμίως αναγνωρίσιμα. Όπου κι αν πάω, ο χρυσός είναι χρυσός.
• Έχουν ιστορική σταθερότητα. Χιλιάδες χρόνια, ο άνθρωπος εμπιστεύεται τον χρυσό.

Τι κρατάω:

• Χρυσό σε μικρές ράβδους (1 γραμμάριο, 5 γραμμάρια, 1 ουγγιά). Οι μικρές ράβδοι είναι εύκολες να ανταλλαγούν. Μια ράβδος 1 κιλού είναι δύσκολο να την χρησιμοποιήσω για μια αγορά ψωμιού.
• Ασήμι, επίσης σε μικρές ράβδους ή σε νομίσματα (π.χ. Silver Eagles, Κρούγκεραντ). Το ασήμι είναι πιο προσιτό και χρήσιμο για μικρότερες συναλλαγές.
• Συνολική αξία: περίπου 10% της καθαρής μου περιουσίας.

Πού τα φυλάω:

• Το μεγαλύτερο μέρος σε θυρίδα τράπεζας. Ναι, ξέρω ότι η τράπεζα μπορεί να έχει προβλήματα, αλλά η θυρίδα είναι φυσικά ασφαλής από κλοπή και φωτιά.
• Ένα μικρό μέρος (λίγες ράβδοι 1 γραμμαρίου) στο σπίτι, για άμεση χρήση αν χρειαστεί.

3.2.3 Επίπεδο 3: Ψηφιακή αυτονομία (κρυπτονομίσματα)

Στο τρίτο επίπεδο βάζω τα κρυπτονομίσματα. Εδώ η λογική μου είναι διαφορετική: δεν τα βλέπω ως επένδυση (αν και μπορεί να είναι), αλλά ως ένα εναλλακτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα που δεν ελέγχεται από κράτη και τράπεζες.

Γιατί διαλέγω κρυπτονομίσματα:

• Είναι αποκεντρωμένα. Κανείς δεν μπορεί να μου τα παγώσει, να μου τα κουρέψει, να μου απαγορεύσει την πρόσβαση.
• Μπορώ να τα μεταφέρω οπουδήποτε στον κόσμο, σε δευτερόλεπτα, με ελάχιστο κόστος.
• Αν ξέρει κάποιος το ιδιωτικό μου κλειδί, τα λεφτά είναι δικά του. Αν το ξέρω μόνο εγώ, κανείς άλλος δεν μπορεί να τα αγγίξει.

Τι κρατάω:

• Bitcoin: το πιο σταθερό και ασφαλές, κατά τη γνώμη μου.
• Monero: για περιπτώσεις που θέλω απόλυτη ιδιωτικότητα (το Bitcoin είναι ψευδώνυμο, όχι ανώνυμο).
• Μικρές ποσότητες σε άλλα νομίσματα, μόνο για πειραματισμό.

3.3 Cold storage: Πώς αποθηκεύω τα κρυπτονομίσματά μου με ασφάλεια

Το μεγαλύτερο λάθος που βλέπω είναι κόσμος που αφήνει τα κρυπτονομίσματά του σε ανταλλακτήρια. Binance, Coinbase, Kraken – όλα είναι ευάλωτα. Αν χακαριστούν, αν κλείσουν, αν παγώσουν λογαριασμούς, τα λεφτά χάνονται.

Εγώ, τα κρατάω σε cold storage. Αυτό σημαίνει ότι τα ιδιωτικά κλειδιά δεν είναι ποτέ συνδεδεμένα στο internet.

3.3.1 Hardware wallets: Η βασική μου επιλογή

Χρησιμοποιώ hardware wallets εδώ και χρόνια. Είναι μικρές συσκευές που μοιάζουν με USB sticks, αλλά έχουν ειδικό τσιπ ασφαλείας.

Τι διαλέγω:

• Trezor Model T: Ανοιχτού κώδικα, δοκιμασμένο, αξιόπιστο.
• Ledger Nano X: Κλειστού κώδικα, αλλά πολύ διαδεδομένο. Το χρησιμοποιώ για μικρότερα ποσά.

Πώς τα χρησιμοποιώ:

• Τα κρατάω πάντα αποσυνδεδεμένα από τον υπολογιστή.
• Τα συνδέω μόνο όταν θέλω να κάνω μια συναλλαγή.
• Μετά τη συναλλαγή, τα αποσυνδέω και τα φυλάω.

3.3.2 Paper wallets: Η παλιά καλή μέθοδος

Για πολύ μακροχρόνια αποθήκευση, χρησιμοποιώ και paper wallets. Τυπώνω τα ιδιωτικά κλειδιά και τα δημόσια addresses σε χαρτί, και τα φυλάω.

Προσοχή: Η εκτύπωση πρέπει να γίνεται σε εκτυπωτή που δεν είναι συνδεδεμένος στο internet, και το αρχείο να διαγράφεται μετά. Δεν θέλω να μείνει ίχνος πουθενά.

3.3.3 Metal wallets: Για ανθεκτικότητα

Το χαρτί καίγεται. Βρέχεται. Σκίζεται. Γι’ αυτό, για τα πιο σημαντικά κλειδιά, χρησιμοποιώ μεταλλικές πλάκες.

Τι χρησιμοποιώ:

• CryptoSteel: Μια ατσάλινη πλάκα όπου σφραγίζω τις λέξεις του seed phrase.
• Billfodl: Παρόμοια λύση, με ανθεκτικότητα σε φωτιά, νερό, πίεση.

Το seed phrase μου (12 ή 24 λέξεις) είναι χαραγμένο σε ατσάλι. Ακόμα κι αν καεί το σπίτι μου, ακόμα κι αν πλημμυρίσει, αυτό το ατσάλι επιζεί.

3.4 Η ιερή λίστα λέξεων: Το seed phrase και πώς το προστατεύω

Το seed phrase είναι το Α και το Ω των κρυπτονομισμάτων. Είναι μια λίστα 12 ή 24 λέξεων που μπορεί να αναπαράγει όλα τα ιδιωτικά κλειδιά μου. Όποιος έχει αυτές τις λέξεις, έχει τα λεφτά μου.

Γι’ αυτό, η προστασία του seed phrase είναι η απόλυτη προτεραιότητά μου.

3.4.1 Κανόνας #1: Ποτέ ψηφιακά

Δεν φωτογραφίζω το seed phrase. Δεν το αποθηκεύω σε αρχείο κειμένου. Δεν το ανεβάζω στο cloud. Δεν το στέλνω με email. Ποτέ.

Το seed phrase υπάρχει μόνο σε φυσική μορφή.

3.4.2 Κανόνας #2: Πολλαπλά αντίγραφα

Έχω τρία αντίγραφα του seed phrase:

1. Σε μεταλλική πλάκα, σε θυρίδα τράπεζας.
2. Σε χαρτί, στο faraday bag (σε αδιάβροχο φάκελο).
3. Σε χαρτί, στο σπίτι ενός συγγενή (σε ασφαλές σημείο).

3.4.3 Κανόνας #3: Καμία ένδειξη

Κανένα από αυτά τα αντίγραφα δεν γράφει “Αυτό είναι το seed phrase του Bitcoin”. Είναι απλά μια λίστα λέξεων, χωρίς εξήγηση. Αν κάποιος τη βρει, μπορεί να μην καταλάβει τι είναι.

3.4.4 Κανόνας #4: Διαθήκη

Έχω αφήσει οδηγίες σε έμπιστο άτομο (με συμβολαιογράφο) για το πώς να αποκτήσει πρόσβαση στα seed phrases σε περίπτωση που συμβεί κάτι σε μένα. Δεν θέλω τα λεφτά μου να χαθούν για πάντα αν πεθάνω.

3.5 Διαφοροποίηση: Γιατί δεν βάζω όλα τα λεφτά μου σε ένα μέρος

Η μεγαλύτερη δύναμή μου είναι η διασπορά. Κανένα σύστημα δεν είναι απόλυτα ασφαλές. Γι’ αυτό, μοιράζω τα χρήματά μου.

Πώς μοιράζω:

• 40% σε τράπεζες (για καθημερινή χρήση, μισθούς, πληρωμές).
• 20% σε μετρητά και πολύτιμα μέταλλα (για άμεση κρίση).
• 30% σε κρυπτονομίσματα (για μακροπρόθεσμη αποθήκευση και εναλλακτική).
• 10% σε άλλες μορφές (ομόλογα, μετοχές, ακίνητα).

Αυτή η κατανομή αλλάζει ανάλογα με τις συνθήκες, αλλά η βασική αρχή παραμένει: δεν εξαρτώμαι από μία μόνο πηγή.

3.6 Εναλλακτικά συστήματα πληρωμών για την επόμενη μέρα

Όταν πέσει το internet, όταν σταματήσουν οι τράπεζες, πώς πληρώνω; Πώς αγοράζω;

Εδώ έρχονται τα εναλλακτικά συστήματα.

3.6.1 Mesh networks και κρυπτονομίσματα

Υπάρχουν εφαρμογές που επιτρέπουν συναλλαγές χωρίς internet, χρησιμοποιώντας mesh δίκτυα.

Τι χρησιμοποιώ:

• Strike (Lightning Network): Επιτρέπει πληρωμές σε Bitcoin μέσω του Lightning Network, που είναι γρήγορο και φτηνό.
• Bridgefy: Για αποστολή μηνυμάτων και πληρωμών μέσω Bluetooth, χωρίς internet.
• goTenna: Συσκευές που δημιουργούν δίκτυο χωρίς κεντρική υποδομή.

Με αυτά, μπορώ να στείλω χρήματα σε κάποιον δίπλα μου, ακόμα κι αν τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας έχουν πέσει.

3.6.2 Τοπικά δίκτυα ανταλλαγής

Σε μια παρατεταμένη κρίση, το χρήμα μπορεί να χάσει την αξία του. Αυτό που μετράει είναι τα αγαθά και οι υπηρεσίες.

Γι’ αυτό, έχω δημιουργήσει ένα μικρό δίκτυο με γείτονες και φίλους. Γνωριζόμαστε, ξέρουμε ο ένας τις ανάγκες και τις δυνατότητες του άλλου. Σε μια κρίση, μπορούμε να ανταλλάσσουμε:

• Τρόφιμα
• Φάρμακα
• Υπηρεσίες (ιατρικές, τεχνικές)
• Εργαλεία

Το χρήμα μπορεί να γίνει άχρηστο. Η αλληλεγγύη, όχι.

3.6.3 Αγαθά-νόμισμα

Υπάρχουν αγαθά που παραδοσιακά λειτουργούν ως νόμισμα σε κρίσεις:

• Τσιγάρα (ακόμα κι αν δεν καπνίζω, κρατάω μερικά για ανταλλαγή)
• Οινόπνευμα (καθαρό οινόπνευμα, ποτά)
• Μπαταρίες
• Φάρμακα (παυσίπονα, αντιβιοτικά)
• Καύσιμα

Δεν είμαι έμπορος, αλλά έχω ένα μικρό απόθεμα από τέτοια είδη, για περίπτωση ανάγκης.

3.7 Το σχέδιο δράσης μου βήμα-βήμα

Ας το κάνω πρακτικό. Να πώς ακριβώς οργανώνω τα οικονομικά μου.

3.7.1 Μηνιαία ρουτίνα

• Έλεγχος μετρητών: Βλέπω αν έχω ακόμα τα 500 ευρώ. Αν ξόδεψα κάποια, τα αναπληρώνω.
• Ενημέρωση hardware wallets: Τα συνδέω, ελέγχω ότι λειτουργούν, ότι τα υπόλοιπα είναι σωστά.
• Παρακολούθηση αγορών: Βλέπω τι γίνεται με Bitcoin, χρυσό, τράπεζες.

3.7.2 Εξαμηνιαία ρουτίνα

• Έλεγχος seed phrases: Βγάζω τα χάρτινα αντίγραφα, ελέγχω ότι είναι ευανάγνωστα, ότι δεν έχουν φθαρεί.
• Επίσκεψη στη θυρίδα: Ελέγχω τα μέταλλα και το μεταλλικό seed phrase.
• Δοκιμή συναλλαγής: Κάνω μια μικρή συναλλαγή από το hardware wallet, για να βεβαιωθώ ότι όλα δουλεύουν.

3.7.3 Ετήσια ρουτίνα

• Αναθεώρηση στρατηγικής: Αλλάζει κάτι στην οικονομική κατάσταση; Αλλάζει κάτι στην τεχνολογία; Αλλάζει κάτι στη ζωή μου;
• Εκπαίδευση: Διαβάζω, μαθαίνω, ενημερώνομαι για νέες απειλές και νέες λύσεις.
• Δίκτυο: Επικοινωνώ με τα άτομα εμπιστοσύνης, υπενθυμίζω τα σχέδια.

3.8 Τα λάθη που έκανα στα οικονομικά (και πώς τα διόρθωσα)

Και εδώ έχω κάνει λάθη. Πολλά. Από αυτά έμαθα.

3.8.1 Λάθος #1: Όλα σε μία τράπεζα

Για χρόνια, είχα όλα μου τα λεφτά σε μία τράπεζα. Όταν η τράπεζα είχε προβλήματα (όχι χρεοκοπία, αλλά τεχνικά), έμεινα για μέρες χωρίς πρόσβαση.

Μάθημα: Τώρα έχω λογαριασμούς σε δύο διαφορετικές τράπεζες. Αν η μία πέσει, η άλλη λειτουργεί.

3.8.2 Λάθος #2: Όλα σε ένα ανταλλακτήριο

Είχα Bitcoin στο MtGox. Ναι, στο MtGox. Όταν κατέρρευσε, έχασα ό,τι είχα εκεί. Ευτυχώς ήταν λίγα, αλλά πόνεσε.

Μάθημα: Ποτέ crypto σε ανταλλακτήριο. Μόνο cold storage.

3.8.3 Λάθος #3: Πολύπλοκο seed phrase

Είχα φτιάξει ένα δικό μου σύστημα για το seed phrase, με δικές μου λέξεις, όχι το τυπικό. Μετά από χρόνια, δεν θυμόμουν ακριβώς τη σειρά.

Μάθημα: Τα τυπικά seed phrases (BIP39) είναι τυπικά για κάποιο λόγο. Τα χρησιμοποιώ όπως είναι, χωρίς πειράματα.

3.8.4 Λάθος #4: Υπερβολική εμπιστοσύνη στο χρυσό

Αγόρασα χρυσό, αλλά σε μεγάλες ράβδους. Όταν χρειάστηκε να πουλήσω ένα μικρό κομμάτι, ήταν αδύνατο. Έπρεπε να πουλήσω όλη τη ράβδο.

Μάθημα: Μικρές ράβδοι, μικρά νομίσματα. Ρευστότητα πάνω από όλα.

3.9 Η ψυχολογία της οικονομικής προετοιμασίας

Το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι η τεχνική προετοιμασία. Είναι η ψυχολογία.

3.9.1 Ο φόβος της απώλειας

Όταν κρατάω μετρητά στο σπίτι, φοβάμαι μην τα κλέψουν. Όταν κρατάω χρυσό, φοβάμαι μην τον χάσω. Όταν έχω crypto, φοβάμαι μην κάνω λάθος και τα στείλω σε λάθος διεύθυνση.

Αυτός ο φόβος είναι φυσιολογικός. Τον διαχειρίζομαι με δύο τρόπους:

• Ασφάλεια: Επενδύω σε καλά μέσα προστασίας (χρηματοκιβώτια, θυρίδες, ασφάλειες).
• Αποδοχή: Αποδέχομαι ότι υπάρχει ένα ρίσκο. Κανείς δεν είναι απόλυτα ασφαλής.

3.9.2 Η μοναξιά του prepper

Συχνά νιώθω μόνος. Οι γύρω μου δεν καταλαβαίνουν. Με κοιτάζουν περίεργα όταν μιλάω για blackout, για seed phrases, για faraday bags.

Αλλά δεν πειράζει. Εγώ ξέρω γιατί το κάνω. Και όταν έρθει η ώρα, θα είμαι έτοιμος.

3.9.3 Η ισορροπία

Δεν θέλω να ζω με φόβο. Η προετοιμασία δεν πρέπει να γίνεται εμμονή. Κάνω ό,τι μπορώ, και μετά συνεχίζω τη ζωή μου. Απολαμβάνω τα λεφτά μου, ταξιδεύω, διασκεδάζω. Η προετοιμασία είναι ασφάλεια, όχι φυλακή.

3.10 Το μήνυμά μου για εσένα

Αν διαβάζεις αυτό το κεφάλαιο και νιώθεις ότι είναι υπερβολικό, σε καταλαβαίνω. Κι εγώ έτσι ένιωθα στην αρχή.

Αλλά σκέψου το εξής: δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα. Δεν χρειάζεται να αγοράσεις χρυσό, να φτιάξεις metal wallet, να μάθεις για mesh δίκτυα. Όχι αμέσως.

Ξεκίνα από τα βασικά:

1. Βγάλε 200 ευρώ μετρητά από την τράπεζα και φύλαξέ τα στο σπίτι.
2. Άνοιξε λογαριασμό σε δεύτερη τράπεζα.
3. Αν έχεις κρυπτονομίσματα, βγάλτα από το ανταλλακτήριο και βάλτα σε ένα hardware wallet.
4. Γράψε το seed phrase σε χαρτί και φύλαξέ το αλλού από το hardware wallet.

Αυτά τα τέσσερα βήματα σε καλύπτουν από το 80% των κινδύνων. Τα υπόλοιπα μπορείς να τα προσθέσεις σταδιακά.

Εγώ, εδώ και χρόνια, κοιμάμαι ήσυχος. Όχι γιατί είμαι πλούσιος, αλλά γιατί ξέρω ότι ό,τι κι αν συμβεί, έχω πρόσβαση σε ένα μέρος των χρημάτων μου. Δεν εξαρτώμαι από καμία τράπεζα, κανένα κράτος, καμία εταιρεία.

Και αυτή η αίσθηση ελευθερίας είναι ανεκτίμητη.

---

3.11 Ειδικές περιπτώσεις: Τι κάνω αν…

3.11.1 …αν ζω σε χώρα με capital controls;

Αν η χώρα μου επιβάλει περιορισμούς στην κίνηση κεφαλαίων (όπως έγινε στην Ελλάδα το 2015), το σχέδιό μου αλλάζει.

• Τα μετρητά στο σπίτι γίνονται ακόμα πιο σημαντικά.
• Τα κρυπτονομίσματα γίνονται η μόνη οδός διαφυγής. Μπορώ να στείλω αξία στο εξωτερικό χωρίς άδεια.
• Ο χρυσός είναι δύσκολο να μετακινηθεί, αλλά κρατάει αξία.

3.11.2 …αν χάσω το hardware wallet;

Απλό: αγοράζω καινούργιο, βάζω το seed phrase, τα λεφτά επανέρχονται. Τα λεφτά μου είναι στο blockchain, όχι στη συσκευή.

3.11.3 …αν κλαπούν τα μετρητά;

Δυσάρεστο, αλλά όχι καταστροφικό. Τα μετρητά είναι μόνο ένα μικρό μέρος της περιουσίας μου. Και την επόμενη φορά θα τα κρύψω καλύτερα.

3.11.4 …αν γίνει πόλεμος;

Σε πόλεμο, η προτεραιότητα αλλάζει. Πρώτα η ζωή, μετά τα λεφτά. Αλλά και πάλι, τα κρυπτονομίσματα μπορούν να με βοηθήσουν. Αν χρειαστεί να φύγω από τη χώρα, μπορώ να πάρω μαζί μου αξία σε ένα USB stick, χωρίς να με σταματήσουν στα σύνορα.

3.12 Η τεχνολογία που χρησιμοποιώ

Για να μην τα ξεχνάω, να μια λίστα με τα εργαλεία που έχω επιλέξει:

Hardware wallets:

• Trezor Model T (κύριο)
• Ledger Nano X (δευτερεύον)
• Μερικά παλιά, άδεια, για δοκιμές

Metal wallets:

• CryptoSteel (για το κύριο seed)
• Billfodl (για το backup)

Εφαρμογές:

• BlueWallet (για Lightning στο κινητό)
• Electrum (για Bitcoin σε υπολογιστή)
• Cake Wallet (για Monero)

Ανταλλακτήρια (μόνο για αγορές, όχι αποθήκευση):

• Kraken
• Binance (με προσοχή)
• LocalBitcoins (για P2P)

3.13 Η φιλοσοφία μου για το χρήμα

Στο τέλος της ημέρας, το χρήμα είναι ένα εργαλείο. Δεν είναι σκοπός. Η προστασία του δεν γίνεται για να γίνω πλούσιος, αλλά για να έχω την ελευθερία να ζω όπως θέλω.

Τα μετρητά, ο χρυσός, τα crypto – όλα αυτά είναι απλά μέσα. Αυτό που προστατεύω πραγματικά είναι η δυνατότητά μου να επιλέγω. Να επιλέγω πού θα ζω, τι θα κάνω, πώς θα αντιδράσω σε μια κρίση.

Γι’ αυτό και επενδύω χρόνο και χρήμα σε αυτή την προετοιμασία. Γιατί ξέρω ότι όταν έρθουν τα δύσκολα, εγώ θα έχω επιλογές. Και οι επιλογές είναι η απόλυτη πολυτέλεια.

Αυτό είναι το σχέδιό μου. Δεν είναι τέλειο, δεν είναι πλήρες, αλλά είναι δοκιμασμένο και εξελίσσεται συνεχώς. Αν σε βοήθησε έστω και λίγο, άξιζε τον κόπο.

Εσύ, από αύριο, τι θα κάνεις;

---

Μέρος 4ο: Προστασία Ιδιωτικότητας – Η Ασπίδα στη Μετα-Διαδικτυακή Εποχή

4.1 Γιατί η ιδιωτικότητα παραμένει σημαντική ακόμα κι όταν πέσει το Ίντερνετ

Κάθομαι και σκέφτομαι την ειρωνεία. Οι περισσότεροι άνθρωποι ανησυχούν για την ιδιωτικότητά τους μόνο όταν είναι online. Φοβούνται μην τους παρακολουθεί η Google, μην διαρρεύσουν τα προσωπικά τους δεδομένα, μην τους χακάρουν.

Εγώ, όμως, βλέπω την εικόνα αλλιώς. Για μένα, η ιδιωτικότητα γίνεται ακόμα πιο κρίσιμη όταν το διαδίκτυο πέσει. Όταν τα φώτα σβήσουν. Όταν τα κεντρικά συστήματα ελέγχου σταματήσουν να λειτουργούν.

Γιατί; Γιατί σε μια κατάσταση κατάρρευσης, η πληροφορία αποκτά διαφορετική αξία. Αυτός που ξέρει πού βρίσκονται τρόφιμα, ποιος έχει φάρμακα, ποιος είναι ευάλωτος – αυτός έχει δύναμη. Και η δύναμη αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για καλό ή για κακό.

Φαντάσου ένα σενάριο: Το ρεύμα έχει πέσει για εβδομάδες. Οι αρχές έχουν χάσει τον έλεγχο. Ομάδες περιπολούν τις γειτονιές. Κάποιος χτυπάει την πόρτα σου και ρωτάει: “Ξέρεις κανέναν που έχει γεννήτρια;”. Εσύ, αν έχεις κρατήσει χαμηλό προφίλ, αν δεν έχεις μοιραστεί πληροφορίες για τα αποθέματά σου, είσαι ασφαλής. Αν, αντίθετα, είχες διαφημίσει σε social media ότι αγόρασες ηλιακό πάνελ, ή ότι έχεις πηγάδι, τότε γίνεσαι στόχος.

Η ιδιωτικότητα, λοιπόν, δεν είναι μόνο για να κρύβομαι από την Google. Είναι για να προστατεύω τον εαυτό μου, την οικογένειά μου, και τα αγαθά μου από όσους θα ήθελαν να τα εκμεταλλευτούν σε μια κρίση.

Και δεν σταματά εκεί. Σε μια μετα-διαδικτυακή εποχή, η ταυτότητά μου μπορεί να αμφισβητηθεί. Χωρίς κεντρικά μητρώα, χωρίς βάσεις δεδομένων, πώς αποδεικνύω ποιος είμαι; Πώς προστατεύομαι από κάποιον που προσποιείται ότι είναι εγώ;

Γι’ αυτό, εγώ χτίζω μια ασπίδα ιδιωτικότητας που λειτουργεί και με ίντερνετ, και χωρίς. Που με προστατεύει από ηλεκτρονικές απειλές, αλλά και από φυσικές.

4.2 Η θεμελιώδης αρχή: Ελάχιστη πληροφορία, μέγιστη ασφάλεια

Η φιλοσοφία μου για την ιδιωτικότητα είναι απλή: όσο λιγότερα γνωρίζουν οι άλλοι για μένα, τόσο πιο ασφαλής είμαι.

Αυτό σημαίνει ότι προσπαθώ συνειδητά να μειώσω το ψηφιακό μου αποτύπωμα. Να αφήνω όσο το δυνατόν λιγότερα ίχνη πίσω μου.

4.2.1 Διαγραφή παλαιών λογαριασμών

Ξεκινάω από τα βασικά. Παίρνω μια λίστα με όλους τους λογαριασμούς που έχω δημιουργήσει ποτέ. Forums, social media, υπηρεσίες που χρησιμοποίησα μια φορά και ξέχασα. Και τους διαγράφω έναν-έναν.

Ξέρω, είναι κουραστικό. Παίρνει ώρες. Αλλά κάθε λογαριασμός που διαγράφω είναι μια πιθανή διαρροή λιγότερη. Κάθε λογαριασμός είναι ένα σημείο όπου κάποιος μπορεί να βρει πληροφορίες για μένα – email, ημερομηνία γέννησης, προτιμήσεις, τοποθεσίες.

4.2.2 Ψευδώνυμα και διακριτές ταυτότητες

Για όσες υπηρεσίες χρειάζομαι πραγματικά, δεν χρησιμοποιώ το πραγματικό μου όνομα. Δημιουργώ ψευδώνυμα.

• Για αγορές: ένα όνομα
• Για forums: άλλο όνομα
• Για social media: άλλο όνομα (ή απλά δεν έχω)

Και φροντίζω αυτά τα ψευδώνυμα να μην συνδέονται μεταξύ τους. Δεν χρησιμοποιώ το ίδιο email, δεν χρησιμοποιώ την ίδια φωτογραφία προφίλ.

4.2.3 Ψεύτικες πληροφορίες

Εκεί που δεν μπορώ να αποφύγω να δώσω στοιχεία, δίνω ψεύτικα. Όχι σε τράπεζες ή κρατικές υπηρεσίες – εκεί είναι υποχρεωτικά τα αληθινά. Αλλά σε ενημερωτικά δελτία, σε προσφορές, σε εγγραφές που δεν απαιτούν επαλήθευση, βάζω ψεύτικα στοιχεία.

Ημερομηνία γέννησης: 1/1/1900. Ταχυδρομικός κώδικας: της Κίνας. Τηλέφωνο: 0000000000.

4.3 Κρυπτογράφηση επικοινωνιών: Κανείς δεν ακούει

Στον κανονικό κόσμο, όταν στέλνω ένα μήνυμα ή ένα email, αυτό το μήνυμα περνάει από δεκάδες διακομιστές. Ο καθένας μπορεί θεωρητικά να το διαβάσει. Οι εταιρείες το αποθηκεύουν, το αναλύουν, το πουλάνε.

Εγώ, λοιπόν, κρυπτογραφώ τα πάντα.

4.3.1 Email: Κρυπτογράφηση PGP

Για email, χρησιμοποιώ PGP (Pretty Good Privacy). Είναι ένα σύστημα που επιτρέπει την κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο. Μόνο εγώ και ο παραλήπτης μπορούμε να διαβάσουμε το μήνυμα.

Βέβαια, το PGP έχει μια δυσκολία: χρειάζεται ανταλλαγή δημόσιων κλειδιών και λίγη τεχνική κατάρτιση. Δεν το χρησιμοποιώ με όλους, μόνο με όσους ξέρουν και ενδιαφέρονται. Αλλά για κρίσιμες επικοινωνίες, είναι ανεκτίμητο.

4.3.2 Άμεσα μηνύματα: Signal

Για καθημερινή επικοινωνία, χρησιμοποιώ Signal. Είναι ανοιχτού κώδικα, κρυπτογραφημένο από άκρο σε άκρο, και δεν μαζεύει μεταδεδομένα. Ούτε καν ποιος μιλάει σε ποιον.

Το WhatsApp έχει επίσης κρυπτογράφηση, αλλά ανήκει στο Facebook. Δεν το εμπιστεύομαι. Το Telegram δεν έχει από προεπιλογή κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο, άρα το αποφεύγω.

4.3.3 Φωνητικές κλήσεις: Signal ή κανονικό τηλέφωνο με προσοχή

Ακόμα και οι τηλεφωνικές κλήσεις μπορούν να παρακολουθηθούν. Γι’ αυτό, για ευαίσθητες συνομιλίες, χρησιμοποιώ Signal και για φωνή. Αν δεν γίνεται, τουλάχιστον αποφεύγω να λέω ονόματα, διευθύνσεις, ευαίσθητες πληροφορίες.

4.4 Ανωνυμία στο διαδίκτυο: Tor, VPN και η τέχνη του να μην σε βρίσκουν

Όταν μπαίνω στο διαδίκτυο, αφήνω πίσω μου ένα ίχνος. Η IP μου, ο browser μου, τα cookies – όλα με ταυτοποιούν. Για να το αποφύγω, χρησιμοποιώ εργαλεία ανωνυμοποίησης.

4.4.1 Tor Browser

Το Tor (The Onion Router) είναι το καλύτερο εργαλείο για ανώνυμη περιήγηση. Η κίνησή μου περνάει από τρεις τυχαίους κόμβους, κρυπτογραφημένη, και κανείς δεν μπορεί να εντοπίσει από πού ξεκίνησε.

Το χρησιμοποιώ για:

• Αναζητήσεις που δεν θέλω να συνδεθούν με εμένα.
• Πρόσβαση σε sites που μπορεί να είναι μπλοκαρισμένα.
• Επικοινωνία με ανθρώπους που θέλουν ανωνυμία.

4.4.2 VPN

Το VPN (Virtual Private Network) είναι πιο απλό και γρήγορο από το Tor, αλλά λιγότερο ανώνυμο. Η κίνησή μου περνάει από έναν διακομιστή και βγαίνει με άλλη IP. Ο πάροχος VPN όμως ξέρει ποιος είμαι.

Γι’ αυτό, διαλέγω VPN που:

• Δεν κρατάει logs (Mullvad, ProtonVPN)
• Δέχεται πληρωμές με μετρητά ή crypto
• Είναι διαφανής και ανοιχτού κώδικα

4.4.3 Η συνταγή μου για ανωνυμία

Όταν θέλω πραγματική ανωνυμία, συνδυάζω:

1. Tor browser (ή τουλάχιστον μια φορητή έκδοση)
2. Μηχανή αναζήτησης που δεν παρακολουθεί (DuckDuckGo, Startpage)
3. Προσωρινά email (Guerrilla Mail, 10minutemail)
4. Καμία σύνδεση σε λογαριασμούς που με ταυτοποιούν

4.5 Μεταδεδομένα: Η αόρατη πληροφορία που με προδίδει

Ξέρεις τι είναι πιο επικίνδυνο από το περιεχόμενο των μηνυμάτων μου; Τα μεταδεδομένα.

Τα μεταδεδομένα είναι πληροφορίες για την επικοινωνία μου: με ποιον μίλησα, πότε, για πόση ώρα, από πού. Ακόμα κι αν το μήνυμα είναι κρυπτογραφημένο, τα μεταδεδομένα είναι συχνά ορατά.

Φαντάσου: οι αρχές μπορεί να μην ξέρουν τι είπα σε κάποιον, αλλά ξέρουν ότι μιλούσα μαζί του κάθε βράδυ για ένα μήνα. Αυτό από μόνο του μπορεί να είναι ενοχοποιητικό.

4.5.2 Πώς προστατεύομαι από τα μεταδεδομένα

• Signal: Δεν κρατάει μεταδεδομένα. Ούτε καν ποιος μίλησε σε ποιον.
• Tor: Κρύβει και τα μεταδεδομένα της σύνδεσης.
• Αποφυγή σταθερών ωρών επικοινωνίας: Αν πρέπει να επικοινωνώ συχνά με κάποιον, το κάνω σε τυχαίες ώρες.
• Χρήση διαφορετικών καναλιών: Δεν χρησιμοποιώ μόνο ένα μέσο.

4.6 Mesh networks: Επικοινωνία χωρίς κεντρικό έλεγχο

Σε ένα blackout, όταν πέσει το internet και τα κινητά δίκτυα, πώς επικοινωνώ; Εδώ έρχονται τα mesh networks.

4.6.1 Τι είναι τα mesh networks

Είναι δίκτυα που δημιουργούνται από τις ίδιες τις συσκευές, χωρίς κεντρική υποδομή. Κάθε συσκευή λειτουργεί ως κόμβος, μεταδίδοντας μηνύματα στις γειτονικές.

4.6.2 Η επιλογή μου: Meshtastic

Χρησιμοποιώ συσκευές Meshtastic. Είναι μικρές, φορητές, με μπαταρία που διαρκεί μέρες. Επικοινωνούν μέσω ραδιοκυμάτων (LoRa) σε χιλιόμετρα απόσταση.

Πώς το ρυθμίζω:

• Κάθε μέλος της οικογένειάς μου έχει μια συσκευή.
• Έχουμε συμφωνήσει σε ένα κανάλι επικοινωνίας (κρυπτογραφημένο).
• Μπορούμε να στέλνουμε μηνύματα κειμένου ακόμα κι αν δεν υπάρχει ίντερνετ, κινητή τηλεφωνία, τίποτα.

4.6.3 goTenna και άλλες λύσεις

Υπάρχει και το goTenna, που κάνει παρόμοια δουλειά αλλά με διαφορετική τεχνολογία. Το Meshtastic το προτιμώ γιατί είναι ανοιχτού κώδικα και πιο οικονομικό.

4.6.4 Ασύρματοι πομποδέκτες (CB, Ham Radio)

Για ακόμα μεγαλύτερες αποστάσεις, έχω και έναν ασύρματο CB (στα 27 MHz). Δεν χρειάζεται άδεια για μικρή ισχύ, και μπορώ να επικοινωνήσω με άλλους χρήστες σε ακτίνα αρκετών χιλιομέτρων.

Για πολύ μακρινές αποστάσεις, εξετάζω να αποκτήσω άδεια ερασιτέχνη (Ham radio). Επιτρέπει επικοινωνία ακόμα και σε άλλες ηπείρους, ανάλογα με τις συνθήκες.

4.7 Φυσική ασφάλεια: Κάμερες, γείτονες, και η τέχνη της αφάνειας

Η ιδιωτικότητα δεν είναι μόνο ψηφιακή. Σε μια κρίση, η φυσική μου παρουσία, τα υπάρχοντά μου, οι κινήσεις μου γίνονται ορατές σε όσους βρίσκονται γύρω μου.

4.7.1 Μείωση ορατότητας

Προσπαθώ να μην τραβάω την προσοχή. Το σπίτι μου δεν ξεχωρίζει. Δεν έχω φανταχτερά αυτοκίνητα, δεν διαφημίζω τον πλούτο μου. Σε μια κρίση, αυτός που φαίνεται πλούσιος γίνεται στόχος.

4.7.2 Σχέσεις με γείτονες

Δεν είμαι μόνος μου. Ξέρω τους γείτονές μου. Όχι απαραίτητα ονομαστικά, αλλά τουλάχιστον οπτικά. Σε μια κρίση, η γειτονιά μπορεί να γίνει ομάδα αυτοάμυνας ή αλληλοβοήθειας.

Έχω μοιραστεί με μερικούς από αυτούς βασικές πληροφορίες: ότι έχω κάποιες προμήθειες, ότι μπορούμε να βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον. Αλλά χωρίς να γίνω αναλυτικός.

4.7.3 Κάμερες ασφαλείας

Έχω εγκαταστήσει κάμερες ασφαλείας, αλλά όχι συνδεδεμένες στο cloud. Οι κάμερές μου είναι τοπικές, καταγράφουν σε έναν δίσκο μέσα στο σπίτι. Αν πέσει το internet, συνεχίζουν να λειτουργούν.

Τις έχω τοποθετήσει σε σημεία που καλύπτουν τις εισόδους, αλλά δεν παραβιάζουν την ιδιωτικότητα των γειτόνων.

4.7.4 Αντιμέτρα παρακολούθησης

Ανησυχώ μήπως με παρακολουθούν; Ναι, αλλά ρεαλιστικά. Δεν είμαι τόσο σημαντικός για να με παρακολουθεί κράτος. Αλλά σε τοπικό επίπεδο, ένας επίδοξος διαρρήκτης μπορεί να μελετήσει τις συνήθειές μου.

Γι’ αυτό:

• Αλλάζω τις ώρες που βγαίνω.
• Δεν έχω σταθερό πρόγραμμα.
• Όταν λείπω, αφήνω φώτα ή ραδιόφωνο να λειτουργούν (με χρονοδιακόπτη).

4.8 Προστασία από deepfakes και παραπληροφόρηση

Το 2026, η μεγαλύτερη απειλή για την ιδιωτικότητα και την ασφάλεια μπορεί να μην είναι η κλοπή δεδομένων, αλλά η κατασκευή τους. Τα deepfakes έχουν γίνει τόσο καλά που μπορούν να πλαστογραφήσουν τη φωνή μου, το πρόσωπό μου, ακόμα και την προσωπικότητά μου.

4.8.1 Κωδικές λέξεις

Με την οικογένεια και τους στενούς φίλους, έχουμε συμφωνήσει σε κωδικές λέξεις. Αν λάβω ένα μήνυμα έκτακτης ανάγκης που φαίνεται να προέρχεται από αυτούς, ζητάω την κωδική λέξη.

Αν δεν μπορούν να την πουν, τότε ξέρω ότι κάτι δεν πάει καλά.

4.8.2 Επαλήθευση μέσω πολλαπλών καναλιών

Αν λάβω μια ανησυχητική είδηση, δεν την πιστεύω αμέσως. Ψάχνω σε πολλές πηγές. Κλασικά μέσα, ανεξάρτητους δημοσιογράφους, επίσημες ανακοινώσεις.

Σε μια κρίση, η παραπληροφόρηση θα είναι όπλο. Πρέπει να είμαι προετοιμασμένος.

4.8.3 Τεχνικές ανίχνευσης deepfakes

Μαθαίνω να αναγνωρίζω τα σημάδια:

• Ασυνήθιστες κινήσεις ματιών
• Κακό συγχρονισμό χειλιών-ήχου
• Περίεργες σκιές στο πρόσωπο
• Ήχο που ακούγεται “ρομποτικός”

Υπάρχουν και εργαλεία λογισμικού που ανιχνεύουν deepfakes, αλλά δεν είναι 100% αξιόπιστα.

4.9 Διαχείριση ταυτότητας σε κρίση

Σε ένα παρατεταμένο blackout, τα κεντρικά μητρώα μπορεί να είναι μη προσβάσιμα. Πώς αποδεικνύω ποιος είμαι; Πώς προστατεύομαι από κάποιον που προσποιείται ότι είναι εγώ;

4.9.1 Φυσικά αντίγραφα εγγράφων

Έχω φωτοτυπίες όλων των σημαντικών εγγράφων μου:

• Ταυτότητα, διαβατήριο
• Ληξιαρχικές πράξεις
• Τίτλοι ιδιοκτησίας
• Συμβόλαια
• Ιατρικές συνταγές, φάκελος υγείας

Όλα αυτά σε αδιάβροχο φάκελο, μέσα στο faraday bag.

4.9.2 Ψηφιακά αντίγραφα

Τα ίδια έγγραφα, σκαναρισμένα και αποθηκευμένα στο κρυπτογραφημένο USB stick, ώστε να μπορώ να τα εκτυπώσω αν χρειαστεί.

4.9.3 Δίκτυο εμπιστοσύνης

Έχω άτομα που με γνωρίζουν προσωπικά και μπορούν να βεβαιώσουν την ταυτότητά μου. Σε μια κρίση, η προσωπική μαρτυρία μπορεί να αξίζει περισσότερο από ένα χαρτί.

4.9.4 Βιομετρικά

Το αποτύπωμά μου, η ίριδά μου – αυτά δεν αλλάζουν. Αλλά για να τα χρησιμοποιήσω, χρειάζομαι συσκευές που λειτουργούν. Δεν βασίζομαι μόνο σε αυτά.

4.10 Εργαλεία που χρησιμοποιώ καθημερινά

Για να μην τα ξεχνάω, μια λίστα με τα εργαλεία ιδιωτικότητας που έχω ενσωματώσει στη ζωή μου.

Browser:

• Firefox (με ρυθμίσεις απορρήτου)
• Tor Browser (για ευαίσθητες αναζητήσεις)
• uBlock Origin, Privacy Badger, HTTPS Everywhere (add-ons)

Μηχανές αναζήτησης:

• DuckDuckGo (προεπιλογή)
• Startpage (για αναζήτηση Google ανώνυμα)

Email:

• ProtonMail (κρυπτογραφημένο)
• Tutanota (εναλλακτική)

Messaging:

• Signal (για όλους)
• Wickr (για επαγγελματικές συνομιλίες)

VPN:

• Mullvad (πληρωμή με Bitcoin)
• ProtonVPN (δωρεάν έκδοση για απλές χρήσεις)

Password manager:

• KeePassXC (offline, ανοιχτού κώδικα)

Κρυπτογράφηση αρχείων:

• Veracrypt (για δίσκους)
• Cryptomator (για cloud)

Mesh networking:

• Meshtastic (συσκευές)
• Bridgefy (app για κοντινές αποστάσεις)

4.11 Η καθημερινή ρουτίνα ιδιωτικότητας

Η ιδιωτικότητα δεν είναι κάτι που ρυθμίζω μια φορά και τελείωσε. Είναι καθημερινή πρακτική.

4.11.1 Κάθε πρωί

• Ελέγχω τα μηνύματα στο Signal.
• Διαγράφω παλιά μηνύματα (όχι όλα, αλλά όσα δεν χρειάζονται).
• Κοιτάζω αν υπάρχουν ενημερώσεις για το λογισμικό μου.

4.11.2 Κάθε εβδομάδα

• Ελέγχω τις ρυθμίσεις απορρήτου στα social media (αν χρησιμοποιώ, που σπάνια).
• Κοιτάζω τα logs από τις κάμερες (αν υπάρχει ύποπτη κίνηση).
• Δοκιμάζω τις mesh συσκευές.

4.11.3 Κάθε μήνα

• Αλλάζω κωδικούς σε κρίσιμους λογαριασμούς (τράπεζες, email).
• Κάνω έλεγχο για διαρροές (haveibeenpwned).
• Ενημερώνω το δίκτυο εμπιστοσύνης (τηλεφωνώ σε φίλους, υπενθυμίζω κωδικές λέξεις).

4.12 Τα λάθη που έκανα στην προστασία της ιδιωτικότητας

Κι εδώ έχω πληρώσει μαθήματα.

4.12.1 Λάθος #1: Χρήση ίδιου ονόματος παντού

Για χρόνια, χρησιμοποιούσα το ίδιο ψευδώνυμο σε forums, social media, ακόμα και σε υπηρεσίες. Κάποιος το ανακάλυψε και συνέδεσε όλες μου τις δραστηριότητες.

Μάθημα: Διαφορετικό ψευδώνυμο για κάθε περίπτωση. Χωρίς συνδέσεις.

4.12.2 Λάθος #2: Εμπιστοσύνη σε “δωρεάν” VPN

Χρησιμοποιούσα ένα δημοφιλές δωρεάν VPN. Αργότερα έμαθα ότι πουλούσε δεδομένα χρηστών.

Μάθημα: Δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα. Πληρώνω για ό,τι θέλω να είναι ασφαλές.

4.12.3 Λάθος #3: Υπερβολική εμπιστοσύνη στην τεχνολογία

Νόμιζα ότι αν χρησιμοποιώ Tor και VPN, είμαι απόλυτα ανώνυμος. Δεν είχα υπολογίσει τα λάθη του χρήστη: μια στιγμή, ξέχασα να κλείσω το JavaScript, και το fingerprint του browser με πρόδωσε.

Μάθημα: Η τεχνολογία βοηθά, αλλά η προσοχή και η γνώση είναι πιο σημαντικές.

4.12.4 Λάθος #4: Αμέλεια στα φυσικά έγγραφα

Είχα φωτοτυπίες εγγράφων σε ένα συρτάρι. Όταν έγινε διάρρηξη, τα βρήκαν. Δεν έγινε τίποτα σοβαρό, αλλά ένιωσα εκτεθειμένος.

Μάθημα: Τα φυσικά έγγραφα θέλουν εξίσου προστασία. Θυρίδα, ή τουλάχιστον κρυφό σημείο.

4.13 Η ψυχολογία της ιδιωτικότητας

Η ενασχόληση με την ιδιωτικότητα μπορεί να γίνει εμμονή. Μπορεί να με κάνει να νιώθω ότι με παρακολουθούν, ότι κινδυνεύω, ότι πρέπει να κρύβομαι.

Προσπαθώ να κρατάω ισορροπία.

4.13.1 Δεν είμαι τόσο σημαντικός

Η αλήθεια είναι ότι το 99% των ανθρώπων δεν ενδιαφέρεται για μένα. Οι μεγάλες εταιρείες θέλουν τα δεδομένα μου για διαφημίσεις, όχι για να με βλάψουν. Οι κρατικές υπηρεσίες έχουν χιλιάδες άλλους να παρακολουθούν.

Η υπερβολική παράνοια είναι τοξική.

4.13.2 Η ιδιωτικότητα ως δικαίωμα, όχι ως ενοχή

Δεν προστατεύω την ιδιωτικότητά μου επειδή έχω κάτι να κρύψω. Την προστατεύω επειδή είναι θεμελιώδες δικαίωμά μου. Όπως δεν θέλω να μπαίνει κάποιος σπίτι μου χωρίς άδεια, έτσι δεν θέλω να μπαίνει και στα δεδομένα μου.

4.13.3 Η κοινότητα βοηθά

Δεν είμαι μόνος. Μοιράζομαι γνώσεις με φίλους, συζητάμε, μαθαίνουμε μαζί. Όσο περισσότεροι άνθρωποι νοιάζονται για την ιδιωτικότητα, τόσο πιο δύσκολο είναι να την καταπατούν.

4.14 Η μετα-διαδικτυακή εποχή: Ετοιμότητα χωρίς υπερβολή

Στο μέλλον, μπορεί το διαδίκτυο όπως το ξέρουμε να μην υπάρχει. Μπορεί να κατακερματιστεί, να λογοκριθεί, να καταρρεύσει. Μπορεί να ζήσουμε σε έναν κόσμο με πολλά μικρά δίκτυα, αντί για ένα παγκόσμιο.

Εγώ, γι’ αυτό το ενδεχόμενο, προετοιμάζομαι.

4.14.1 Τοπικά δίκτυα

Ξέρω ποιοι στη γειτονιά μου έχουν mesh συσκευές. Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα τοπικό δίκτυο επικοινωνίας, ανεξάρτητο από το κεντρικό ίντερνετ.

4.14.2 Φυσικά μέσα

Συνεχίζω να εκτυπώνω σημαντικές πληροφορίες. Χάρτες, οδηγίες, επαφές. Σε έναν κόσμο χωρίς ίντερνετ, το χαρτί είναι και πάλι βασιλιάς.

4.14.3 Αποκεντρωμένες υπηρεσίες

Χρησιμοποιώ όσο μπορώ αποκεντρωμένες πλατφόρμες:

• Nextcloud αντί για Google Drive
• PeerTube αντί για YouTube
• Mastodon αντί για Twitter

Αυτές οι πλατφόρμες μπορούν να λειτουργήσουν και χωρίς κεντρικό έλεγχο, και είναι πιο ανθεκτικές σε κρίσεις.

4.15 Το μήνυμά μου για εσένα

Η ιδιωτικότητα δεν είναι πολυτέλεια. Δεν είναι για παράνοια. Είναι ανάγκη. Είναι η ασπίδα που προστατεύει εμένα, την οικογένειά μου, τις επιλογές μου.

Και όπως με όλα, δεν χρειάζεται να γίνεις ειδικός από τη μια μέρα στην άλλη. Ξεκίνα από τα βασικά:

1. Signal: Βάλε το ως προεπιλογή για μηνύματα.
2. Password manager: Ξεκίνα να χρησιμοποιείς ένα (KeePass ή Bitwarden).
3. Διαγραφή: Διέγραψε έναν παλιό λογαριασμό που δεν χρειάζεσαι.
4. Ενημέρωση: Μάθε για τα μεταδεδομένα και πώς σε αφορούν.

Αυτά τα τέσσερα βήματα σε βάζουν στο παιχνίδι. Μετά, προχώρας στα επόμενα.

Εγώ, εδώ και χρόνια, νιώθω πιο ασφαλής. Όχι γιατί κρύβομαι, αλλά γιατί επιλέγω τι μοιράζομαι και τι όχι. Γιατί ξέρω ότι τα δεδομένα μου είναι δικά μου, και κανενός άλλου.

---

Μέρος 5ο: Αναλυτικός Οδηγός Βήμα-Βήμα για Cyber-Prepping

5.1 Γιατί χρειάζομαι ένα συγκεκριμένο πλάνο δράσης

Ξέρω τι σκέφτεσαι. Διάβασες τα προηγούμενα τέσσερα μέρη και νιώθεις να πνίγεσαι. Πληροφορίες, τεχνολογίες, κίνδυνοι, λύσεις – όλα μπλέκονται στο μυαλό σου. Από πού να ξεκινήσεις; Τι να κάνεις πρώτο;

Ακριβώς αυτό το συναίσθημα είναι ο μεγαλύτερος εχθρός σου. Η παράλυση από την υπερπληροφόρηση. Το να μην ξέρεις από πού να αρχίσεις, και τελικά να μην αρχίζεις καθόλου.

Εγώ, λοιπόν, σου δίνω ένα όπλο εναντίον αυτής της παράλυσης: ένα συγκεκριμένο, βήμα-βήμα πλάνο. Δεν χρειάζεται να σκέφτεσαι. Δεν χρειάζεται να αποφασίζεις. Απλά ακολουθείς τις οδηγίες, με τη σειρά που σου δίνω.

Το πλάνο αυτό το έχω δοκιμάσει στον εαυτό μου, το έχω βελτιώσει με τα χρόνια, το έχω μοιραστεί με φίλους. Λειτουργεί. Και θα λειτουργήσει και για σένα.

Το μόνο που χρειάζεται είναι να αφιερώσεις λίγο χρόνο κάθε εβδομάδα. Μία ώρα την εβδομάδα, για τέσσερις εβδομάδες. Στο τέλος, θα έχεις ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας.

Ετοιμάσου να γίνεις ο πρωταγωνιστής της ψηφιακής σου επιβίωσης.

5.2 Πριν ξεκινήσω: Η προετοιμασία του μυαλού μου

Πριν αγοράσω οτιδήποτε, πριν εγκαταστήσω οποιοδήποτε λογισμικό, κάνω μια νοητική προετοιμασία.

5.2.1 Αποδέχομαι την πραγματικότητα

Λέω στον εαυτό μου: “Δεν είμαι παρανοϊκός. Δεν είμαι φοβισμένος. Είμαι ρεαλιστής. Ο κόσμος είναι απρόβλεπτος, και εγώ επιλέγω να είμαι προετοιμασμένος.”

Αυτή η νοητική στροφή είναι κρίσιμη. Αν νιώθω ότι το κάνω από φόβο, θα το βαρεθώ και θα το παρατήσω. Αν το κάνω από ευθύνη, θα το κάνω συνήθεια.

5.2.2 Βάζω προτεραιότητες

Δεν μπορώ να τα κάνω όλα ταυτόχρονα. Βάζω σε σειρά:

1. Πρώτα προστατεύω ό,τι δεν μπορώ να αντικαταστήσω (αναμνήσεις, έγγραφα).
2. Μετά προστατεύω ό,τι με κρατάει ζωντανό (οικονομίες, πρόσβαση σε αγαθά).
3. Τέλος, προστατεύω την ιδιωτικότητά μου (για να μην γίνω στόχος).

5.2.3 Ορίζω προϋπολογισμό

Αποφασίζω πόσα χρήματα μπορώ να διαθέσω. Δεν χρειάζονται χιλιάδες ευρώ. Με 200-300 ευρώ κάνω τα βασικά. Με 500-600 γίνομαι “σούπερ προετοιμασμένος”. Με λιγότερα από 100 ευρώ, κάνω τουλάχιστον τα απολύτως απαραίτητα.

Γράφω σε ένα χαρτί: “Για αυτό το μήνα, διαθέτω Χ ευρώ για την ασφάλειά μου.”

5.3 Εβδομάδα 1: Απογραφή και ψηφιακό καθάρισμα

Την πρώτη εβδομάδα, δεν αγοράζω τίποτα. Καταγράφω, αξιολογώ, καθαρίζω.

5.3.1 Ημέρα 1: Απογραφή συσκευών

Παίρνω ένα σημειωματάριο (ή ένα αρχείο) και καταγράφω όλες τις συσκευές μου:

• Υπολογιστές (σταθεροί, φορητοί)
• Κινητά τηλέφωνα
• Tablets
• Εξωτερικοί δίσκοι
• USB sticks
• Δρομολογητές, κάμερες, έξυπνες συσκευές

Για κάθε συσκευή, σημειώνω:

• Μοντέλο, χωρητικότητα
• Τι δεδομένα περιέχει
• Πότε έκανα τελευταία φορά backup
• Αν είναι κρυπτογραφημένη

5.3.2 Ημέρα 2: Απογραφή λογαριασμών

Καταγράφω όλους τους online λογαριασμούς μου:

• Email (προσωπικά, επαγγελματικά)
• Social media
• Τράπεζες, ανταλλακτήρια crypto
• Υπηρεσίες cloud (Google Drive, Dropbox, κλπ)
• Forums, αγορές, συνδρομές

Χρησιμοποιώ το password manager μου (αν έχω ήδη) ή απλά ένα αρχείο για αρχή.

5.3.3 Ημέρα 3: Εκκαθάριση λογαριασμών

Αρχίζω να διαγράφω όσους λογαριασμούς δεν χρειάζομαι. Για κάθε λογαριασμό:

• Μπαίνω, κατεβάζω ό,τι δεδομένα θέλω να κρατήσω.
• Διαγράφω το προφίλ μου.
• Αν δεν θυμάμαι κωδικό, χρησιμοποιώ “ξέχασα τον κωδικό” και μετά διαγραφή.

Βάζω στόχο: τουλάχιστον 10 λογαριασμούς την ημέρα.

5.3.4 Ημέρα 4: Ενημέρωση λογισμικού

Σε όλες τις συσκευές που κρατάω, κάνω ενημέρωση:

• Λειτουργικό σύστημα (Windows, macOS, iOS, Android)
• Εφαρμογές
• Antivirus

Αν κάποια συσκευή δεν υποστηρίζει πλέον ενημερώσεις, τη σημειώνω για αντικατάσταση.

5.3.5 Ημέρα 5: Καθαρισμός αρχείων

Διαγράφω ό,τι δεν χρειάζομαι:

• Παλιά downloads
• Προσωρινά αρχεία
• Έγγραφα που δεν έχουν αξία
• Φωτογραφίες που είναι θολές ή διπλές

Οργανώνω τα αρχεία που μένουν σε φακέλους: Έγγραφα, Φωτογραφίες, Μουσική, Βίντεο, Εργασία.

5.3.6 Ημέρα 6: Αλλαγή κωδικών

Αλλάζω κωδικούς σε όλους τους σημαντικούς λογαριασμούς:

• Email (το πιο σημαντικό – από εκεί ανακτώ όλους τους άλλους)
• Τράπεζες
• Κρυπτονομίσματα
• Social media

Χρησιμοποιώ ισχυρούς, μοναδικούς κωδικούς. Τους αποθηκεύω στο password manager.

5.3.7 Ημέρα 7: Έλεγχος 2FA

Ενεργοποιώ τον διπλό παράγοντα ταυτοποίησης (2FA) σε όλους τους λογαριασμούς που το υποστηρίζουν.

Χρησιμοποιώ εφαρμογή όπως Google Authenticator ή Authy (όχι SMS – το SMS είναι ευάλωτο). Τα backup codes τα εκτυπώνω και τα φυλάω σε ασφαλές σημείο.

5.4 Εβδομάδα 2: Δημιουργία συστήματος backups

Τη δεύτερη εβδομάδα, αγοράζω εξοπλισμό και δημιουργώ τα πρώτα μου backups.

5.4.1 Ημέρα 8: Αγορά εξοπλισμού

Με βάση την απογραφή, αγοράζω:

• 2 εξωτερικούς δίσκους (διαφορετικών εταιρειών, π.χ. WD και Seagate). Χωρητικότητα: τουλάχιστον διπλάσια από τα δεδομένα μου.
• 1 USB stick 64-128GB για το go-bag.
• 1 αδιάβροχο/πυρίμαχο σακουλάκι για τα μικρά.

Προϋπολογισμός: περίπου 100-150 ευρώ.

5.4.2 Ημέρα 9: Εγκατάσταση λογισμικού backup

Εγκαθιστώ λογισμικό backup:

• Windows: File History ή Macrium Reflect (δωρεάν)
• Mac: Time Machine (ενσωματωμένο)
• Linux: Deja Dup ή rsync

Ρυθμίζω αυτόματο καθημερινό backup στον έναν εξωτερικό δίσκο.

5.4.3 Ημέρα 10: Πρώτο πλήρες backup

Συνδέω τον πρώτο εξωτερικό δίσκο και κάνω πλήρες backup όλου του συστήματος. Αυτό μπορεί να πάρει ώρες, το αφήνω να τρέξει το βράδυ.

5.4.4 Ημέρα 11: Κρυπτογράφηση

Μόλις τελειώσει το backup, κρυπτογραφώ τον εξωτερικό δίσκο:

• Veracrypt: Δημιουργώ κρυπτογραφημένο container ή κρυπτογραφώ ολόκληρο το δίσκο.
• Διαλέγω ισχυρό κωδικό (τον αποθηκεύω στο password manager).

Κάνω το ίδιο και για τον δεύτερο δίσκο (πριν τον χρησιμοποιήσω).

5.4.5 Ημέρα 12: Δεύτερο backup

Κάνω το ίδιο πλήρες backup και στον δεύτερο δίσκο. Τώρα έχω δύο αντίγραφα, και τα δύο κρυπτογραφημένα.

5.4.6 Ημέρα 13: Off-site backup

Παίρνω τον δεύτερο δίσκο και τον πάω σε άλλο σημείο:

• Σπίτι φίλου ή συγγενή
• Θυρίδα τράπεζας
• Έστω στο γραφείο μου (αν είναι διαφορετικό κτίριο)

Αυτός είναι ο κανόνας 3-2-1: ένα αντίγραφο εκτός σπιτιού.

5.4.7 Ημέρα 14: Δοκιμή restore

Δεν αρκεί να έχω backup. Πρέπει να ξέρω ότι δουλεύει. Διαλέγω ένα τυχαίο αρχείο, το σβήνω από τον υπολογιστή, και το επαναφέρω από το backup. Αν πετύχει, είμαι έτοιμος.

5.5 Εβδομάδα 3: Οικονομική οχύρωση

Την τρίτη εβδομάδα, ασχολούμαι με τα οικονομικά μου.

5.5.1 Ημέρα 15: Μετρητά στο σπίτι

Πάω στην τράπεζα και κάνω ανάληψη μετρητών:

• 200-500 ευρώ, ανάλογα με τις δυνατότητές μου.
• Φροντίζω να έχω μικρά χαρτονομίσματα (10€, 20€).

Τα φυλάω σε ασφαλές σημείο (μικρό χρηματοκιβώτιο ή κρυφή θέση).

5.5.2 Ημέρα 16: Δεύτερος τραπεζικός λογαριασμός

Ανοίγω λογαριασμό σε δεύτερη τράπεζα, διαφορετική από αυτή που χρησιμοποιώ συνήθως. Μεταφέρω ένα μικρό ποσό (π.χ. 500-1000€) για αρχή.

5.5.3 Ημέρα 17: Αγορά hardware wallet

Παραγγέλνω hardware wallet:

• Trezor ή Ledger (τα πιο δημοφιλή).
• Το αγοράζω απευθείας από τον κατασκευαστή, όχι από μεταπωλητές (κίνδυνος παραβίασης).

Κόστος: 60-150 ευρώ.

5.5.4 Ημέρα 18: Εγκατάσταση hardware wallet

Όταν φτάσει, το εγκαθιστώ:

• Το συνδέω στον υπολογιστή, ακολουθώ τις οδηγίες.
• Δημιουργώ νέο πορτοφόλι, γράφω το seed phrase (12 ή 24 λέξεις).
• Το seed phrase το γράφω μόνο σε χαρτί, όχι ψηφιακά.

5.5.5 Ημέρα 19: Μεταφορά κρυπτονομισμάτων

Μεταφέρω όσα κρυπτονομίσματα έχω από ανταλλακτήρια στο hardware wallet. Κάνω πρώτα μια μικρή δοκιμαστική συναλλαγή (π.χ. 10€) για να βεβαιωθώ ότι όλα λειτουργούν.

5.5.6 Ημέρα 20: Προστασία seed phrase

Φροντίζω το seed phrase:

• Το βάζω σε αδιάβροχο φάκελο.
• Κάνω δύο αντίγραφα.
• Το ένα το φυλάω σε θυρίδα τράπεζας (μαζί με τα χαρτιά).
• Το άλλο στο faraday bag (που θα αγοράσω την επόμενη εβδομάδα).

5.5.7 Ημέρα 21: Ενημέρωση οικογένειας

Ενημερώνω ένα έμπιστο άτομο (σύζυγο, γονιό, αδελφό) για την ύπαρξη αυτών των μέσων. Δεν δίνω κωδικούς, αλλά εξηγώ πού βρίσκονται και τι πρέπει να κάνουν σε περίπτωση ανάγκης.

5.6 Εβδομάδα 4: Ενέργεια, επικοινωνία και ιδιωτικότητα

Την τέταρτη εβδομάδα, ολοκληρώνω με εξοπλισμό για blackout και προστασία ιδιωτικότητας.

5.6.1 Ημέρα 22: Αγορά power bank

Αγοράζω power bank μεγάλης χωρητικότητας (20000mAh ή περισσότερο). Ιδανικά με ηλιακό πάνελ ή δυνατότητα φόρτισης από USB-C.

Κόστος: 30-50 ευρώ.

5.6.2 Ημέρα 23: Αγορά φορητού ηλιακού πάνελ

Αγοράζω φορητό ηλιακό πάνελ (π.χ. Anker, BigBlue, Renogy). Ισχύς τουλάχιστον 20W, για να φορτίζει power bank και κινητά.

Κόστος: 50-100 ευρώ.

5.6.3 Ημέρα 24: Αγορά faraday bag

Αγοράζω faraday bag (π.χ. Mission Darkness). Μέγεθος αρκετό για να χωράει laptop, tablet, power bank, δίσκους.

Κόστος: 30-60 ευρώ.

5.6.4 Ημέρα 25: Προετοιμασία go-bag

Φτιάχνω το ψηφιακό go-bag:

• Βάζω μέσα στο faraday bag:
  • Το USB stick με τα πιο κρίσιμα αρχεία (φωτογραφίες, έγγραφα, password manager).
  • Ένα μικρό power bank.
  • Φωτοτυπίες εγγράφων (σε αδιάβροχο φάκελο).
  • Το seed phrase (σε χαρτί, σε ξεχωριστό φάκελο).
  • Λίστα επαφών έκτακτης ανάγκης (σε χαρτί).
  • Έναν μικρό φακό, μπαταρίες.

Το go-bag το τοποθετώ σε εύκολα προσβάσιμο σημείο (κοντά στην έξοδο).

5.6.5 Ημέρα 26: Εγκατάσταση Signal

Εγκαθιστώ Signal στο κινητό μου (αν δεν το έχω ήδη). Προσκαλώ τους στενούς μου ανθρώπους να το εγκαταστήσουν κι εκείνοι. Το ορίζω ως προεπιλογή για μηνύματα.

5.6.6 Ημέρα 27: Ρύθμιση Tor/VPN

Εγκαθιστώ Tor Browser και VPN (π.χ. Mullvad). Μαθαίνω τα βασικά: πότε να χρησιμοποιώ το ένα, πότε το άλλο.

5.6.7 Ημέρα 28: Τελικός έλεγχος και προγραμματισμός

Κάνω μια τελική ανασκόπηση όλων όσων έκανα:

• Τα backups δουλεύουν;
• Τα μετρητά είναι στη θέση τους;
• Το hardware wallet λειτουργεί;
• Το go-bag είναι πλήρες;

Σημειώνω στο ημερολόγιο:

• Μηνιαίος έλεγχος backups
• Τριμηνιαίος έλεγχος μετρητών και seed phrase
• Ετήσια αναβάθμιση εξοπλισμού

5.7 Τα επόμενα βήματα: Διατήρηση και εξέλιξη

Η προετοιμασία δεν τελειώνει σε 28 ημέρες. Συνεχίζω.

5.7.1 Μηνιαία ρουτίνα

Την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα:

• Ελέγχω ότι τα αυτόματα backups δούλεψαν.
• Δοκιμάζω να κάνω restore ένα τυχαίο αρχείο.
• Φορτίζω τα power banks (αν δεν τα χρησιμοποίησα).
• Ελέγχω ότι το faraday bag είναι κλειστό και στη θέση του.

5.7.2 Τριμηνιαία ρουτίνα

Κάθε τρεις μήνες:

• Ελέγχω τα μετρητά (αν τα χρειάστηκα, τα αναπληρώνω).
• Συνδέω το hardware wallet, ελέγχω ότι τα υπόλοιπα είναι σωστά.
• Ενημερώνω το password manager με τυχόν νέους κωδικούς.
• Επικοινωνώ με το off-site backup (π.χ. παίρνω τηλέφωνο τον φίλο που κρατάει τον δίσκο).

5.7.3 Ετήσια ρουτίνα

Κάθε χρόνο:

• Αναβαθμίζω εξοπλισμό (αν χρειάζεται).
• Αλλάζω κωδικούς σε κρίσιμους λογαριασμούς.
• Κάνω μια νέα απογραφή (τι άλλαξε στη ζωή μου;).
• Διαβάζω για νέες απειλές και νέες τεχνολογίες.
• Επανεκπαιδεύομαι (π.χ. δοκιμάζω νέα εργαλεία).

5.8 Αντιμετώπιση προβλημάτων: Τι κάνω όταν κάτι πάει στραβά

Ακόμα και με την καλύτερη προετοιμασία, προβλήματα συμβαίνουν. Να πώς αντιδρώ.

5.8.1 Αν χαλάσει ένας δίσκος backup

Δεν πανικοβάλλομαι. Έχω άλλα δύο αντίγραφα. Αγοράζω καινούργιο δίσκο, κάνω νέο backup από το υπάρχον.

5.8.2 Αν ξεχάσω κωδικό

Ανακτώ από το password manager. Αν έχω χάσει το password manager, ανακτώ από το χάρτινο backup (που είναι στο faraday bag).

5.8.3 Αν χάσω το hardware wallet

Αγοράζω καινούργιο, κάνω restore με το seed phrase. Τα λεφτά είναι ασφαλή (αρκεί να μην έχει πέσει το seed phrase σε άλλα χέρια).

5.8.4 Αν κλαπεί το go-bag

Δυσάρεστο, αλλά όχι καταστροφικό. Τα δεδομένα είναι κρυπτογραφημένα, κανείς δεν μπορεί να τα διαβάσει. Αλλάζω όλους τους κωδικούς (γιατί το password manager ήταν μέσα) και φτιάχνω νέο go-bag.

5.9 Η λίστα αγορών (συνοπτικά)

Για να σε διευκολύνω, μια λίστα με ό,τι χρειάζεσαι:

Υποχρεωτικά (άμεση προτεραιότητα):

• 2 εξωτερικοί σκληροί δίσκοι (σύνολο 100-150€)
• 1 USB stick (10-20€)
• Μετρητά 200-500€
• Hardware wallet (60-150€)

Σημαντικά (επόμενο βήμα):

• Power bank 20000mAh (30-50€)
• Φορητό ηλιακό πάνελ (50-100€)
• Faraday bag (30-60€)
• Αδιάβροχοι φάκελοι, χρηματοκιβώτιο (20-50€)

Προαιρετικά (για προχωρημένους):

• Συσκευές Meshtastic (2 x 60€)
• Ασύρματος CB (50-100€)
• Μεταλλικό wallet για seed phrase (30-80€)
• Μικρή γεννήτρια ή power station (200-500€)

5.10 Η νοοτροπία που χρειάζομαι για να συνεχίσω

Το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι οι αγορές ή οι ρυθμίσεις. Είναι να κρατήσω τη νοοτροπία.

5.10.1 Δεν γίνομαι εμμονικός

Η προετοιμασία είναι μέρος της ζωής μου, δεν είναι η ζωή μου. Δεν αφήνω τον φόβο να με κυριεύει. Συνεχίζω να απολαμβάνω την καθημερινότητα, να ταξιδεύω, να διασκεδάζω.

5.10.2 Μοιράζομαι, αλλά με μέτρο

Μιλάω για όλα αυτά με ανθρώπους εμπιστοσύνης. Όχι για να καυχηθώ, αλλά για να δημιουργήσω δίκτυο. Όσο περισσότεροι προετοιμάζονται, τόσο πιο ασφαλείς είμαστε όλοι.

Αλλά δεν γίνομαι φανατικός. Δεν κουράζω τον κόσμο. Αν κάποιος δεν ενδιαφέρεται, δεν επιμένω.

5.10.3 Αποδέχομαι ότι δεν μπορώ να προβλέψω τα πάντα

Κανένα σχέδιο δεν αντέχει στην πρώτη επαφή με την πραγματικότητα. Μπορεί να συμβεί κάτι που δεν το είχα φανταστεί. Μπορεί μια τεχνολογία να αποτύχει. Μπορεί εγώ να κάνω λάθος.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η προετοιμασία ήταν μάταιη. Σημαίνει ότι προσαρμόζομαι, μαθαίνω, και συνεχίζω.

5.11 Το δικό μου ημερολόγιο προετοιμασίας (παράδειγμα)

Για να σε εμπνεύσω, σου δείχνω πώς ήταν η δική μου πρώτη χρονιά:

Μήνας 1:

• Εβδομάδα 1: Απογραφή, διαγραφές, αλλαγή κωδικών
• Εβδομάδα 2: Αγορά 2 δίσκων, πρώτο backup
• Εβδομάδα 3: Ανάληψη μετρητών, αγορά hardware wallet
• Εβδομάδα 4: Power bank, faraday bag, go-bag

Μήνας 2:

• Εγκατάσταση Signal, εκπαίδευση οικογένειας
• Δεύτερο off-site backup (στο σπίτι του αδελφού μου)

Μήνας 3:

• Αγορά ηλιακού πάνελ
• Δοκιμή restore από όλα τα backups

Μήνας 6:

• Αγορά Meshtastic συσκευών
• Δημιουργία τοπικού δικτύου με γείτονες

Μήνας 12:

• Αναβάθμιση hardware wallet (νέο μοντέλο)
• Ετήσιος έλεγχος, νέος κύκλος

5.12 Τα εργαλεία που χρησιμοποιώ για να οργανώνομαι

Για να μην ξεχνάω, χρησιμοποιώ:

• Ημερολόγιο (Google Calendar ή χάρτινο): Υπενθυμίσεις για μηνιαίους ελέγχους.
• Trello ή απλό σημειωματάριο: Λίστα με ό,τι έχω κάνει και ό,τι απομένει.
• Evernote / Obsidian: Σημειώσεις με οδηγίες, κωδικούς (κρυπτογραφημένα), ιδέες.
• Password manager: KeePassXC για όλους τους κωδικούς.

5.13 Συχνές ερωτήσεις για το πλάνο

5.13.1 “Δεν έχω χρήματα για όλα αυτά. Τι κάνω;”

Ξεκίνα από τα απολύτως βασικά:

1. Δωρεάν: Αλλαγή κωδικών, ενεργοποίηση 2FA, διαγραφή λογαριασμών.
2. Φτηνά: Ένας εξωτερικός δίσκος (40-50€) και μετρητά 100€.
3. Μετά: Hardware wallet όταν μαζέψεις χρήματα.

Η προετοιμασία δεν είναι ακριβή. Είναι θέμα προτεραιοτήτων.

5.13.2 “Δεν έχω χρόνο. Πότε να τα κάνω όλα αυτά;”

Αφιέρωσε μία ώρα την εβδομάδα. Ένα Σάββατο πρωί, ή μια ώρα μετά τη δουλειά. Σε ένα μήνα, θα έχεις τελειώσει τα βασικά.

Ο χρόνος θα περάσει έτσι κι αλλιώς. Καλύτερα να περάσει με προετοιμασία παρά χωρίς.

5.13.3 “Φοβάμαι μην τα κάνω λάθος”

Όλοι από κάπου αρχίζουμε. Διάβασε, ρώτα, δοκίμασε. Αν κάνεις λάθος, το διορθώνεις. Το χειρότερο λάθος είναι να μην κάνεις τίποτα.

5.13.4 “Οι δικοί μου άνθρωποι με κοροϊδεύουν”

Εξήγησέ τους ήρεμα. Πες τους ότι δεν το κάνεις από φόβο, αλλά από υπευθυνότητα. Αν επιμένουν, άσ’ τους. Εσύ θα είσαι έτοιμος, κι εκείνοι ίσως έρθουν σε σένα όταν χρειαστούν βοήθεια.

5.14 Η μεγαλύτερη παγίδα: Η ψευδαίσθηση της ασφάλειας

Πρόσεξε: Μόλις ολοκληρώσεις αυτό το πλάνο, θα νιώσεις μια τεράστια αίσθηση ασφάλειας. Αυτή η αίσθηση είναι καλή, αλλά κρύβει μια παγίδα.

Μπορεί να νομίσεις ότι τώρα είσαι άτρωτος. Να χαλαρώσεις. Να σταματήσεις να ενημερώνεσαι.

Αλλά η τεχνολογία αλλάζει. Οι απειλές αλλάζουν. Η ζωή σου αλλάζει. Ό,τι έφτιαξες σήμερα, μπορεί να είναι ξεπερασμένο σε ένα χρόνο.

Γι’ αυτό, η διαρκής ενημέρωση και προσαρμογή είναι το κλειδί.

5.15 Το μήνυμά μου: Ξεκίνα τώρα

Δεν υπάρχει καλύτερη στιγμή από σήμερα.

Πάρε ένα χαρτί. Γράψε: “Εβδομάδα 1, Ημέρα 1: Απογραφή”. Και ξεκίνα.

Σε 28 ημέρες, θα είσαι ένας διαφορετικός άνθρωπος. Θα έχεις τον έλεγχο. Θα ξέρεις ότι ό,τι κι αν συμβεί, εσύ είσαι προετοιμασμένος.

Και αυτή η γνώση είναι ανεκτίμητη.

---

Εβδομάδα 1: Απογραφή και καθάρισμα – Τελείωσε.
Εβδομάδα 2: Backups – Έτοιμα.
Εβδομάδα 3: Οικονομικά – Θωρακισμένα.
Εβδομάδα 4: Ενέργεια, επικοινωνία, ιδιωτικότητα – Ολοκληρωμένα.

Εγώ τα έκανα. Χιλιάδες άλλοι τα έκαναν. Μπορείς και εσύ.

Το μόνο που χρειάζεται είναι η απόφαση να ξεκινήσεις.

---

Συμπέρασμα: Η ώρα της ευθύνης είναι τώρα

Κάθομαι και κοιτάζω πίσω σε όσα μοιράστηκα μαζί σου σε αυτό το ταξίδι. Πέντε ολόκληρα μέρη, χιλιάδες λέξεις, δεκάδες τεχνικές, εργαλεία, στρατηγικές. Αναρωτιέμαι: τι από όλα αυτά θα κρατήσεις;

Γιατί, ξέρεις, διάβασμα χωρίς πράξη είναι απλά ψυχαγωγία. Μπορεί να τελειώσεις αυτό το άρθρο, να νιώσεις για λίγο ότι έμαθες κάτι, και μετά να το ξεχάσεις. Να συνεχίσεις τη ζωή σου όπως πριν, ελπίζοντας ότι η καταστροφή θα χτυπήσει την πόρτα του άλλου, όχι τη δική σου.

Εγώ όμως δεν γράφω για να σε ψυχαγωγήσω. Γράφω για να σε αφυπνίσω.

Η μεγαλύτερη ψευδαίσθηση της εποχής μας
Η μεγαλύτερη ψευδαίσθηση που εγώ εντοπίζω γύρω μου είναι η εξής: “Αυτά συμβαίνουν στους άλλους, όχι σε μένα. Η τεχνολογία είναι αξιόπιστη. Το κράτος θα με προστατέψει. Η τράπεζα δεν θα χρεοκοπήσει. Το διαδίκτυο δεν πέφτει.”

Και όμως, εγώ βλέπω τα σημάδια. Κάθε χρόνο, οι κυβερνοεπιθέσεις γίνονται πιο συχνές, πιο εξελιγμένες, πιο καταστροφικές. Κάθε χρόνο, η φύση μας θυμίζει πόσο ευάλωτοι είμαστε με πλημμύρες, πυρκαγιές, σεισμούς. Κάθε χρόνο, τα τραπεζικά συστήματα δοκιμάζονται, οι οικονομίες ταλαντεύονται, οι βεβαιότητες καταρρέουν.

Δεν είμαι προφήτης κακομοιριάς. Δεν λέω ότι αύριο θα γίνει καταστροφή. Λέω όμως ότι η πιθανότητα υπάρχει. Και ότι το ρίσκο δεν αξίζει να το αγνοήσω.

Τι πραγματικά προστατεύω
Σε όλη αυτή την πορεία, συνειδητοποίησα κάτι βαθύτερο. Δεν προστατεύω απλά αρχεία, λεφτά, ή δεδομένα. Προστατεύω την ελευθερία μου.

Την ελευθερία να έχω πρόσβαση στις αναμνήσεις μου, ό,τι κι αν γίνει.
Την ελευθερία να μην εξαρτώμαι από τράπεζες και συστήματα που δεν ελέγχω.
Την ελευθερία να επιλέγω ποιος ξέρει τι για μένα.
Την ελευθερία να κοιμάμαι ήσυχος τα βράδια, γνωρίζοντας ότι είμαι έτοιμος.

Αυτή η ελευθερία δεν έχει τιμή. Δεν μετριέται σε ευρώ. Είναι η υπέρτατη πολυτέλεια του σύγχρονου ανθρώπου: να μην φοβάται το αύριο.

Η δική σου ευθύνη
Τώρα, η μπάλα είναι στο δικό σου γήπεδο.

Διάβασες τα πέντε μέρη. Είδες τα βήματα. Ξέρεις τι χρειάζεται. Το ερώτημα είναι: θα το κάνεις;

Γιατί, βλέπεις, εγώ δεν μπορώ να σε προστατέψω. Κανείς δεν μπορεί. Μόνο εσύ μπορείς να πάρεις την κατάσταση στα χέρια σου. Μόνο εσύ μπορείς να αφιερώσεις εκείνη την ώρα την εβδομάδα, να ξοδέψεις εκείνα τα λίγα ευρώ, να κάνεις εκείνες τις ρυθμίσεις.

Και ξέρω ότι μπορείς. Γιατί το έκανα εγώ, το έκαναν φίλοι μου, το έκαναν άνθρωποι που ξεκίνησαν από το μηδέν, χωρίς τεχνικές γνώσεις, χωρίς πολλά χρήματα, χωρίς ιδιαίτερο χρόνο.

Απλά αποφάσισαν. Και μετά έπραξαν.

Η υπόσχεση που δίνω στον εαυτό μου
Εγώ, από τη μεριά μου, συνεχίζω. Κάθε μήνα ελέγχω τα backups μου. Κάθε τρίμηνο ενημερώνω τα σχέδιά μου. Κάθε χρόνο μαθαίνω κάτι καινούργιο. Εξελίσσομαι, προσαρμόζομαι, βελτιώνομαι.

Και ξέρω ότι δεν είμαι τέλειος. Μπορεί να κάνω λάθη. Μπορεί να μην προβλέψω τα πάντα. Αλλά τουλάχιστον προσπαθώ. Τουλάχιστον δεν μένω αδρανής.

Αυτή είναι η υπόσχεση που δίνω στον εαυτό μου: να μην σταματήσω ποτέ να προετοιμάζομαι, να μην σταματήσω ποτέ να μαθαίνω, να μην σταματήσω ποτέ να προστατεύω ό,τι αγαπώ.

Η δική σου υπόσχεση
Τώρα, σειρά σου.

Θα κλείσεις αυτό το άρθρο και θα το ξεχάσεις; Ή θα σηκωθείς να κάνεις το πρώτο βήμα;

Το πρώτο βήμα είναι μικρό. Μια απογραφή. Μια αγορά ενός εξωτερικού δίσκου. Μια ανάληψη μετρητών. Μια εγκατάσταση του Signal.

Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα σήμερα. Χρειάζεται όμως να κάνεις κάτι σήμερα.

Γιατί αύριο μπορεί να είναι αργά.

Το όραμα για ένα καλύτερο αύριο
Φαντάσου έναν κόσμο όπου περισσότεροι άνθρωποι είναι προετοιμασμένοι. Όχι από φόβο, αλλά από υπευθυνότητα. Φαντάσου γειτονιές όπου οι άνθρωποι γνωρίζονται, μοιράζονται γνώσεις, βοηθούν ο ένας τον άλλον. Φαντάσου μια κοινωνία πιο ανθεκτική, πιο έτοιμη, πιο ελεύθερη.

Αυτό το όραμα δεν είναι ουτοπία. Χτίζεται βήμα-βήμα, από ανθρώπους σαν εμένα και σαν εσένα. Από ανθρώπους που αποφασίζουν να μην είναι θύματα των συνθηκών, αλλά δημιουργοί της μοίρας τους.

Εσύ, από αύριο, τι ρόλο θα παίξεις;

Το τελευταίο μου μήνυμα
Σε ευχαριστώ που έφτασες ως εδώ. Σε ευχαριστώ που αφιέρωσες χρόνο να διαβάσεις, να σκεφτείς, να προβληματιστείς.

Αλλά το διάβασμα τελείωσε. Τώρα αρχίζει η πράξη.

Πάρε το κινητό σου. Άνοιξε το ημερολόγιο. Κλείσε ραντεβού με τον εαυτό σου για την πρώτη σου ώρα cyber-prepping. Γράψε: “Εβδομάδα 1, Ημέρα 1: Απογραφή”.

Και ξεκίνα.

Εγώ θα είμαι εδώ, στην άλλη άκρη αυτού του κειμένου, να σε στηρίζω. Να θυμάσαι: δεν είσαι μόνος. Χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσμο κάνουν το ίδιο. Χτίζουμε μαζί ένα μέλλον πιο ασφαλές, πιο ελεύθερο, πιο δίκαιο.

Η ψηφιακή επιβίωση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι δικαίωμα. Και είναι ευθύνη.

Η ώρα της ευθύνης είναι τώρα.

---

200 Ερωτήσεις & Απαντήσεις (FAQ) – Ο Πλήρης Οδηγός για το Cyber-Prepping

Για να σε βοηθήσω να βρεις γρήγορα αυτό που ψάχνεις, χώρισα τις 200 ερωτήσεις σε θεματικές ενότητες. Κάθε απάντηση βασίζεται στις αρχές και τα εργαλεία που ανέλυσα στα προηγούμενα κεφάλαια, και όπου χρειάζεται παραπέμπω σε συγκεκριμένες πηγές με ενεργά links για περαιτέρω μελέτη.

---

🟦 Ενότητα Α: Γενικές Γνώσεις & Φιλοσοφία Cyber-Prepping (Ερωτήσεις 1–30)

1. Ερ: Τι ακριβώς εννοείς με τον όρο Cyber-Prepping;
Α: Εννοώ την προληπτική προστασία των ψηφιακών μου περιουσιακών στοιχείων – αρχείων, οικονομιών, ταυτότητας – απέναντι σε κάθε είδους κρίση: τεχνική βλάβη, κυβερνοεπίθεση, φυσική καταστροφή ή παρατεταμένο blackout. Δεν αποθηκεύω μόνο κονσέρβες, αποθηκεύω και πληροφορία. (Πηγή: Kaspersky – Cyber-Prepping Guide)

2. Ερ: Γιατί να ασχοληθώ με το cyber-prepping το 2026;
Α: Γιατί η εξάρτησή μας από την τεχνολογία βαθαίνει, οι κυβερνοεπιθέσεις γίνονται πιο εξελιγμένες, και η γεωπολιτική αστάθεια αυξάνει τον κίνδυνο στοχευμένων επιθέσεων σε υποδομές. Η προετοιμασία δεν είναι φόβος, είναι ρεαλισμός.

3. Ερ: Δεν είναι υπερβολή όλο αυτό;
Α: Για κάποιον που δεν έχει ζήσει ποτέ διακοπή ρεύματος για πάνω από λίγες ώρες, μπορεί να φαίνεται υπερβολή. Αλλά εγώ προτιμώ να είμαι προετοιμασμένος για το χειρότερο και να ελπίζω για το καλύτερο, παρά να βρεθώ απροετοίμαστος όταν χρειαστεί.

4. Ερ: Ποια είναι η διαφορά μεταξύ κλασικού prepping και cyber-prepping;
Α: Ο κλασικός prepper αποθηκεύει νερό, τροφή, φάρμακα. Ο cyber-prepper αποθηκεύει αντίγραφα αρχείων, προστατεύει τα κρυπτονομίσματά του και διασφαλίζει την ιδιωτικότητά του. Στην πράξη, οι δύο ρόλοι συνδυάζονται.

5. Ερ: Από πού να ξεκινήσω αν δεν έχω ιδέα;
Α: Ακολούθησε το πλάνο 4 εβδομάδων που περιέγραψα στο Μέρος 5. Ξεκίνα με απογραφή και ψηφιακό καθάρισμα – δεν σου κοστίζει τίποτα και σε βάζει αμέσως στο παιχνίδι.

6. Ερ: Χρειάζομαι τεχνικές γνώσεις για να γίνω cyber-prepper;
Α: Οι βασικές ενέργειες (αλλαγή κωδικών, 2FA, εξωτερικός δίσκος) είναι πολύ απλές. Για πιο προχωρημένα θέματα (κρυπτογράφηση, hardware wallets) αρκεί να ακολουθήσεις οδηγίες βήμα-βήμα. Δεν χρειάζεται να γίνεις προγραμματιστής.

7. Ερ: Πόσο κοστίζει η αρχική προετοιμασία;
Α: Με 150-200 ευρώ καλύπτεις τα βασικά: δύο εξωτερικούς δίσκους, power bank, faraday bag. Με 500 ευρώ γίνεσαι «σούπερ προετοιμασμένος» (hardware wallet, ηλιακό πάνελ, mesh συσκευές). (Πηγή: The Prepared – Prepping on a budget)

8. Ερ: Πόσο χρόνο πρέπει να αφιερώνω;
Α: Μία ώρα την εβδομάδα για τον πρώτο μήνα, και στη συνέχεια 15-30 λεπτά τον μήνα για ελέγχους. Η συντήρηση είναι ελάχιστη μόλις στηθεί το σύστημα.

9. Ερ: Τι είναι το blackout και πόσο μπορεί να κρατήσει;
Α: Blackout είναι η εκτεταμένη διακοπή ηλεκτρικού ρεύματος. Μπορεί να κρατήσει από λίγες ώρες (π.χ. από καταιγίδα) έως μήνες (από ηλιακή καταιγίδα ή στοχευμένη επίθεση σε υποσταθμούς). (Πηγή: Ready.gov – Power Outages)

10. Ερ: Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος από ηλιακή καταιγίδα;
Α: Ναι. Το 1859 το Carrington Event προκάλεσε ζημιές στα τηλεγραφικά δίκτυα. Σήμερα, μια ανάλογη καταιγίδα θα μπορούσε να κάψει μετασχηματιστές και να αφήσει εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς ρεύμα για μήνες. (Πηγή: NASA – Solar Flares)

11. Ερ: Τι είναι EMP και πώς διαφέρει από ηλιακή καταιγίδα;
Α: EMP (Ηλεκτρομαγνητικός Παλμός) προκαλείται από πυρηνική έκρηξη σε μεγάλο ύψος. Είναι πιο απότομος και καταστροφικός από μια ηλιακή καταιγίδα, αλλά οι επιπτώσεις στα ηλεκτρονικά είναι παρόμοιες. (Πηγή: CISA – EMP Protection)

12. Ερ: Μπορώ να προστατέψω τα ηλεκτρονικά μου από EMP;
Α: Ναι, με faraday cages ή faraday bags. Μια συσκευή μέσα σε ένα αγώγιμο περίβλημα δεν επηρεάζεται από τον παλμό.

13. Ερ: Τι σχέση έχουν όλα αυτά με την καθημερινότητά μου;
Α: Ακόμα κι αν δεν γίνει ποτέ μια μεγάλη καταστροφή, οι πρακτικές cyber-prepping σε προστατεύουν από καθημερινά προβλήματα: χαλασμένο δίσκο, κλοπή υπολογιστή, ransomware, διαρροή κωδικών.

14. Ερ: Πώς πείθω και την οικογένειά μου να συμμετάσχει;
Α: Μίλησέ τους ήρεμα, εξήγησε ότι δεν το κάνεις από φόβο αλλά από υπευθυνότητα. Ξεκίνα με μικρά βήματα που τους αφορούν (π.χ. backup φωτογραφιών). Μην πιέζεις, αλλά δείξε με το παράδειγμα.

15. Ερ: Υπάρχει κίνδυνος να γίνω παρανοϊκός;
Α: Ναι, αν αφήσεις τον φόβο να σε κυριεύσει. Η προετοιμασία είναι εργαλείο, όχι τρόπος ζωής. Θυμήσου: ετοιμάζεσαι για να ζεις ελεύθερα, όχι για να κρύβεσαι.

16. Ερ: Τι είναι ο κανόνας 3-2-1;
Α: Τρία αντίγραφα των δεδομένων σου, σε δύο διαφορετικά μέσα αποθήκευσης, με ένα αντίγραφο εκτός σπιτιού. Είναι η χρυσή τομή για ασφαλή backups. (Πηγή: Backblaze – 3-2-1 Backup Rule)

17. Ερ: Τι σημαίνει η αναβάθμιση σε 3-2-2;
Α: Σημαίνει δύο αντίγραφα εκτός σπιτιού: ένα φυσικό (π.χ. σε συγγενή) και ένα στο cloud (κρυπτογραφημένο). Έτσι καλύπτεις και την περίπτωση που η μία off-site τοποθεσία πληγεί.

18. Ερ: Ποια είναι η μεγαλύτερη απειλή για τα ψηφιακά μου δεδομένα;
Α: Η ανθρώπινη αμέλεια. Οι περισσότερες απώλειες συμβαίνουν όχι από χακάρισμα αλλά από τυχαία διαγραφή, απώλεια συσκευής ή αδράνεια στο backup.

19. Ερ: Αξίζει να ασχοληθώ με τα κρυπτονομίσματα αν δεν έχω;
Α: Δεν είναι απαραίτητο. Τα μετρητά και τα πολύτιμα μέταλλα καλύπτουν απόλυτα την ανάγκη για οικονομική αυτονομία σε ένα blackout. Τα crypto είναι ένα επιπλέον εργαλείο.

20. Ερ: Τι ρόλο παίζει η ιδιωτικότητα σε μια κρίση;
Α: Καθοριστικό. Όσο λιγότερα γνωρίζουν οι άλλοι για τα αποθέματα, τις συνήθειες και την οικογένειά σου, τόσο πιο ασφαλής είσαι από επιθέσεις ή λεηλασίες.

21. Ερ: Πώς ξέρω αν οι πηγές που διαβάζω είναι αξιόπιστες;
Α: Προτίμησε επίσημους οργανισμούς (CISA, FEMA, NASA), γνωστά tech blogs (Wired, HowToGeek) και sites με κριτικές χρηστών. Απόφυγε υπερβολικούς τίτλους και θεωρίες συνωμοσίας.

22. Ερ: Μπορώ να εμπιστευτώ το cloud για τα backups μου;
Α: Ναι, αλλά με προϋποθέσεις: κρυπτογράφηση από εσένα (πριν το ανέβασμα), επιλογή αξιόπιστου παρόχου, και ποτέ ως μοναδικό αντίγραφο.

23. Ερ: Τι είναι τα μεταδεδομένα και γιατί να με νοιάζουν;
Α: Είναι πληροφορίες για τα δεδομένα σου: πότε τραβήχτηκε μια φωτογραφία, πού, με ποια συσκευή. Μπορούν να σε εκθέσουν ακόμα κι αν το περιεχόμενο είναι αθώο.

24. Ερ: Πόσο συχνά πρέπει να ενημερώνω τα backups μου;
Α: Τα κρίσιμα αρχεία (Tier 1) ιδανικά καθημερινά (αυτόματα). Τα υπόλοιπα, εβδομαδιαία ή μηνιαία ανάλογα με τη συχνότητα αλλαγών.

25. Ερ: Τι κάνω αν πέσει το ίντερνετ για μέρες;
Α: Χρησιμοποιώ mesh δίκτυα (Meshtastic, goTenna) για επικοινωνία, και βασίζομαι στα τοπικά backups και τα μετρητά μου. Το go-bag είναι έτοιμο.

26. Ερ: Ισχύει ότι το κράτος μπορεί να παγώσει τις τραπεζικές καταθέσεις;
Α: Σε περιπτώσεις κρίσης (π.χ. capital controls) ναι, έχει συμβεί στην Ελλάδα και αλλού. Η διαφοροποίηση σε μετρητά και μέταλλα σε προστατεύει.

27. Ερ: Πώς επιλέγω κωδικούς που να θυμάμαι αλλά να είναι ασφαλείς;
Α: Χρησιμοποίησε μια φράση (π.χ. «Η κότα μου γεννάει χρυσά αυγά κάθε Πάσχα!») και πάρε τα πρώτα γράμματα. Πρόσθεσε αριθμούς και σύμβολα. Ακόμα καλύτερα, χρησιμοποίησε password manager.

28. Ερ: Τι είναι το 2FA και γιατί το χρειάζομαι;
Α: Ο διπλός παράγοντας ταυτοποίησης προσθέτει ένα επιπλέον βήμα στην είσοδο (π.χ. έναν κωδικό από εφαρμογή). Ακόμα κι αν κλέψουν τον κωδικό σου, δεν μπορούν να μπουν χωρίς το τηλέφωνό σου.

29. Ερ: Υπάρχει ασφαλής τρόπος αποθήκευσης κωδικών στο χαρτί;
Α: Ναι, αν το χαρτί φυλάσσεται σε ασφαλές μέρος (θυρίδα, πυρίμαχο χρηματοκιβώτιο) και οι κωδικοί είναι γραμμένοι με τρόπο που μόνο εσύ καταλαβαίνεις (π.χ. με υποδείξεις, όχι ολόκληροι).

30. Ερ: Μήπως τελικά όλη αυτή η προετοιμασία είναι χάσιμο χρόνου;
Α: Αν ποτέ χρειαστεί, θα είναι ο πολυτιμότερος χρόνος που επένδυσες. Αν δεν χρειαστεί, θα έχεις τουλάχιστον καλύτερη οργάνωση και λιγότερο ψηφιακό χάος. Κέρδος σε κάθε περίπτωση.

---

🟩 Ενότητα Β: Προστασία Αρχείων & Backups (Ερωτήσεις 31–70)

31. Ερ: Ποια είναι η καλύτερη συχνότητα για backups;
Α: Για αρχεία που αλλάζουν καθημερινά, αυτόματο ημερήσιο backup. Για στατικά αρχεία, εβδομαδιαίο ή μηνιαίο. Το σημαντικό είναι να έχεις πάντα μια πρόσφατη έκδοση.

32. Ερ: Διαφέρει το backup από τον συγχρονισμό (sync);
Α: Ναι. Συγχρονισμός σημαίνει ότι η αλλαγή σε ένα αρχείο αντιγράφεται αμέσως και στα δύο σημεία. Αν σβήσεις κατά λάθος το αρχείο, σβήνεται παντού. Backup σημαίνει ξεχωριστό αντίγραφο σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

33. Ερ: Ποια μέσα αποθήκευσης προτείνεις για backups;
Α: SSD για γρήγορη πρόσβαση και φορητότητα, HDD για μαζική αποθήκευση, M-Disc για μακροχρόνια αρχειοθέτηση. Ο συνδυασμός τους καλύπτει όλες τις ανάγκες.

34. Ερ: Τι είναι το M-Disc και γιατί το θεωρείς «ιερό»;
Α: Είναι δίσκος με οργανική επίστρωση που μοιάζει με πέτρα. Υπόσχεται διάρκεια ζωής 1000 χρόνια. Δεν επηρεάζεται από υγρασία, θερμοκρασίες ή μαγνητικά πεδία. Ιδανικό για οικογενειακά αρχεία. (Πηγή: M-Disc Official)

35. Ερ: Πώς κρυπτογραφώ έναν εξωτερικό δίσκο;
Α: Χρησιμοποιώ Veracrypt (Windows, Mac, Linux). Δημιουργώ ένα κρυπτογραφημένο container ή κρυπτογραφώ ολόκληρο το δίσκο. Ο κωδικός πρέπει να είναι ισχυρός και να τον θυμάμαι. (Πηγή: Veracrypt Project)

36. Ερ: Μπορώ να κρυπτογραφήσω και τα cloud backups;
Α: Ναι, με εργαλεία όπως το Cryptomator ή το Duplicati. Κρυπτογραφούν τα αρχεία τοπικά πριν σταλούν στο cloud, ώστε ο πάροχος να μην μπορεί να τα διαβάσει. (Πηγή: Cryptomator)

37. Ερ: Τι κάνω αν ξεχάσω τον κωδικό κρυπτογράφησης;
Α: Δυστυχώς, τα δεδομένα χάνονται. Γι’ αυτό φροντίζω να έχω αντίγραφο του κωδικού στο password manager και ένα χάρτινο backup σε ασφαλές σημείο.

38. Ερ: Πόσους εξωτερικούς δίσκους χρειάζομαι;
Α: Τουλάχιστον δύο: έναν για το κύριο backup (σπίτι) και έναν για off-site. Αν έχεις πολλά δεδομένα, μπορεί να χρειαστείς περισσότερους.

39. Ερ: Πρέπει να κάνω backup και το λειτουργικό σύστημα;
Α: Ναι, με ένα image του συστήματος (π.χ. Macrium Reflect, Time Machine). Έτσι αν χαλάσει ο δίσκος, μπορείς να επαναφέρεις τα πάντα αυτούσια, χωρίς επανεγκατάσταση.

40. Ερ: Τι είναι το NAS και το χρειάζομαι;
Α: Network Attached Storage, ουσιαστικά ένας προσωπικός cloud server στο σπίτι. Το χρειάζεσαι αν έχεις πολλές συσκευές και θέλεις κεντρική διαχείριση backups. Δεν είναι απαραίτητο για αρχάριους.

41. Ερ: Κάνω backup το κινητό μου;
Α: Ναι. Για iPhone, μέσω iTunes ή iCloud (κρυπτογραφημένο). Για Android, μέσω USB στον υπολογιστή ή εφαρμογές όπως το Swift Backup.

42. Ερ: Πόσο χώρο χρειάζομαι για backups;
Α: Υπολόγισε το διπλάσιο από τον χώρο που καταλαμβάνουν τα αρχεία σου. Αν έχεις 500GB δεδομένα, πάρε δίσκο 1TB για να έχεις περιθώριο.

43. Ερ: Τι κάνω με τα αρχεία που δεν αλλάζουν ποτέ (π.χ. φωτογραφίες);
Α: Γράψε τα σε M-Disc ή σε άλλο σταθερό μέσο και φύλαξέ τα σε θυρίδα. Δεν χρειάζεται να τα αντιγράφεις συνέχεια.

44. Ερ: Πώς οργανώνω τα αρχεία μου ώστε να είναι εύκολο το backup;
Α: Δημιούργησε μια καθαρή δομή φακέλων (Έγγραφα, Φωτογραφίες, Εργασία) και βάλε όλα τα σημαντικά αρχεία μέσα σε έναν κεντρικό φάκελο. Έτσι ξέρεις ακριβώς τι πρέπει να αντιγράψεις.

45. Ερ: Τι είναι τα «metadata» και πώς τα αφαιρώ;
Α: Είναι κρυφές πληροφορίες μέσα στα αρχεία (π.χ. τοποθεσία φωτογραφίας, όνομα συγγραφέα). Μπορείς να τα αφαιρέσεις με εργαλεία όπως το MAT2 ή το ExifTool.

46. Ερ: Μπορώ να κάνω backup εφαρμογές και ρυθμίσεις;
Α: Ναι, με τα εργαλεία δημιουργίας image δίσκου. Σε κινητά, υπάρχουν εφαρμογές backup για ρυθμίσεις και επαφές.

47. Ερ: Τι είναι το versioning στα backups;
Α: Η δυνατότητα να κρατάς πολλές παλιότερες εκδόσεις ενός αρχείου. Αν κολλήσεις ransomware, μπορείς να γυρίσεις πίσω σε μια έκδοση πριν την μόλυνση.

48. Ερ: Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχω ότι τα backups δουλεύουν;
Α: Κάθε μήνα, δοκίμασε να κάνεις restore ένα τυχαίο αρχείο. Αν δεν μπορείς να το διαβάσεις, κάτι πάει λάθος.

49. Ερ: Τι κάνω αν ο δίσκος backup χαλάσει;
Α: Αγοράζω καινούργιο, κάνω νέο backup από το άλλο μου αντίγραφο. Γι’ αυτό έχω δύο.

50. Ερ: Το cloud είναι αρκετό για backup;
Α: Όχι από μόνο του. Χρειάζεται και τοπικό αντίγραφο γιατί το cloud μπορεί να πέσει, να χακαριστεί ή να κλείσει ο λογαριασμός σου.

51. Ερ: Ποιο cloud προτείνεις για backups;
Α: Για κρυπτογραφημένα backups, Backblaze B2, SpiderOak, ή το δικό μου Nextcloud σε server. Απόφυγε μη κρυπτογραφημένα δωρεάν cloud.

52. Ερ: Τι είναι το «ψηφιακό go-bag»;
Α: Ένα μικρό σακίδιο ή θήκη με τα πιο κρίσιμα δεδομένα (σε USB, SSD), αντίγραφα εγγράφων, λίστες επαφών και ένα faraday bag. Έτοιμο να το αρπάξω αν χρειαστεί εκκένωση.

53. Ερ: Τι βάζω μέσα στο ψηφιακό go-bag;
Α: Κρυπτογραφημένο USB με φωτογραφίες και έγγραφα, password manager, φωτοτυπίες ταυτότητας, seed phrase, λίστα επαφών, power bank, φακό.

54. Ερ: Πόσο συχνά ενημερώνω το go-bag;
Α: Κάθε τρεις μήνες ελέγχω αν τα δεδομένα είναι ενημερωμένα και οι μπαταρίες φορτισμένες.

55. Ερ: Μπορώ να βάλω το go-bag σε faraday bag;
Α: Ναι, και πρέπει. Έτσι προστατεύονται τα ηλεκτρονικά από EMP.

56. Ερ: Τι είναι το faraday bag και πού το βρίσκω;
Α: Είναι μια θήκη που λειτουργεί ως ασπίδα έναντι ηλεκτρομαγνητικών παλμών. Το αγοράζω από εξειδικευμένα sites (π.χ. Mission Darkness) ή το κατασκευάζω μόνος μου.

57. Ερ: Μπορώ να φτιάξω μόνος μου faraday cage;
Α: Ναι, με ένα μεταλλικό δοχείο (π.χ. κάδο απορριμμάτων) και μόνωση εσωτερικά (χαρτόνι). Η συσκευή δεν πρέπει να ακουμπά στο μέταλλο.

58. Ερ: Τι συσκευές προστατεύω στο faraday cage;
Α: Laptop με τα backups, εξωτερικοί δίσκοι, power banks, φακοί, ασύρματοι. Ό,τι είναι κρίσιμο για την επόμενη μέρα.

59. Ερ: Πόσο διαρκεί ένας σκληρός δίσκος;
Α: Κατά μέσο όρο 3-5 χρόνια, ανάλογα με τη χρήση. Γι’ αυτό τους αντικαθιστώ προληπτικά κάθε 3-4 χρόνια.

60. Ερ: Τι είναι το «bit rot»;
Α: Η σταδιακή υποβάθμιση των δεδομένων σε μαγνητικά ή οπτικά μέσα. Τα SSD και τα M-Disc είναι λιγότερο ευάλωτα, αλλά κανένα μέσο δεν είναι αιώνιο.

61. Ερ: Κάνω backup και τα κωδικοποιημένα αρχεία;
Α: Ναι, αλλά με προσοχή. Το backup περιλαμβάνει τα κρυπτογραφημένα αρχεία, όχι τους κωδικούς. Οι κωδικοί είναι ξεχωριστά (password manager).

62. Ερ: Μπορώ να χρησιμοποιήσω RAID για backup;
Α: Το RAID προστατεύει από βλάβη δίσκου, αλλά όχι από διαγραφή, ransomware ή φυσική καταστροφή. Δεν αντικαθιστά τα backups.

63. Ερ: Τι είναι το ransomware και πώς με επηρεάζει;
Α: Κακόβουλο λογισμικό που κρυπτογραφεί τα αρχεία σου και ζητά λύτρα. Με καλά backups, απλά τα επαναφέρεις και αγνοείς τους εκβιαστές.

64. Ερ: Αν με χτυπήσει ransomware, πληρώνω;
Α: Ποτέ. Δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα ξεκλειδώσουν τα αρχεία, και χρηματοδοτείς το έγκλημα. Καθάρισε τη συσκευή και επανέφερε από backup.

65. Ερ: Πώς προστατεύομαι από ransomware;
Α: Τακτικά backups, ενημερωμένο λογισμικό, προσοχή σε email και links, και χρήση λογισμικού προστασίας.

66. Ερ: Τι κάνω με παλιούς δίσκους που πετάω;
Α: Δεν τους πετάω απλά. Τους καταστρέφω φυσικά ή χρησιμοποιώ λογισμικό ασφαλούς διαγραφής (π.χ. DBAN) για να μην μπορεί κανείς να ανακτήσει δεδομένα.

67. Ερ: Μπορώ να ανακτήσω δεδομένα από χαλασμένο δίσκο;
Α: Ναι, από ειδικά εργαστήρια, αλλά κοστίζει ακριβά. Γι’ αυτό κάνω backups – είναι φθηνότερα.

68. Ερ: Ποια αρχεία θεωρώ Tier 1 (αναντικατάστατα);
Α: Οικογενειακές φωτογραφίες, προσωπικά έγγραφα, συμβόλαια, ιατρικές εξετάσεις, δημιουργικά έργα. Αυτά προστατεύω με περισσότερα αντίγραφα.

69. Ερ: Ποια αρχεία θεωρώ Tier 2 (σημαντικά);
Α: Έγγραφα εργασίας, λογισμικό που έχω αγοράσει, μουσική/ταινίες (αν μπορώ να ξανακατεβάσω), λίστες επαφών.

70. Ερ: Ποια αρχεία θεωρώ Tier 3 (προσωρινά);
Α: Downloads, προσωρινά αρχεία, παλιές εκδόσεις εγγράφων. Δεν τα κρατάω καν, ή αν τα κρατάω, δεν τα backups.

---

🟨 Ενότητα Γ: Οικονομικά & Κρυπτονομίσματα (Ερωτήσεις 71–110)

71. Ερ: Πόσα μετρητά πρέπει να έχω στο σπίτι;
Α: Όσο καλύπτει δύο εβδομάδες βασικών αναγκών. Για ένα άτομο, 200-500 ευρώ είναι ένα λογικό ποσό, σε μικρά χαρτονομίσματα.

72. Ερ: Πού φυλάω τα μετρητά;
Α: Σε μικρό χρηματοκιβώτιο ή σε κρυφό σημείο που δεν είναι προφανές (π.χ. όχι κάτω από το στρώμα). Ιδανικά, ένα μέρος σε θυρίδα τράπεζας.

73. Ερ: Τι κάνω αν η τράπεζα επιβάλει capital controls;
Α: Τα μετρητά στο σπίτι γίνονται χρυσός. Τα κρυπτονομίσματα μπορούν να σταλούν στο εξωτερικό. Η διαφοροποίηση σε προστατεύει.

74. Ερ: Αξίζει να αγοράσω χρυσό;
Α: Ναι, ως αντιστάθμισμα σε νομισματική κρίση. Προτίμησε μικρές ράβδους (1γρ, 5γρ) ή νομίσματα (χρυσές λίρες) για ευκολία ανταλλαγής.

75. Ερ: Πού φυλάω τον χρυσό;
Α: Το μεγαλύτερο μέρος σε θυρίδα τράπεζας. Ένα μικρό μέρος στο σπίτι για άμεση χρήση, καλά κρυμμένο.

76. Ερ: Τι είναι το hardware wallet;
Α: Ειδική συσκευή (σαν USB) που αποθηκεύει τα ιδιωτικά κλειδιά κρυπτονομισμάτων offline. Είναι ασφαλέστερο από το να τα αφήνεις σε ανταλλακτήριο.

77. Ερ: Ποιο hardware wallet προτείνεις;
Α: Trezor (ανοιχτού κώδικα) ή Ledger (κλειστού, αλλά πολύ διαδεδομένο). Και τα δύο είναι αξιόπιστα. (Πηγή: Trezor, Ledger)

78. Ερ: Τι είναι το seed phrase;
Α: Μια λίστα 12 ή 24 λέξεων που μπορεί να αναπαράγει όλα τα ιδιωτικά κλειδιά του πορτοφολιού σου. Είναι το απόλυτο αντίγραφο ασφαλείας.

79. Ερ: Πώς προστατεύω το seed phrase;
Α: Ποτέ ψηφιακά. Το γράφω σε χαρτί (ή το χαράζω σε μέταλλο) και το φυλάω σε ασφαλές σημείο, ξεχωριστά από το hardware wallet.

80. Ερ: Τι είναι το metal wallet;
Α: Μεταλλική πλάκα όπου σφραγίζονται οι λέξεις του seed phrase. Αντέχει σε φωτιά, νερό, πίεση. (Πηγή: CryptoSteel)

81. Ερ: Μπορώ να έχω το seed phrase σε περισσότερα από ένα σημεία;
Α: Ναι, καλό είναι να έχεις δύο-τρία αντίγραφα σε διαφορετικές ασφαλείς τοποθεσίες (π.χ. θυρίδα, σπίτι συγγενή, faraday bag).

82. Ερ: Τι κάνω αν χάσω το hardware wallet;
Α: Αγοράζω καινούργιο, κάνω restore με το seed phrase. Τα χρήματα είναι στο blockchain, όχι στη συσκευή.

83. Ερ: Τι κάνω αν κλαπεί το seed phrase;
Α: Αν το κλέψουν, τα χρήματα χάνονται. Γι’ αυτό το προστατεύω σαν τα μάτια μου και δεν το αποθηκεύω ποτέ online.

84. Ερ: Πρέπει να αφήνω κρυπτονομίσματα σε ανταλλακτήρια;
Α: Ποτέ για μεγάλα ποσά. Ανταλλακτήρια μπορεί να χακαριστούν ή να χρεοκοπήσουν (π.χ. FTX). Χρησιμοποιώ μόνο για αγορές και μεταφέρω αμέσως σε cold storage.

85. Ερ: Τι είναι το cold storage;
Α: Αποθήκευση κρυπτονομισμάτων εντελώς εκτός διαδικτύου (hardware wallet, paper wallet). Είναι η ασφαλέστερη μέθοδος.

86. Ερ: Τι είναι το paper wallet;
Α: Τυπώνω τα ιδιωτικά κλειδιά και τα δημόσια addresses σε χαρτί. Προσοχή: η εκτύπωση πρέπει να γίνεται σε εκτυπωτή χωρίς ίντερνετ.

87. Ερ: Μπορώ να έχω πρόσβαση στα crypto μου χωρίς ίντερνετ;
Α: Μπορώ να δω τα υπόλοιπα (αν έχω αποθηκευμένο το public address), αλλά για να στείλω χρειάζομαι σύνδεση.

88. Ερ: Τι είναι το Lightning Network;
Α: Δεύτερο επίπεδο πάνω στο Bitcoin που επιτρέπει άμεσες, φτηνές συναλλαγές. Χρήσιμο για μικροπληρωμές, ακόμα και σε ασταθή δίκτυα.

89. Ερ: Ποιες εφαρμογές χρησιμοποιώ για Lightning;
Α: BlueWallet, Breez, ή το ενσωματωμένο πορτοφόλι του ανταλλακτηρίου μου.

90. Ερ: Τι είναι τα stablecoins και αξίζουν;
Α: Κρυπτονομίσματα συνδεδεμένα με δολάριο (π.χ. USDC). Είναι χρήσιμα για αποφυγή μεταβλητότητας, αλλά κρύβουν κίνδυνο αν ο εκδότης έχει προβλήματα.

91. Ερ: Πώς πληρώνω σε ένα blackout χωρίς ίντερνετ;
Α: Με μετρητά ή με ανταλλαγή αγαθών. Αν έχω mesh δίκτυο (Meshtastic), μπορώ θεωρητικά να στείλω crypto μέσω Lightning, αλλά θέλει υποδομή.

92. Ερ: Τι είναι τα mesh δίκτυα πληρωμών;
Α: Εφαρμογές όπως Bridgefy ή goTenna που επιτρέπουν συναλλαγές χωρίς κεντρικό ίντερνετ, μέσω Bluetooth ή ραδιοκυμάτων.

93. Ερ: Αξίζει να έχω ένα μικρό απόθεμα σε αγαθά για ανταλλαγή;
Α: Ναι. Τσιγάρα, αλκοόλ, μπαταρίες, φάρμακα, καύσιμα είναι παραδοσιακά ανταλλάξιμα σε κρίσεις.

94. Ερ: Πώς προστατεύω τα μετρητά από κλοπή;
Α: Δεν τα διαφημίζω. Τα φυλάω σε κρυφό σημείο και μοιράζω το ποσό σε δύο-τρία διαφορετικά σημεία.

95. Ερ: Τι κάνω αν τα μετρητά μου παλιώσουν ή καταστραφούν;
Α: Η Τράπεζα της Ελλάδος αντικαθιστά κατεστραμμένα χαρτονομίσματα υπό προϋποθέσεις. Κράτα τα σε στεγνό, ασφαλές μέρος.

96. Ερ: Μπορώ να έχω τραπεζικό λογαριασμό στο εξωτερικό;
Α: Ναι, αν το επιτρέπει η νομοθεσία. Ένας λογαριασμός σε σταθερή χώρα (π.χ. Ελβετία) μπορεί να είναι μια επιπλέον διαφοροποίηση.

97. Ερ: Τι είναι τα capital controls;
Α: Περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων που επιβάλλει ένα κράτος σε κρίση. Μπορεί να περιορίσει αναλήψεις, μεταφορές στο εξωτερικό.

98. Ερ: Πώς με προστατεύουν τα crypto από capital controls;
Α: Μπορώ να στείλω crypto σε ένα ανταλλακτήριο του εξωτερικού και να τα μετατρέψω σε τοπικό νόμισμα, παρακάμπτοντας τους ελέγχους.

99. Ερ: Είναι νόμιμα τα crypto στην Ελλάδα;
Α: Ναι, είναι νόμιμα και φορολογούνται κατά τη ρευστοποίηση. Δεν υπάρχει απαγόρευση κατοχής ή χρήσης.

100. Ερ: Τι φορολογικές υποχρεώσεις έχω από crypto;
Α: Στην Ελλάδα, τα κέρδη από αγοραπωλησίες crypto θεωρούνται εισόδημα από υπεραξία και φορολογούνται ανάλογα. Συμβουλεύσου λογιστή.

101. Ερ: Μπορώ να αγοράσω χρυσό με crypto;
Α: Ναι, υπάρχουν πλατφόρμες (π.χ. Bitpanda, BullionVault) που ανταλλάσσουν crypto με πολύτιμα μέταλλα.

102. Ερ: Πόσο συχνά ελέγχω τα υπόλοιπα του hardware wallet;
Α: Κάθε τρεις μήνες το συνδέω, ελέγχω ότι τα υπόλοιπα είναι σωστά και κάνω μια δοκιμαστική μικρή συναλλαγή.

103. Ερ: Τι κάνω αν το hardware wallet πάθει ζημιά;
Α: Αγοράζω καινούργιο, κάνω restore με το seed phrase. Αν δεν έχω seed phrase, τα χρήματα χάνονται.

104. Ερ: Μπορώ να έχω πολλά διαφορετικά κρυπτονομίσματα στο ίδιο hardware wallet;
Α: Ναι, τα περισσότερα hardware wallets υποστηρίζουν πολλαπλά νομίσματα (Bitcoin, Ethereum, κ.ά.).

105. Ερ: Τι είναι τα «γουρουνάκια» (pig butchering) και πώς να τα αποφύγω;
Α: Είναι απάτες όπου επενδυτικές προτάσεις οδηγούν σε απώλεια κεφαλαίων. Ποτέ μην εμπιστεύεσαι αγνώστους που υπόσχονται γρήγορο κέρδος.

106. Ερ: Αξίζει να έχω μερικά χρήματα σε τράπεζα;
Α: Ναι, για καθημερινές συναλλαγές και μισθοδοσία. Η διαφοροποίηση σημαίνει ότι δεν τα βάζω όλα στο ίδιο καλάθι, αλλά ούτε τα βγάζω όλα.

107. Ερ: Τι ποσοστό της περιουσίας μου να κρατάω σε μετρητά/χρυσό/crypto;
Α: Εξαρτάται από την ανοχή σου στο ρίσκο. Ένα τυπικό μοίρασμα: 40% τράπεζα, 20% μετρητά/χρυσός, 30% crypto, 10% άλλα.

108. Ερ: Πώς αποθηκεύω τα νομίσματα (coins) από συλλεκτικές σειρές;
Α: Σε ειδικές θήκες, σε ξηρό μέρος, μακριά από υγρασία. Δεν έχουν σχέση με το cyber-prepping, αλλά αν έχουν αξία, θέλουν κι αυτά προστασία.

109. Ερ: Υπάρχει περίπτωση να χάσω την πρόσβαση σε τραπεζικό λογαριασμό λόγω τεχνικού προβλήματος;
Α: Ναι, έχει συμβεί. Γι’ αυτό έχω λογαριασμό σε δεύτερη τράπεζα και μετρητά στο σπίτι.

110. Ερ: Τι είναι τα «έξυπνα συμβόλαια» και μπορώ να τα χρησιμοποιήσω για προστασία;
Α: Είναι προγράμματα που εκτελούνται στο blockchain. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για αυτόματες πληρωμές ή κληροδοτήματα, αλλά θέτουν τεχνικές προκλήσεις.

---

🟪 Ενότητα Δ: Ιδιωτικότητα & Επικοινωνίες (Ερωτήσεις 111–150)

111. Ερ: Γιατί να με νοιάζει η ιδιωτικότητά μου σε ένα blackout;
Α: Γιατί όσο λιγότερα γνωρίζουν οι άλλοι για σένα (αποθέματα, συνήθειες), τόσο πιο ασφαλής είσαι από λεηλασίες ή επιθέσεις.

112. Ερ: Τι είναι το Signal και γιατί το προτείνεις;
Α: Εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων με κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο, ανοιχτό κώδικα, χωρίς συλλογή μεταδεδομένων. (Πηγή: Signal)

113. Ερ: Το WhatsApp είναι ασφαλές;
Α: Έχει κρυπτογράφηση, αλλά ανήκει στο Facebook, το οποίο συλλέγει μεταδεδομένα. Δεν το εμπιστεύομαι για ευαίσθητες συζητήσεις.

114. Ερ: Τι είναι το PGP και πώς το χρησιμοποιώ;
Α: Pretty Good Privacy, σύστημα κρυπτογράφησης email. Χρειάζεται ανταλλαγή δημόσιων κλειδιών. Για προχωρημένους.

115. Ερ: Τι είναι το Tor Browser;
Α: Περιηγητής που δρομολογεί την κίνησή σου μέσω τριών τυχαίων κόμβων, κάνοντάς σε ανώνυμο. (Πηγή: Tor Project)

116. Ερ: Πότε χρησιμοποιώ Tor και πότε VPN;
Α: Το Tor για απόλυτη ανωνυμία (π.χ. ευαίσθητες αναζητήσεις). Το VPN για απόκρυψη IP από ιστότοπους, αλλά ο πάροχος VPN σε ξέρει.

117. Ερ: Ποιο VPN προτείνεις;
Α: Mullvad (δεν κρατά logs, πληρωμή με μετρητά), ProtonVPN (δωρεάν έκδοση), ή IVPN. (Πηγή: Mullvad)

118. Ερ: Τι είναι τα μεταδεδομένα και πώς με εκθέτουν;
Α: Πληροφορίες όπως «με ποιον μίλησες, πότε, για πόσο». Ακόμα κι αν το μήνυμα είναι κρυπτογραφημένο, τα μεταδεδομένα μπορεί να είναι αποκαλυπτικά.

119. Ερ: Πώς προστατεύομαι από παρακολούθηση μεταδεδομένων;
Α: Χρησιμοποιώντας Signal (δεν τα κρατά), Tor, και αποφεύγοντας σταθερές ώρες επικοινωνίας.

120. Ερ: Τι είναι τα mesh δίκτυα;
Α: Δίκτυα που δημιουργούνται από τις ίδιες τις συσκευές, χωρίς κεντρική υποδομή. Ιδανικά για επικοινωνία χωρίς ίντερνετ.

121. Ερ: Τι είναι το Meshtastic;
Α: Συσκευή που χρησιμοποιεί ραδιοκύματα LoRa για αποστολή κρυπτογραφημένων μηνυμάτων σε χιλιόμετρα, χωρίς κινητή τηλεφωνία. (Πηγή: Meshtastic)

122. Ερ: Πώς ρυθμίζω το Meshtastic;
Α: Αγοράζω δύο συσκευές, τις φορτίζω, τις ζευγαρώνω με το κινητό μέσω Bluetooth, και ορίζω ένα κοινό κανάλι.

123. Ερ: Τι είναι το goTenna;
Α: Παρόμοια τεχνολογία με το Meshtastic, αλλά εμπορική. Δημιουργεί mesh δίκτυα για αποστολή μηνυμάτων και τοποθεσίας.

124. Ερ: Χρειάζομαι άδεια για LoRa;
Α: Στις ελεύθερες συχνότητες (ISM) δεν χρειάζεται άδεια για χαμηλή ισχύ. Το Meshtastic λειτουργεί νόμιμα.

125. Ερ: Τι είναι ο ασύρματος CB;
Α: Πομποδέκτης στα 27 MHz, για επικοινωνία σε αποστάσεις μερικών χιλιομέτρων. Δεν χρειάζεται άδεια για μικρή ισχύ.

126. Ερ: Αξίζει να αποκτήσω άδεια ερασιτέχνη (Ham radio);
Α: Αν θες επικοινωνία σε μεγάλες αποστάσεις, ναι. Απαιτεί εξετάσεις, αλλά ανοίγει πολλές δυνατότητες.

127. Ερ: Πώς επικοινωνώ με την οικογένεια σε blackout;
Α: Με προκαθορισμένο σχέδιο: σημεία συνάντησης, ώρες επικοινωνίας μέσω mesh, χρήση ασυρμάτων.

128. Ερ: Τι είναι οι κωδικές λέξεις;
Α: Λέξεις που συμφωνούμε με κοντινά άτομα για να επιβεβαιώνουμε την ταυτότητά τους σε περίπτωση deepfake ή εξαπάτησης.

129. Ερ: Πώς προστατεύομαι από deepfakes;
Α: Δεν πιστεύω τυφλά ό,τι βλέπω. Ζητάω επιβεβαίωση από δεύτερο κανάλι, χρησιμοποιώ κωδικές λέξεις.

130. Ερ: Τι κάνω αν λάβω ύποπτο μήνυμα από γνωστό;
Α: Τον παίρνω τηλέφωνο (αν λειτουργεί) ή ζητάω την κωδική λέξη. Αν δεν απαντά, υποθέτω ότι είναι απάτη.

131. Ερ: Πώς προστατεύω τις κάμερες του σπιτιού μου;
Α: Τις συνδέω σε τοπικό δίκτυο, όχι σε cloud. Χρησιμοποιώ ισχυρούς κωδικούς και τακτικές ενημερώσεις.

132. Ερ: Τι είναι τα «έξυπνα» σπίτια και οι κίνδυνοί τους;
Α: Συσκευές IoT (θερμοστάτες, φώτα) μπορεί να χακαριστούν και να γίνουν σημεία εισόδου στο δίκτυό μου. Τα απομονώνω σε ξεχωριστό WiFi.

133. Ερ: Πώς κρύβω το WiFi μου από γείτονες;
Α: Μπορώ να κρύψω το SSID, αλλά αυτό δεν προσφέρει πραγματική ασφάλεια. Καλύτερα ισχυρή κρυπτογράφηση WPA3.

134. Ερ: Τι είναι τα «canary tokens»;
Α: Ψηφιακές «παγίδες» που αφήνω σε αρχεία. Αν κάποιος τα ανοίξει, λαμβάνω ειδοποίηση. (Πηγή: CanaryTokens.org)

135. Ερ: Πώς διαγράφω οριστικά αρχεία;
Α: Με εργαλεία όπως το Eraser (Windows) ή το shred (Linux). Δεν αρκεί η απλή διαγραφή.

136. Ερ: Τι είναι το «secure wipe»;
Α: Διαδικασία που γράφει τυχαία δεδομένα πάνω από τα παλιά, ώστε να μην μπορούν να ανακτηθούν.

137. Ερ: Πόσο ασφαλές είναι το δακτυλικό αποτύπωμα ως μέσο ταυτοποίησης;
Α: Είναι βολικό, αλλά όχι απόλυτα ασφαλές (μπορεί να αντιγραφεί). Το συνδυάζω με ισχυρό κωδικό.

138. Ερ: Τι είναι το SIM swapping και πώς προστατεύομαι;
Α: Επίθεση όπου κάποιος πείθει τον πάροχο να εκδώσει νέα SIM με το νούμερό σου. Βάζω PIN στην κάρτα SIM και χρησιμοποιώ 2FA με εφαρμογή, όχι SMS.

139. Ερ: Ποιες μηχανές αναζήτησης σέβονται την ιδιωτικότητα;
Α: DuckDuckGo, Startpage, Brave Search. Δεν καταγράφουν τις αναζητήσεις μου.

140. Ερ: Τι είναι τα cookies και πώς τα διαχειρίζομαι;
Α: Μικρά αρχεία που αποθηκεύουν προτιμήσεις. Τα διαγράφω τακτικά και χρησιμοποιώ ρυθμίσεις απορρήτου στον browser.

141. Ερ: Πώς ελέγχω αν τα δεδομένα μου έχουν διαρρεύσει;
Α: Μπαίνω στο Have I Been Pwned και βάζω το email μου. Δείχνει αν υπάρχει σε γνωστές διαρροές.

142. Ερ: Τι κάνω αν το email μου βρεθεί σε διαρροή;
Α: Αλλάζω αμέσως κωδικό, ελέγχω άλλους λογαριασμούς που χρησιμοποιούν ίδιο email, ενεργοποιώ 2FA.

143. Ερ: Μπορώ να έχω ανώνυμη πρόσβαση στο διαδίκτυο;
Α: Με συνδυασμό Tor, VPN, και προσωρινών email, μπορώ να είμαι σχεδόν ανώνυμος. Αλλά ποτέ 100%.

144. Ερ: Τι είναι τα προσωρινά email;
Α: Υπηρεσίες όπως Guerrilla Mail ή 10minutemail που δημιουργούν email που αυτοκαταστρέφονται. Χρήσιμα για εγγραφές μιας χρήσης.

145. Ερ: Πώς μοιράζομαι αρχεία με ασφάλεια;
Α: Με κρυπτογραφημένα εργαλεία όπως OnionShare (μέσω Tor) ή απλά με κρυπτογραφημένο ZIP και αποστολή σε δύο μέρη.

146. Ερ: Τι είναι το OnionShare;
Α: Εφαρμογή που επιτρέπει ασφαλή διαμοιρασμό αρχείων μέσω του δικτύου Tor. (Πηγή: OnionShare)

147. Ερ: Μπορώ να έχω ιδιωτική επικοινωνία με γιατρό ή δικηγόρο;
Α: Ναι, αν χρησιμοποιούν κι εκείνοι Signal ή άλλη κρυπτογραφημένη πλατφόρμα. Αλλιώς, προσωπική συνάντηση.

148. Ερ: Τι είναι το «κεφάλαιο ιδιωτικότητας» (privacy budget);
Α: Η ιδέα ότι η ιδιωτικότητα είναι πόρος που ξοδεύεται. Κάθε φορά που δίνω προσωπικά δεδομένα, μειώνω το απόθεμά μου.

149. Ερ: Πώς μετράω το επίπεδο ιδιωτικότητάς μου;
Α: Δεν υπάρχει μετρική, αλλά μπορώ να ελέγξω πόσοι λογαριασμοί έχουν τα πραγματικά μου στοιχεία, πόσες συσκευές είναι συνδεδεμένες.

150. Ερ: Η ιδιωτικότητα είναι πολυτέλεια ή ανάγκη;
Α: Είναι θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και ανάγκη για ασφάλεια, ειδικά σε περιόδους κρίσης.

---

🟥 Ενότητα Ε: Φυσική Προστασία & Hardware (Ερωτήσεις 151–180)

151. Ερ: Τι power bank να αγοράσω;
Α: Χωρητικότητα τουλάχιστον 20000mAh, με δυνατότητα φόρτισης laptop (USB-C PD) αν χρειάζεται. Anker, Xiaomi, Baseus είναι αξιόπιστες μάρκες.

152. Ερ: Πόσο διαρκεί ένα power bank;
Α: Μπορεί να φορτίσει ένα κινητό 4-5 φορές (20000mAh). Η διάρκεια ζωής του είναι 2-3 χρόνια ή 300-500 κύκλοι φόρτισης.

153. Ερ: Τι ηλιακό πάνελ να αγοράσω;
Α: Φορητό, πτυσσόμενο, ισχύος 20-30W για κινητά και power banks. Anker, BigBlue, Renogy.

154. Ερ: Μπορώ να φορτίσω laptop με ηλιακό πάνελ;
Α: Ναι, αν το πάνελ έχει αρκετή ισχύ (60W+) και το laptop φορτίζει από USB-C. Αλλιώς χρειάζεται power station.

155. Ερ: Τι είναι τα faraday bags και πού τα βρίσκω;
Α: Θήκες που εμποδίζουν ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Τα βρίσκω σε εξειδικευμένα sites (Mission Darkness, Amazon) ή κατασκευάζω.

156. Ερ: Δοκιμάζω αν το faraday bag λειτουργεί;
Α: Βάζω μέσα ένα κινητό και το καλώ. Αν δεν χτυπάει ή δεν λαμβάνει σήμα, λειτουργεί.

157. Ερ: Τι προστατεύω στο faraday bag;
Α: Laptop με backups, εξωτερικοί δίσκοι, power banks, ασύρματοι, φακοί, seed phrase (αν είναι σε ηλεκτρονική μορφή).

158. Ερ: Μπορώ να φτιάξω μόνος μου faraday cage;
Α: Ναι, με μεταλλικό κάδο, αλουμινόχαρτο (ανθεκτικό) και μόνωση. Η συσκευή δεν πρέπει να ακουμπά στο μέταλλο.

159. Ερ: Τι είναι οι φορητές power stations;
Α: Μεγάλες μπαταρίες με υποδοχές AC, DC, USB. Μπορούν να τροφοδοτήσουν μικρές συσκευές για ώρες. Jackery, EcoFlow.

160. Ερ: Πόσο κοστίζει μια power station;
Α: Από 200€ (μικρή, 200Wh) έως 1000€+ (μεγάλη, 1000Wh+). Ανάλογα με τις ανάγκες.

161. Ερ: Μπορώ να συνδέσω power station με ηλιακό πάνελ;
Α: Ναι, οι περισσότερες έχουν είσοδο για ηλιακή φόρτιση. Έτσι δημιουργώ αυτόνομο κύκλο ενέργειας.

162. Ερ: Τι κάνω αν το ρεύμα πέσει για μέρες;
Α: Χρησιμοποιώ power banks, ηλιακό πάνελ, και περιορίζω τη χρήση στα απολύτως απαραίτητα (επικοινωνία, φως).

163. Ερ: Πώς φορτίζω το κινητό χωρίς ρεύμα;
Α: Από power bank, από ηλιακό πάνελ, από την μπαταρία του αυτοκινήτου (με μετατροπέα 12V).

164. Ερ: Αξίζει να έχω φορτιστή αυτοκινήτου (12V);
Α: Ναι, ειδικά αν έχω αυτοκίνητο. Μπορώ να φορτίζω power banks ενώ οδηγώ, χωρίς να αδειάζω την μπαταρία.

165. Ερ: Πόσο διαρκεί η μπαταρία του κινητού σε κατάσταση ανάγκης;
Α: Αν το χρησιμοποιώ μόνο για λίγα μηνύματα, μπορεί να κρατήσει 2-3 ημέρες. Με power bank, 5-7 ημέρες.

166. Ερ: Τι φακό να έχω;
Α: Φακό LED με δυνατότητα φόρτισης USB και χειροκίνητη δυναμογεννήτρια (για απόλυτη ανάγκη).

167. Ερ: Τι μπαταρίες να προμηθευτώ;
Α: Αλκαλικές (μιας χρήσης) για μακρά διάρκεια και επαναφορτιζόμενες NiMH για καθημερινή χρήση. Φύλαξή τους σε ξηρό μέρος.

168. Ερ: Πώς φυλάω μπαταρίες;
Α: Σε θερμοκρασία δωματίου, μακριά από υγρασία, χωρίς να ακουμπούν μεταλλικά αντικείμενα (για αποφυγή βραχυκυκλώματος).

169. Ερ: Τι είναι τα «χειροκίνητα» gadgets;
Α: Συσκευές που λειτουργούν με μανιβέλα (ραδιόφωνα, φακοί). Χρήσιμες αν δεν έχεις καθόλου μπαταρίες.

170. Ερ: Αξίζει το Starlink για blackout;
Α: Ναι, αν θες ίντερνετ σε απομακρυσμένη περιοχή, αλλά χρειάζεται ρεύμα και ουρανό. Είναι ευάλωτο σε EMP αν δεν προστατευτεί.

171. Ερ: Πώς προστατεύω το Starlink από EMP;
Α: Αποσυνδέω το τερματικό όταν δεν το χρησιμοποιώ και το φυλάω σε faraday bag. Το καλώδιο και το τροφοδοτικό επίσης.

172. Ερ: Τι κάνω αν το internet πέσει αλλά έχω Starlink;
Α: Το Starlink είναι ίντερνετ. Αν πέσει το παγκόσμιο δίκτυο, το Starlink δεν σε συνδέει, αλλά μπορείς να έχεις τοπική επικοινωνία μέσω mesh.

173. Ερ: Πώς συντηρώ τον εξοπλισμό μου;
Α: Τον ελέγχω τακτικά, τον κρατάω καθαρό, τον προστατεύω από ακραίες θερμοκρασίες, και αντικαθιστώ μπαταρίες κάθε 2-3 χρόνια.

174. Ερ: Τι κάνω με παλιές ηλεκτρονικές συσκευές;
Α: Τις ανακυκλώνω υπεύθυνα ή τις χαρίζω, αφού πρώτα κάνω secure wipe στα δεδομένα.

175. Ερ: Πόσο σημαντική είναι η φυσική ασφάλεια του σπιτιού;
Α: Πολύ. Καλές κλειδαριές, κάμερες, συναγερμός (ακόμα και αυτόνομος) αποτρέπουν κλοπές.

176. Ερ: Πού κρύβω μικρά αντικείμενα αξίας;
Α: Σε ψεύτικα βιβλία, πίσω από πρίζες, σε διπλούς πάτους. Απόφυγε προφανή σημεία.

177. Ερ: Αξίζει να έχω γεννήτρια;
Α: Αν έχεις σπίτι με αυλή, ναι. Αλλά θέλει καύσιμα, συντήρηση, και προσοχή στα καυσαέρια. Για διαμέρισμα, δύσκολο.

178. Ερ: Τι καύσιμα αποθηκεύω;
Α: Μόνο όσα χρειάζομαι για βραχυπρόθεσμη χρήση, σε εγκεκριμένα δοχεία, μακριά από σπίτι.

179. Ερ: Πώς ψήνω φαγητό χωρίς ρεύμα;
Α: Με γκαζάκι κάμπινγκ, φορητή εστία υγραερίου, ή υπαίθρια ψησταριά. Πάντα σε ανοιχτό χώρο.

180. Ερ: Τι κάνω σε περίπτωση πυρκαγιάς;
Α: Έχω πυροσβεστήρα, γνωρίζω εξόδους διαφυγής, και το go-bag μου είναι έτοιμο. Τα δεδομένα είναι ασφαλή στο off-site backup.

---

🟫 Ενότητα ΣΤ: Προχωρημένα Θέματα & Σενάρια (Ερωτήσεις 181–200)

181. Ερ: Τι είναι το «prepping για παιδιά»;
Α: Διδάσκω στα παιδιά βασικές έννοιες: τι να κάνουν σε blackout, πού είναι το go-bag, πώς να επικοινωνούν. Χωρίς να τα τρομάζω.

182. Ερ: Πώς προετοιμάζω άτομα με αναπηρία;
Α: Εξατομικευμένο σχέδιο: φάρμακα, βοηθήματα, εναλλακτικοί τρόποι επικοινωνίας, δίκτυο υποστήριξης.

183. Ερ: Τι γίνεται με τα κατοικίδια σε κρίση;
Α: Έχω τροφή, νερό, φάρμακα, και ταυτότητα για αυτά. Τα περιλαμβάνω στο σχέδιο εκκένωσης.

184. Ερ: Πώς δημιουργώ δίκτυο γειτονιάς;
Α: Γνωρίζω τους γείτονες, ανταλλάσσω δεξιότητες, ορίζω σημεία συνάντησης, μοιράζομαι πόρους (χωρίς να αποκαλύπτω τα πάντα).

185. Ερ: Τι είναι το «community preparedness»;
Α: Η συλλογική προετοιμασία. Μαζί είμαστε πιο δυνατοί. Ανταλλάσσουμε γνώσεις, εργαλεία, και φροντίδα.

186. Ερ: Πώς χειρίζομαι την ψυχολογική πίεση σε κρίση;
Α: Έχω σχέδιο, γνωρίζω ότι είμαι προετοιμασμένος, κρατώ επαφή με οικείους, φροντίζω τη σωματική υγεία.

187. Ερ: Τι κάνω σε παρατεταμένο blackout (μήνες);
Α: Ενεργοποιώ το πλήρες σχέδιο: ηλιακή ενέργεια, απόθεμα τροφής, επικοινωνία μέσω ασυρμάτων, αλληλοβοήθεια.

188. Ερ: Πώς αναγνωρίζω αξιόπιστες πληροφορίες σε κρίση;
Α: Διασταυρώνω από πολλές πηγές, προτιμώ επίσημες ανακοινώσεις, αποφεύγω ανεπιβεβαίωτες φήμες.

189. Ερ: Τι είναι η «παραπληροφόρηση» και πώς την αντιμετωπίζω;
Α: Ψευδείς ειδήσεις που σκοπό έχουν να δημιουργήσουν πανικό. Τις αντιμετωπίζω με ψυχραιμία και διασταύρωση.

190. Ερ: Πώς προστατεύω την ψυχική μου υγεία;
Α: Δεν καταναλώνω υπερβολική ειδησεογραφία, διατηρώ ρουτίνες, μιλάω με αγαπημένα πρόσωπα, θυμάμαι ότι είμαι προετοιμασμένος.

191. Ερ: Τι είναι το «digital detox» και πώς βοηθά;
Α: Η αποχή από οθόνες. Βοηθά να εκτιμήσω την πραγματική ζωή και να μην εξαρτώμαι υπερβολικά από την τεχνολογία.

192. Ερ: Πώς εξελίσσω το πλάνο μου με την τεχνολογία;
Α: Διαβάζω, παρακολουθώ νέα εργαλεία, δοκιμάζω καινούργιες εφαρμογές, αναβαθμίζω υλικό κάθε 2-3 χρόνια.

193. Ερ: Τι είναι τα «cyber threats» που δεν υπήρχαν πριν;
Α: Deepfakes, AI-powered phishing, επιθέσεις σε IoT, ransomware-as-a-service. Η ενημέρωση είναι το καλύτερο όπλο.

194. Ερ: Πώς προετοιμάζω τους γονείς μου;
Α: Απλά βήματα: εγκαθιστώ Signal στο κινητό τους, τους δείχνω πώς να κάνουν backup φωτογραφιών, τους αφήνω μετρητά.

195. Ερ: Τι κάνω αν χρειαστεί να εκκενώσω την περιοχή;
Α: Παίρνω το go-bag (υλικό και ψηφιακό), τα σημαντικά έγγραφα, τα κατοικίδια. Ακολουθώ οδηγίες αρχών.

196. Ερ: Πώς προστατεύω το σπίτι αν φύγω;
Α: Κλειδώνω καλά, ειδοποιώ γείτονες, αφήνω φώτα με χρονοδιακόπτη, δεν δημοσιοποιώ ότι έφυγα.

197. Ερ: Τι είναι τα «prepper spots» στην πόλη;
Α: Σημεία που μπορεί να είναι χρήσιμα: νοσοκομεία, πάρκα, πηγές νερού, σημεία συλλογής. Τα εντοπίζω από τώρα.

198. Ερ: Πώς συνδυάζω cyber-prepping και φυσική άσκηση;
Α: Η φυσική κατάσταση βοηθά σε κάθε κρίση. Περπάτημα, αντοχή, δύναμη – όλα χρήσιμα.

199. Ερ: Υπάρχει κίνδυνος να γίνω «υπερβολικά εξαρτημένος» από την τεχνολογία ακόμα και στο prepping;
Α: Ναι, γι’ αυτό έχω και αναλογικές λύσεις: χάρτες, σημειωματάρια, ραδιόφωνο. Η τεχνολογία είναι εργαλείο, όχι σκοπός.

200. Ερ: Τι είναι το τελικό μήνυμα για κάποιον που ξεκινά τώρα;
Α: Ξεκίνα σήμερα. Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα τέλεια. Κάνε ένα μικρό βήμα: αγόρασε έναν εξωτερικό δίσκο, βγάλε μερικά μετρητά, άλλαξε έναν κωδικό. Η συνέχεια έρχεται. Είσαι ήδη πιο μπροστά από όσους δεν κάνουν τίποτα.

---

100 Πηγές με Ενεργά Links

🔐 1. ΚΥΒΕΡΝΟΑΣΦΑΛΕΙΑ & ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

1. CISA – Cybersecurity & Infrastructure Security Agency
🔗 https://www.cisa.gov/
Η αμερικανική υπηρεσία κυβερνοασφάλειας. Προσφέρει οδηγίες για προστασία κρίσιμων υποδομών, EMP, ransomware και εθνική ασφάλεια.

2. FEMA – Ready.gov Power Outages
🔗 https://www.ready.gov/power-outages
Επίσημος οδηγός επιβίωσης για διακοπές ρεύματος. Περιλαμβάνει λίστες εφοδίων, σχέδια εκκένωσης και προστασίας οικοσκευής.

3. ENISA – European Union Agency for Cybersecurity
🔗 https://www.enisa.europa.eu/
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία κυβερνοασφάλειας. Εκδίδει αναφορές, κατευθυντήριες γραμμές και στατιστικά για απειλές στην ΕΕ.

4. UK National Cyber Security Centre (NCSC)
🔗 https://www.ncsc.gov.uk/
Ο βρετανικός οργανισμός με εξαιρετικούς οδηγούς για επιχειρήσεις και πολίτες (π.χ. «Cyber Aware», «Small Business Guide»).

5. NIST Cybersecurity Framework
🔗 https://www.nist.gov/cyberframework
Το παγκόσμιο πρότυπο για διαχείριση κινδύνων κυβερνοασφάλειας. Αν και επαγγελματικό, περιέχει αρχές που εφαρμόζονται και σε προσωπικό επίπεδο.

6. Europol – Cybercrime Centre (EC3)
🔗 https://www.europol.europa.eu/crime-areas-and-statistics/cybercrime
Αναφορές για την εξέλιξη του εγκλήματος στο διαδίκτυο, τάσεις ransomware και συμβουλές προστασίας.

7. INTERPOL – Cybercrime
🔗 https://www.interpol.int/en/Crimes/Cybercrime
Πληροφορίες για παγκόσμιες απειλές και συνεργασία αρχών.

8. NATO Cooperative Cyber Defence Centre (CCDCOE)
🔗 https://ccdcoe.org/
Ερευνητικό κέντρο για την κυβερνοάμυνα. Εκδίδει μελέτες για EMP, προστασία υποδομών και διεθνές δίκαιο.

9. Greek Cyber Crime Division (Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος)
🔗 https://www.astynomia.gr/ellada/dieythynsi-dioxis-ilektronikou-egklimatos
Η ελληνική υπηρεσία με συμβουλές για πολίτες και δυνατότητα καταγγελίας περιστατικών.

10. European Cyber Security Organisation (ECSO)
🔗 https://ecs-org.eu/
Συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την κυβερνοασφάλεια στην Ευρώπη.

---

💾 2. BACKUPS & ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

11. Backblaze – The 3-2-1 Backup Rule
🔗 https://www.backblaze.com/blog/the-3-2-1-backup-strategy/
Το απόλυτο άρθρο για τη χρυσή τομή των backups. Απλό, κατανοητό, με παραδείγματα.

12. M-Disc Official
🔗 https://www.mdisc.com/
Η τεχνολογία για δίσκους διάρκειας 1000 ετών. Προδιαγραφές, συμβατές συσκευές και οδηγίες εγγραφής.

13. Veracrypt Project
🔗 https://www.veracrypt.fr/
Το κορυφαίο δωρεάν εργαλείο κρυπτογράφησης δίσκων. Ανοιχτός κώδικας, διαθέσιμο για Windows, Mac, Linux.

14. Cryptomator
🔗 https://cryptomator.org/
Κρυπτογράφηση για cloud, πριν το ανέβασμα. Ιδανικό για Dropbox, Google Drive, Nextcloud.

15. Acronis True Image
🔗 https://www.acronis.com/
Εμπορικό λογισμικό backup με δυνατότητες κλωνοποίησης δίσκου και προστασίας από ransomware.

16. Macrium Reflect
🔗 https://www.macrium.com/
Δημοφιλές εργαλείο για δημιουργία image δίσκου στα Windows. Διαθέτει δωρεάν έκδοση.

17. Duplicati
🔗 https://www.duplicati.com/
Ανοιχτού κώδικα λογισμικό για κρυπτογραφημένα backups στο cloud. Υποστηρίζει πολλούς παρόχους.

18. rsync (επίσημη τεκμηρίωση)
🔗 https://rsync.samba.org/
Το εργαλείο-σταθμός για συγχρονισμό αρχείων σε Linux/Mac. Ιδανικό για προχωρημένους χρήστες.

19. GoodSync
🔗 https://www.goodsync.com/
Λογισμικό συγχρονισμού και backup με υποστήριξη για όλες τις πλατφόρμες.

20. SpiderOak
🔗 https://spideroak.com/
Cloud backup με έμφαση στην ιδιωτικότητα («zero-knowledge» – ούτε η εταιρεία βλέπει τα δεδομένα).

---

₿ 3. ΚΡΥΠΤΟΝΟΜΙΣΜΑΤΑ & COLD STORAGE

21. Ledger Official
🔗 https://www.ledger.com/
Κορυφαίος κατασκευαστής hardware wallets. Οδηγίες, υποστήριξη και αγορά.

22. Trezor Official
🔗 https://trezor.io/
Το πρώτο hardware wallet, ανοιχτού κώδικα. Εξαιρετική τεκμηρίωση και εργαλεία.

23. Bitcoin.org – Securing your wallet
🔗 https://bitcoin.org/en/secure-your-wallet
Ανεξάρτητος οδηγός για ασφαλή αποθήκευση Bitcoin. Απλός, κατανοητός, για αρχάριους.

24. CryptoSteel
🔗 https://cryptosteel.com/
Μεταλλικές πλάκες για χαρακτική seed phrase. Ανθεκτικές σε φωτιά, νερό, πίεση.

25. Billfodl
🔗 https://billfodl.com/
Παρόμοια λύση με το CryptoSteel, με έμφαση στην ανθεκτικότητα.

26. CoinDesk – What is Cold Storage?
🔗 https://www.coindesk.com/learn/what-is-cold-storage-and-how-does-it-work/
Εισαγωγικό άρθρο για την ψυχρή αποθήκευση, με παραδείγματα.

27. Electrum Bitcoin Wallet
🔗 https://electrum.org/
Ελαφρύ πορτοφόλι Bitcoin για υπολογιστή, με δυνατότητα σύνδεσης σε hardware wallet.

28. BlueWallet
🔗 https://bluewallet.io/
Πορτοφόλι Bitcoin για κινητά, με υποστήριξη Lightning Network.

29. Cake Wallet
🔗 https://cakewallet.com/
Πορτοφόλι για Monero και Bitcoin, με έμφαση στην ιδιωτικότητα.

30. Kraken Exchange
🔗 https://www.kraken.com/
Ανταλλακτήριο με καλή φήμη, κατάλληλο για αγορές (όχι για αποθήκευση).

---

🕵️ 4. ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ & ΑΝΩΝΥΜΙΑ

31. Electronic Frontier Foundation (EFF)
🔗 https://www.eff.org/
Ο απόλυτος φορέας υπεράσπισης ψηφιακών δικαιωμάτων. Οδηγοί, εργαλεία, νομικές παρεμβάσεις.

32. Signal
🔗 https://signal.org/
Η ασφαλέστερη εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων. Ανοιχτός κώδικας, κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο.

33. Tor Project
🔗 https://www.torproject.org/
Το δίκτυο ανωνυμίας. Λήψη Tor Browser, τεκμηρίωση και νέα.

34. ProtonMail
🔗 https://proton.me/mail
Κρυπτογραφημένο email από την Ελβετία. Δωρεάν και επί πληρωμή εκδόσεις.

35. ProtonVPN
🔗 https://protonvpn.com/
VPN από τους δημιουργούς του ProtonMail, με δωρεάν επίπεδο.

36. Mullvad VPN
🔗 https://mullvad.net/
VPN με έμφαση στην ανωνυμία (πληρωμή με μετρητά, no logs).

37. DuckDuckGo
🔗 https://duckduckgo.com/
Μηχανή αναζήτησης που δεν παρακολουθεί τους χρήστες.

38. Startpage
🔗 https://www.startpage.com/
Μηχανή αναζήτησης που δίνει αποτελέσματα Google χωρίς να καταγράφει.

39. Have I Been Pwned
🔗 https://haveibeenpwned.com/
Έλεγχος αν το email σου έχει διαρρεύσει σε γνωστές παραβιάσεις.

40. Privacy Tools
🔗 https://www.privacytools.io/
Συλλογή από εργαλεία και συμβουλές για προστασία ιδιωτικότητας.

---

📡 5. MESH NETWORKS & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΕΚΤΑΚΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ

41. Meshtastic Official
🔗 https://meshtastic.org/
Το open source project για επικοινωνία μέσω LoRa. Οδηγίες, φόρουμ, αγορά.

42. goTenna
🔗 https://gotenna.com/
Εμπορική λύση για mesh δίκτυα χωρίς κινητή τηλεφωνία.

43. Bridgefy
🔗 https://bridgefy.me/
Εφαρμογή για αποστολή μηνυμάτων offline μέσω Bluetooth.

44. Reticulum Network
🔗 https://reticulum.network/
Πρωτόκολλο για αυτόνομα δίκτυα, πειραματικό αλλά πολλά υποσχόμενο.

45. AREDN (Amateur Radio Emergency Data Network)
🔗 https://www.aredn.org/
Χρήση ερασιτεχνικών ραδιοσυχνοτήτων για μεταφορά δεδομένων.

46. APRS (Automatic Packet Reporting System)
🔗 https://www.aprs.org/
Πρωτόκολλο για αποστολή θέσης και μικρών μηνυμάτων μέσω ραδιοερασιτεχνών.

47. Icom – Amateur Radio
🔗 https://www.icom.co.jp/
Κατασκευαστής ασυρμάτων. Πληροφορίες για μοντέλα και τεχνολογία.

48. Yaesu
🔗 https://www.yaesu.com/
Άλλος μεγάλος κατασκευαστής ασυρμάτων. Ιδανικό για αναζήτηση εξοπλισμού.

49. Zello
🔗 https://zello.com/
Εφαρμογή για push-to-talk που μπορεί να λειτουργήσει και ως walkie-talkie μέσω δεδομένων.

50. Serval Project
🔗 https://www.servalproject.org/
Ερευνητικό project για επικοινωνία χωρίς υποδομές, με χρήση κινητών.

---

⚡ 6. ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ

51. Anker Solar
🔗 https://www.anker.com/eu/collections/solar
Ηλιακά πάνελ και power stations της Anker.

52. Jackery
🔗 https://www.jackery.com/
Φορητές μπαταρίες και ηλιακά πάνελ για camping και έκτακτη ανάγκη.

53. Goal Zero
🔗 https://www.goalzero.com/
Εξειδίκευση σε ηλιακούς φορτιστές και power stations.

54. Renogy
🔗 https://www.renogy.com/
Ηλιακά πάνελ, controllers, μπαταρίες για αυτόνομα συστήματα.

55. EcoFlow
🔗 https://www.ecoflow.com/
Power stations με γρήγορη φόρτιση και μεγάλες χωρητικότητες.

56. Bluetti
🔗 https://www.bluetti.com/
Ανταγωνιστής των EcoFlow, με έμφαση σε μεγάλες μπαταρίες.

57. Battery University
🔗 https://batteryuniversity.com/
Όλες οι τεχνικές πληροφορίες για μπαταρίες: τύποι, συντήρηση, ασφάλεια.

58. Solar Power World
🔗 https://www.solarpowerworldonline.com/
Ειδήσεις και άρθρα για ηλιακή ενέργεια.

59. Energizer – Battery Care
🔗 https://www.energizer.com/about-batteries/battery-care
Συμβουλές για σωστή φύλαξη και χρήση μπαταριών.

60. Duracell – Battery Safety
🔗 https://www.duracell.com/en-us/technology/battery-safety/
Οδηγίες ασφαλείας για μπαταρίες.

---

🛡️ 7. EMP & FARADAY CAGES

61. Mission Darkness – Faraday Bags
🔗 https://missiondarkness.com/
Εξειδικευμένη εταιρεία σε faraday bags και εξοπλισμό προστασίας.

62. Tech Protect – Faraday Bags
🔗 https://www.techprotectbag.com/
Άλλος κατασκευαστής με δοκιμές και προδιαγραφές.

63. Silent Pocket
🔗 https://silent-pocket.com/
Faraday θήκες για κινητά, laptops, ακόμα και αυτοκίνητα.

64. ScienceDirect – EMP Effects
🔗 https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/electromagnetic-pulse
Ακαδημαϊκές δημοσιεύσεις για τις επιπτώσεις του EMP.

65. IEEE Xplore – EMP Research
🔗 https://ieeexplore.ieee.org/
Αναζήτηση επιστημονικών άρθρων για ηλεκτρομαγνητικούς παλμούς.

66. Wikipedia – Electromagnetic Pulse
🔗 https://en.wikipedia.org/wiki/Electromagnetic_pulse
Εισαγωγικό άρθρο με ιστορικά παραδείγματα και τεχνικές λεπτομέρειες.

67. NASA – Solar Flares & EMP
🔗 https://www.nasa.gov/mission_pages/sunearth/news/spaceweather.html
Πληροφορίες για ηλιακές καταιγίδες και την επίδρασή τους στη Γη.

68. NOAA – Space Weather Prediction
🔗 https://www.swpc.noaa.gov/
Παρακολούθηση ηλιακής δραστηριότητας σε πραγματικό χρόνο.

69. How to Build a Faraday Cage (Instructables)
🔗 https://www.instructables.com/How-to-Make-a-Faraday-Cage/
Οδηγίες DIY για κατασκευή κλουβιού Faraday.

70. EMP Shield
🔗 https://empshield.com/
Εμπορικές λύσεις προστασίας ολόκληρου σπιτιού από EMP.

---

🛠️ 8. ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ & ΕΡΓΑΛΕΙΑ

71. KeePassXC
🔗 https://keepassxc.org/
Δωρεάν, ανοιχτού κώδικα password manager. Offline, ασφαλής.

72. Bitwarden
🔗 https://bitwarden.com/
Password manager με cloud sync και κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο.

73. VeraCrypt (εναλλακτική σελίδα)
🔗 https://sourceforge.net/projects/veracrypt/
Λήψη από SourceForge.

74. Gpg4win (GnuPG για Windows)
🔗 https://www.gpg4win.org/
Υλοποίηση PGP για Windows.

75. GnuPG
🔗 https://gnupg.org/
Το εργαλείο κρυπτογράφησης για Linux/Mac.

76. MAT2 (Metadata Anonymisation Toolkit)
🔗 https://0xacab.org/jvoisin/mat2
Αφαίρεση μεταδεδομένων από αρχεία.

77. ExifTool
🔗 https://exiftool.org/
Ισχυρό εργαλείο για ανάγνωση/εγγραφή μεταδεδομένων.

78. DBAN (Darik’s Boot and Nuke)
🔗 https://dban.org/
Δωρεάν εργαλείο για ασφαλή διαγραφή ολόκληρου δίσκου.

79. Eraser (Windows)
🔗 https://eraser.heidi.ie/
Ασφαλής διαγραφή αρχείων και φακέλων στα Windows.

80. OnionShare
🔗 https://onionshare.org/
Ασφαλής διαμοιρασμός αρχείων μέσω Tor.

---

📰 9. ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ & ΕΙΔΗΣΕΙΣ

81. Krebs on Security
🔗 https://krebsonsecurity.com/
Το blog του Brian Krebs, κορυφαίου δημοσιογράφου κυβερνοασφάλειας.

82. The Hacker News
🔗 https://thehackernews.com/
Καθημερινά νέα για επιθέσεις, ευπάθειες, τεχνολογία.

83. Bleeping Computer
🔗 https://www.bleepingcomputer.com/
Ειδήσεις, φόρουμ, βοήθεια για θέματα ασφάλειας.

84. Wired – Security
🔗 https://www.wired.com/category/security/
Άρθρα για τεχνολογία και ασφάλεια από έγκυρο περιοδικό.

85. Ars Technica – Security
🔗 https://arstechnica.com/security/
Τεχνική ανάλυση και ειδήσεις.

86. The Register
🔗 https://www.theregister.com/
Βρετανική τεχνολογική εφημερίδα με χιούμορ και οξυδέρκεια.

87. SANS Internet Storm Center
🔗 https://isc.sans.edu/
Ημερήσιες αναφορές για απειλές και ευπάθειες.

88. CERT-EU
🔗 https://cert.europa.eu/
Το CERT της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με ειδοποιήσεις για επιθέσεις.

89. Greek CSIRT
🔗 https://www.csirt.gr/
Το ελληνικό CERT, με συμβουλές και ανακοινώσεις.

90. Europol – EC3 Publications
🔗 https://www.europol.europa.eu/publications-events/publications
Εκθέσεις για το οργανωμένο έγκλημα στο διαδίκτυο.

---

👥 10. ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ & ΦΟΡΟΥΜ

91. Reddit – r/preppers
🔗 https://www.reddit.com/r/preppers/
Η μεγαλύτερη κοινότητα preppers, με ενεργές συζητήσεις.

92. Reddit – r/cybersecurity
🔗 https://www.reddit.com/r/cybersecurity/
Επαγγελματικές και ερασιτεχνικές συζητήσεις για ασφάλεια.

93. Reddit – r/privacytoolsIO
🔗 https://www.reddit.com/r/privacytoolsIO/
Συζητήσεις για εργαλεία και πρακτικές ιδιωτικότητας.

94. The Prepared
🔗 https://theprepared.com/
Ιστοσελίδα και φόρουμ για prepping, με εξαιρετικά άρθρα.

95. SHTF Plan
🔗 https://www.shtfplan.com/
Ιστολόγιο με ειδήσεις και απόψεις για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

96. Survival Monkey Forums
🔗 https://www.survivalmonkey.com/
Φόρουμ για επιβίωση, prepping, τεχνικές.

97. Wild Spirit
🔗 https://wildspirit.com/
Κοινότητα για outdoor και επιβίωση.

98. Cyberpunk Forums ( για tech preppers)
🔗 https://cyberpunkforums.com/
Συζητήσεις για τεχνολογία, dystopia, prepping.

99. Hackaday
🔗 https://hackaday.com/
Ιστολόγιο για DIY τεχνολογία, hacks, λύσεις.

100. Instructables – Prepping
🔗 https://www.instructables.com/tag/prepping/
Οδηγίες βήμα-βήμα για κατασκευές και λύσεις prepping.

---

Αυτή η λίστα καλύπτει όλο το φάσμα: από επίσημες κρατικές οδηγίες μέχρι εξειδικευμένα εργαλεία και ενεργές κοινότητες. Μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις ως βιβλιοθήκη αναφοράς και ως σημείο εκκίνησης για βαθύτερη έρευνα σε κάθε θέμα που σε ενδιαφέρει.

Καλή μελέτη και καλή προετοιμασία!

Συντακτική Ομάδα του Do-it.gr

H Συντακτική Ομάδα του Do-it.gr αποτελείται από συντάκτες και ειδικούς σε θέματα επιβίωσης, τεχνολογίας και αυτάρκειας. Ο στόχος μας είναι να παρέχουμε ενημερωμένο, αντικειμενικό και πρακτικό πρωτότυπο περιεχόμενο που βοηθά τους αναγνώστες να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις και να αποκτούν δεξιότητες χρήσιμες στην καθημερινότητά τους.

Η ομάδα μας συνδυάζει έρευνα, ανάλυση δεδομένων και πρακτικές δοκιμές, ώστε κάθε άρθρο να είναι ακριβές, πλήρες και εύκολα εφαρμόσιμο. Δίνουμε έμφαση στην αξιοπιστία, την ποιότητα και την ουσιαστική ενημέρωση, καλύπτοντας θέματα από στρατηγική προετοιμασίας έως τεχνολογικά νέα και πρακτικούς οδηγούς.

Με συνεχή επιμόρφωση και συνεργασία με διεθνείς πηγές, η Συντακτική Ομάδα του Do-it.gr επιδιώκει να δημιουργεί περιεχόμενο που εμπνέει, εκπαιδεύει και καθοδηγεί, καθιστώντας το Do-it.gr έναν αξιόπιστο προορισμό για όλους όσους θέλουν να είναι προετοιμασμένοι και ενημερωμένοι. Αν θέλετε να γνωρίσετε την ομάδα πίσω από την έρευνα, το όραμά μας για έναν πιο ασφαλή κόσμο και τις αξίες που διέπουν τη συγγραφή των οδηγών μας, επισκεφθείτε την επίσημη σελίδα μας: About Us