20 Μυστικά για την Καλλιέργεια της Ντομάτας: Ο Ολοκληρωμένος Οδηγός για Άφθονη Συγκομιδή

Εισαγωγή

Η ντομάτα (Solanum lycopersicum) είναι το «βασιλιά» του ελληνικού λαχανόκηπου, ένας θρύλος γεύσης και θρεπτικών ουσιών. Αλλά για να απολαύσετε γεμάτες, ζουμερές και γλυκές ντομάτες, χρειάζεται κάτι παραπάνω από απλή φύτευση. Αυτός ο οδηγός αποκαλύπτει 20 προηγμένα μυστικά, βασισμένα σε επιστήμη και εμπειρία, για να μετατρέψετε την καλλιέργειά σας. Είτε είστε αρχάριος είτε έμπειρος κηπουρός, αυτές οι τεχνικές θα σας οδηγήσουν σε πλουσια συγκομιδή ανά περίοδο!.

Παράμετρος	Ιδανική Συνθήκη
Εποχή Φύτευσης	Απρίλιος – Μάιος (όταν η νύχτα έχει >12°C)
Αποστάσεις	50εκ. μεταξύ των φυτών / 80εκ. μεταξύ των γραμμών
Βάθος Φύτευσης	Βαθιά (μέχρι τα πρώτα φύλλα) για έξτρα ρίζες
Πότισμα	Σταθερό στη βάση (ποτέ στα φύλλα)

---

🚀 Τα 3 “Κλειδιά”

Α. Η Τεχνική της Βαθιάς Φύτευσης:

Εξηγήστε ότι η ντομάτα είναι από τα λίγα φυτά που βγάζουν “τυχαίες ρίζες” από τον κορμό. Αν τη φυτέψουμε βαθιά, το ριζικό σύστημα γίνεται πανίσχυρο. Αυτή είναι μια πληροφορία που οι χρήστες μοιράζονται συχνά.

Β. Αντιμετώπιση της “Ξηρής Κορυφής” (Blossom End Rot):

Όπως και στην πιπεριά, το μαύρισμα στο κάτω μέρος της ντομάτας είναι το #1 πρόβλημα. Αναφέρετε τον συνδυασμό Ασβεστίου και Σταθερού Ποτίσματος.

Γ. Τα “Λαίμαργα” (Κλάδεμα):

Προσθέστε μια ενότητα για το πώς αφαιρούμε τους πλάγιους βλαστούς (μασχάλες) για να έχουμε μεγαλύτερους καρπούς. Είναι μια “expert” συμβουλή που ανεβάζει την αξιοπιστία σας.

---

Μέρος 1: Θεμελιώδεις Αρχές & Προετοιμασία

1. Το Μυστικό του Γονιδίου: Επιλογή Ποικιλιών

Η επιτυχία ξεκινάει από τον σπόρο. Μην περιορίζεστε στις συνήθεις ποικιλίες.

• Determinate vs. Indeterminate: Οι αόριστης ανάπτυξης (Indeterminate) ποικιλίες (π.χ., Μoneymaker, Beefsteak) παραγωγίζουν συνεχώς μέχρι τους παγετούς. Οι καθορισμένης ανάπτυξης (Determinate) (π.χ., Roma) ωριμάζουν σε “κύμα” και είναι ιδανικές για πολτοποίηση.
• Ελληνικές Κληρονομιάς: Δοκιμάστε εγχώριες ποικιλίες κληρονομιάς όπως η Ποντικέλια, η Σαντορίνης, ή η Θησαυρός της Κρήτης. Έχουν εξελιχθεί για δεκαετίες στις τοπικές συνθήκες, προσφέροντας αντοχή και μοναδική γεύση.
• Υβριδικά vs. Κληρονομιάς: Τα υβριδικά (F1) προσφέρουν συχνά μεγαλύτερη παραγωγή και αντοχή σε ασθένειες. Οι ποικιλίες κληρονομιάς (heirloom) διατηρούν τη γεύση και τη γενετική τους καθαρότητα.

Πίνακας: Τι να φυτέψετε δίπλα στις ντομάτες (Συγκαλλιέργεια)

“Φίλοι” της Ντομάτας	Γιατί;
Βασιλικός	Βελτιώνει τη γεύση και διώχνει τη μελίγκρα.
Κατιφές	Οι ρίζες του προστατεύουν από νηματώδεις του εδάφους.
Σκόρδο	Λειτουργεί ως φυσικό απωθητικό για πολλούς εχθρούς.

2. Το “Εργαστήριο” των Σπόρων: Προβλάστηση με Ακρίβεια

Το να ξεκινήσετε από σπόρο δίνει τεράστιο πλεονέκτημα.

• Χρονικός Προγραμματισμός: Σπείρετε εσωτερικά 6-8 εβδομάδες πριν τον τελευταίο αναμενόμενο παγετό. Στην Ελλάδα, για περιοχές με ήπιο κλίμα, αυτό συνήθως είναι από μέσα Φεβρουαρίου έως μέσα Μαρτίου.
• Υπόστρωμα & Βάθος: Χρησιμοποιήστε ελαφρύ, αποστειρωμένο υπόστρωμα προβλάστησης (όχι κοινό χώμα). Οι σπόροι ντομάτας χρειάζονται μόνο 0.5-1 cm βάθος σποράς. Πάτημα ελαφρό.
• Θερμοκρασία & Φως: Η βλάστηση απαιτεί θερμοκρασίες 21-27°C. Χρησιμοποιήστε θερμή βάση αν χρειαστεί. Μόλις εμφανιστούν τα φυτά, χρειάζονται 14-16 ώρες ισχυρού φωτός ημερησίως. Χρησιμοποιήστε φυτικά φώτα (LED) αν το φυσικό φως είναι ανεπαρκές.

3. Το Ιερό Χώμα: Προετοιμασία & Φερτίλιση

Η ντομάτα είναι “βαρύς τρώκτης” (heavy feeder).

• pH Χώματος: Το ιδανικό pH είναι ελαφρώς όξινο έως ουδέτερο, μεταξύ 6.2 και 6.8. Χρησιμοποιήστε εύκολα διαθέσιμα σετ δοκιμής pH.
• Βελτίωση Δομής: Ενσωματώστε περισσότερη οργανική ύλη πριν τη φύτευση. Κοπριά άλογου ή βοοειδών (καλά σαπισμένη), κόκκος πράσινου κοπριά ή φύλλα πυξαρίου βελτιώνουν τη δομή, τη διατήρηση υγρασίας και την τροφοδότηση.
• Βασική Φερτίλιση: Στην προετοιμασία, ενσωματώστε μια ισορροπημένη οργανική λίπανση πλούσια σε φώσφορο (P) για την ανάπτυξη των ριζών και των λουλουδιών (π.χ., κόκκαλα αλεσμένα, βάτα ψαριών). Το άζωτο (N) πρέπει να είναι διαθέσιμο, αλλά όχι σε υπερβολή, γιατί προκαλεί φυλλώδη ανάπτυξη εις βάρος των καρπών.

4. Το Μυστικό της Θέσης: Ήλιος, Αέρας και Περιστροφή

• Ήλιος: Τουλάχιστον 8-10 ώρες πλήρες ήλιο ημερησίως. Όσο περισσότερο, τόσο καλύτερα.
• Αερισμός: Επιλέξτε θέση με καλή κυκλοφορία αέρα για να μειώσετε την υγρασία στα φύλλα και την εμφάνιση μυκητιασικών ασθενειών (π.χ., τάφος).
• Περιστροφή Καλλιεργειών: Μην φυτεύετε ντομάτες στο ίδιο σημείο δύο συνεχόμενα χρόνια. Περιστρέψτε τις με φασόλια, κολοκύθια ή σαλάτες για να σπάσετε τους κύκλους εντόμων και ασθενειών.

---

Μέρος 2: Τεχνικές Καλλιέργειας & Ανατροφής

5. Φύτευση “Βαθιά”: Το Κλειδί Ισχυρών Ριζών

Το μεγαλύτερο μυστικό για δυνατά φυτά! Όταν μεταφυτεύετε το δενδρύλλιο, αφαιρέστε τα κάτω φύλλα και θαψτε το φυτό βαθιά, μέχρι και τα πρώτα αληθή φύλλα. Το κοτσάνι θα αναπτύξει πρόσθετες ριζοβολικές ρίζες κατά μήκος του θαμμένου τμήματος, δημιουργώντας ένα ισχυρότερο και πιο παραγωγικό ριζικό σύστημα.

6. Υποστήριξη από την Αρχή: Κάθετοι vs. Κλωβοί

• Κλωβοί: Ιδανικοί για πολλές φυτευμένες ντομάτες. Επιτρέπουν στο φυτό να αναπτυχθεί φυσικά και διευκολύνουν τη συγκομιδή.
• Κάθετοι (Τούρλοι): Καλύτερη επιλογή για αόριστης ανάπτυξης ποικιλίες. Απαιτεί κλάδεμα και δέσιμο αλλά προσφέρει καλύτερο έλεγχο, αερισμό και έκθεση στον ήλιο.
• Κοντόριζα: Μια παραδοσιακή και αποτελεσματική μέθοδος για μικρούς χώρους. Οι ντομάτες ανατρέφονται οριζόντια πάνω σε στρώμα άχυρου.

7. Το Χρυσό Κανόνα της Άρδευσης: Ομοιόμορφα και Βαθιά

• Ποσότητα & Συχνότητα: Νερό σπάνια αλλά σε βάθος. Στόχος: υγρασία σταθερή, όχι εναλλαγές ξηρασίας-υπερβολικής υγρασίας που προκαλούν ρήγματα καρπού ή σαπίσιμο πυθήνα.
• Μέθοδος: Ποτίστε στη βάση του φυτού, όχι στα φύλλα. Χρησιμοποιήστε συστήματα στάγδην ή έναν απλό μικρό μπεκ. Το πρωί είναι η καλύτερη ώρα.
• Παλμός Άρδευσης: Μειώστε προοδευτικά τη συχνότητα άρδευσης καθώς ωριμάζουν οι καρποί για να εντείνει τη γεύση.

8. Διαλογική Λίπανση: Το “ΜENU” της Ντομάτας

• Φάση Ανάπτυξης: Χρησιμοποιήστε λίπασμα με υψηλότερο άζωτο (Ν) (π.χ., 10-5-5) για την κατασκευή φύλλων και μίσχων.
• Φάση Ανθοφορίας & Καρποφορίας: Μεταβείτε σε λίπασμα πλούσιο σε φώσφορο (P) και κάλιο (Κ) (π.χ., 5-10-10) για να προωθήσετε το άνθισμα, τον καρπό και τη γεύση. Το κάλιο είναι βασικό για τη γλυκότητα και την αντοχή στις ασθένειες.
• Οργανικές Επιλογές: Καφέ ζυμαρικά (πλούσια σε Ν), τέφρα ξύλου (πλούσια σε Κ), κόκκαλα αλεσμένα (πλούσια σε P), βρώμη αίματος (γρήγορο Ν).
• Φυλλοκόλληση: Ένα ελαφρύ διάλυμα φυκών ψεκασμένο στα φύλλα μπορεί να δώσει ενισχυτικά θρεπτικά συστατικά.

9. Το Τέχνημα του Κλαδέματος: Αφαίρεση Κλαδιών & Φύλλων

• Κλάδεμα Παρανιθίων (Suckers): Στις αόριστης ανάπτυξης ποικιλίες, αφαιρέστε τα μικρά κλαδάκια (παρανίθια) που αναπτύσσονται στη γωνία μεταξύ του κύριου κορμού και ενός κλαδιού. Αυτό εστιάζει την ενέργεια στην παραγωγή λιγότερων, αλλά μεγαλύτερων και πιο γρήγορων καρπών. Στις καθορισμένης ανάπτυξης, συνήθως δεν κλαδεύουμε.
• Αφαίρεση Κάτω Φύλλων: Καθώς το φυτό μεγαλώνει, αφαιρέστε σταδιακά τα παλαιά, κιτρινισμένα φύλλα στα κάτω 30-40 cm. Αυτό βελτιώνει τον αερισμό, μειώνει τον κίνδυνο ασθενειών και επιτρέπει στο φυτό να εστιάσει στην ανάπτυξη ψηλότερα.

10. Το Θέμα της Επικονίασης: Γίνετε Η Μέλισσα

Σε θερμοκήπια ή περιοχές με λίγο αέρα και απουσία εντόμων, μπορεί να χρειαστεί να βοηθήσετε χειροκίνητα στην επικονίαση. Απλώς κουνήστε ελαφρά τα συστήματα ανθοφορίας (τουρλούς) κάθε λίγες μέρες όταν τα λουλούδια είναι ανοιχτά ή χρησιμοποιήστε ένα ηλεκτρικό βελονάκι δοντιών σε χαμηλή ταχύτητα για να προσομοιώσετε το δόνηση μιας μέλισσας.

---

Μέρος 3: Προστασία & Επίλυση Προβλημάτων

11. Φυσική Καταπολέμηση Εντόμων

• Συνοδικές Καλλιέργειες: Φυτέψτε εξυπνά κοντά στις ντομάτες: Βασιλικός (απωθεί μυγές και κουνούπια), Αγγινάρα (απωθεί ψύλλους), Κολοκύθι (προσελκύει επικονιαστές), Μαρουλί (χρησιμοποιεί τον χώρο αποτελεσματικά).
• Παρασκευές Σπιτιού: Σπρέι πικρολίβανο κατά ψύλλων και αφίδων. Καταπολέμηση σκουληκιών με βακτηρίδια Bacillus thuringiensis (Bt), ένα φυσικό και ασφαλές προϊόν.
• Φυσικοί Εχθροί: Προσελκύστε επωφελή έντομα όπως πασχαλίτσες και χρυσοφθαλμές με λουλούδια όπως η μαργαρίτα και ο γαϊδουράγκαθος.

12. Πρόληψη Μυκητιασικών Ασθενειών (Τάφος, Φυσημάτωμα)

• Αερισμός: Η καλύτερη άμυνα. Απομακρύνετε τα χαμηλά φύλλα και διατηρήστε απόσταση μεταξύ των φυτών.
• Άρδευση: Ποτίζετε πάντα από κάτω.
• Στρώμα: Χρησιμοποιήστε ένα παχύ στρώμα άχυρου ή χόρτου κουρεμένου για να απομονώσετε τα φύλλα από το χώμα και να μειώσετε την εκπομπή σπορίων.
• Προληπτικά Σπρέι: Οργανικά σπρέι με χάλκινο σαπούνι (Bordeaux mixture) ή σπρέι από σκόρδο και πιπέρι μπορούν να αποτρέψουν μυκητιακές λοιμώξεις.

13. Αντιμετώπιση Φυσιολογικών Διαταραχών

• Σαπίσιμο Πυθήνα: Οφείλεται σε έλλειψη ασβεστίου και/ή ακανόνιστη άρδευση. Λύση: Προσθήκη ασβεστού (ασβέστη) στο χώμα πριν τη φύτευση και διατήρηση σταθερής υγρασίας.
• Ρήγματα Καρπού: Ακραίες διακυμάνσεις στη υγρασία του χώματος (ξηρασία ακολουθούμενη από υπερβολική άρδευση). Λύση: Καλό στρώμα και σταθερό πρόγραμμα άρδευσης.
• Κίτρινα “Πλατεία” στις Ντομάτες: Δείχνει έλλειψη θρεπτικών. Συχνά έλλειψη μαγνησίου. Λύση: Ψεκασμός με άλμη άλτους (μαγνησίου).

14. Θερμοκήπιο vs. Ανοιχτό Χώρο

• Θερμοκήπιο: Παρατείνει σημαντικά την περίοδο καλλιέργειας, προστατεύει από καιρικές συνθήκες και έντομα. Απαιτεί έντονη διαχείριση της υγρασίας και της θερμοκρασίας (αερισμός!).
• Ανοιχτός Χώρος: Πιο φυσική μέθοδος, λιγότερο κόστος. Εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες. Στην Ελλάδα, επιτρέπει εξαιρετική παραγωγή από Απρίλιο/Μάιο έως Οκτώβριο.

---

**Μέρος 4: Συγκομιδή & Μετά…

15. Το Μυστικό της Ωρίμανσης: Πότε να Μαζέψετε

• Για Άμεση Κατανάλωση: Μαζέψτε τις ντομάτες όταν έχουν αναπτύξει πλήρες, ομοιόμορφο χρώμα και είναι ελαφρώς μαλακές στο άγγιγμα.
• Για Αποθήκευση: Μπορείτε να μαζέψετε ντομάτες στο στάδιο του “σπασίματος του χρώματος”, όταν αρχίζουν να ροζετίζουν. Θα ωριμάσουν πλήρως σε δροσερό, σκοτεινό μέρος.
• Περιτύλιγμα με Χαρτί: Για να επιταχύνετε την ωρίμανση, τυλίξτε τις ντομάτες σε εφημερίδα ή τοποθετήστε τις σε χάρτινη σακούλα με μια μπανάνα ή μήλο (απελευθερώνουν αιθυλένιο, φυσική ορμόνη ωριμάσματος).

16. Αποθήκευση: Ποτέ στο Ψυγείο!

Οι σύγχρονες ντομάτες ΧΑΝΟΥΝ τη γεύση τους σε θερμοκρασίες κάτω των 10°C. Αποθηκεύστε σε δροσερό, σκοτεινό μέρος (π.χ., ντουλάπι ή πατάρι) με τον μισκό προς τα κάτω. Κρατήστε τις μακριά από μπανάνες αν δεν θέλετε να ωριμάσουν γρήγορα.

17. Αποθήκευση Σπόρων για το Επόμενο Έτος

Επιλέξτε ποικιλίες κληρονομιάς (μη υβριδικά). Αφήστε 2-3 καλούς καρπούς να ωριμάσουν πλήρως στο φυτό. Ανοίξτε τους, εξαγάγετε τους σπόρους με το περιβλήμα τους, βάλτε τους σε ένα βάζο με λίγο νερό για 3-5 μέρες για να ζυμωθούν (αυτό καταστρέφει ασθένειες). Όταν πέσουν στο βάθος, πλύνετε, στεγνώστε καλά και αποθηκεύστε σε δροσερό, σκοτεινό μέρος.

18. Η Χρήση του Χώματος μετά τη Ντομάτα

Μετά τη συγκομιδή, μην αφήνετε το χώμα άδειο. Φυτέψτε καλλιέργεια κάλυψης (π.χ., βίκος, σινάπι) για να προστατεύσετε το χώμα, να προσθέσετε άζωτο και να βελτιώσετε τη δομή.

19. Υδροπονική & Κονσερβοποίηση Ντομάτας

Για απόλυτο έλεγχο και τεράστιες αποδόσεις σε μικρούς χώρους, δοκιμάστε υδροπονική καλλιέργεια ντομάτας. Απαιτεί επένδυση αλλά προσφέρει απίστευτες αποδόσεις και καθαρότητα. Επίσης, μάθετε βασικές τεχνικές κονσερβοποίησης (πολτός, σάλτσα, ξύδια) για να απολαμβάνετε τη δική σας παραγωγή όλο το χρόνο.

20. Παρακολούθηση & Ημερολόγιο Κήπου

Το σπουδαιότερο μυστικό όλων: Κρατήστε ένα ημερολόγιο κήπου. Σημειώστε: ποικιλίες, ημερομηνίες σποράς/φύτευσης, προβλήματα, καιρού, συγκομιδές. Αυτό είναι το χρυσό σας βιβλίο που θα σας βοηθάει να βελτιώνεστε κάθε χρόνο.

Η Tuta absoluta (η υπονομεύτρια κάμπια της ντομάτας) είναι ο “εφιάλτης” κάθε καλλιεργητή. Μέσα σε λίγες ημέρες μπορεί να καταστρέψει το 100% της παραγωγής. Για το do-it.gr, αυτό το τμήμα του οδηγού θα είναι το πιο “πολύτιμο” για τους αναγνώστες σας.

Βιολογικός Οδηγός 10 Βημάτων για την εξόντωση της Tuta absoluta.

---

🛡️ Οδηγός Επιβίωσης: 10 Βιολογικά Βήματα κατά της Tuta absoluta

1. Εντοπισμός των Πρώτων Στοών

Η Tuta ξεκινά σκάβοντας στοές ανάμεσα στις δύο επιφάνειες του φύλλου. Αν δείτε διαφανείς “κηλίδες” ή διαδρόμους που μοιάζουν με χάρτη, η προσβολή έχει ξεκινήσει.

2. Χρήση Δικτύου Προστασίας (Εντομοστεγές)

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος είναι η πρόληψη. Καλύψτε τα φυτά με ειδικό δίχτυ (anti-insect net) με πολύ ψιλό μάτι, ώστε να εμποδίσετε την πεταλούδα να γεννήσει τα αυγά της πάνω στα φύλλα.

3. Μαύρες και Μπλε Κολλητικές Παγίδες

Η Tuta έλκεται από το μαύρο χρώμα (για να κρυφτεί) και το μπλε. Τοποθετήστε κολλητικές παγίδες χαμηλά στο έδαφος και κοντά στις κορυφές των φυτών για να παγιδεύσετε τα ενήλικα άτομα.

4. Παγίδες Φερομόνης (Mass Trapping)

Τοποθετήστε παγίδες νερού με φερομόνη. Οι φερομόνες προσελκύουν τα αρσενικά, τα οποία πνίγονται στο νερό, διακόπτοντας έτσι τον κύκλο αναπαραγωγής του εντόμου.

5. Ψεκασμός με Βάκιλο Θουριγγίας (Bacillus thuringiensis)

Είναι το νούμερο 1 βιολογικό “όπλο”. Πρόκειται για ένα βακτήριο που, όταν καταποθεί από την κάμπια, την παραλύει και την εξοντώνει.

• Tip: Ψεκάζετε κάθε 7 ημέρες, αργά το απόγευμα, γιατί ο βάκιλος είναι ευαίσθητος στον ήλιο.

6. Λάδι Neem (Azadirachtin)

Το λάδι Neem δρα ως απωθητικό και ταυτόχρονα διακόπτει την ανάπτυξη των προνυμφών. Συνδυάζεται εξαιρετικά με τον Βάκιλο για διπλή δράση.

7. Αφαίρεση και Κάψιμο Προσβεβλημένων Φύλλων

Μην αφήνετε ποτέ προσβεβλημένα φύλλα στο έδαφος. Η κάμπια θα βγει και θα ξαναμπεί στο φυτό. Αφαιρέστε τα φύλλα με στοές και κάψτε τα ή κλείστε τα σε αεροστεγείς σακούλες.

8. Ενίσχυση Φυσικών Εχθρών (Nesidiocoris tenuis)

Υπάρχουν ωφέλιμα έντομα (αρπακτικά) όπως το Nesidiocoris που τρέφονται με τα αυγά και τις κάμπιες της Tuta. Αποφύγετε τα χημικά φάρμακα για να μην τα εξοντώσετε.

9. Καθαρισμός Ζιζανίων

Πολλά ζιζάνια της οικογένειας των Σολανωδών (όπως ο στύπνος) φιλοξενούν την Tuta. Κρατήστε τον χώρο γύρω από τις ντομάτες καθαρό.

10. Αμειψισπορά και Βαθύ Όργωμα

Μετά το τέλος της καλλιέργειας, οργώστε βαθιά το χώμα. Οι νύμφες της Tuta ξεχειμωνιάζουν στο έδαφος. Η αναστροφή του χώματος τις εκθέτει στο κρύο και τους θηρευτές.

---

📊 Πίνακας: Συμπτώματα vs Λύση

Σύμπτωμα	Διάγνωση	Άμεση Ενέργεια
Διαφανείς στοές στα φύλλα	Προχωρημένη προνύμφη	Ψεκασμός με Βάκιλο + Neem
Μικρές τρύπες κοντά στο κοτσάνι	Είσοδος κάμπιας στον καρπό	Αφαίρεση καρπού αμέσως
Μαύρα περιττώματα πάνω στα φύλλα	Παρουσία κάμπιας	Χειροκίνητος καθαρισμός & ψεκασμός

---

🍅 150 Ερωτήσεις & Απαντήσεις (FAQ) για την Καλλιέργεια της Ντομάτας

Κατηγορία 1: Σπορά & Φύτευση (1-5) 🌱

1. Πότε σπέρνουμε ντομάτα σε σπορείο; (Απάντηση: 6-8 εβδομάδες πριν τον τελευταίο παγετό, συνήθως Φεβρουάριο-Μάρτιο).
2. Σε τι βάθος φυτεύουμε τον σπόρο; (Απάντηση: Περίπου 0,5 εκατοστό).
3. Ποια είναι η ιδανική θερμοκρασία για το φύτρωμα; (Απάντηση: 20-25°C).
4. Γιατί οι ντομάτες μου στο σπορείο έγιναν “ψηλόλιγνες”; (Απάντηση: Έλλειψη φωτός. Τα φυτά τεντώνονται για να βρουν ήλιο).
5. Πότε μεταφυτεύουμε στο χώμα; (Απάντηση: Όταν το έδαφος έχει σταθερά πάνω από 15°C και το φυτό έχει 4-6 πραγματικά φύλλα).

Κατηγορία 2: Πότισμα & Λίπανση (6-10) 💧

6. Κάθε πότε ποτίζουμε την ντομάτα; (Απάντηση: Σταθερά, 2-3 φορές την εβδομάδα, καθημερινά στον καύσωνα).
7. Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος στο πότισμα; (Απάντηση: Το να βρέχουμε τα φύλλα, καθώς ευνοεί τους μύκητες).
8. Τι λίπασμα χρειάζεται η ντομάτα στην αρχή; (Απάντηση: Λίπασμα με υψηλό Άζωτο (Ν) για την ανάπτυξη των φύλλων).
9. Τι λίπασμα βάζουμε στην ανθοφορία; (Απάντηση: Λίπασμα με Φώσφορο (P) και Κάλιο (K)).
10. Είναι απαραίτητο το ασβέστιο; (Απάντηση: Ναι, για την πρόληψη της ξηρής κορυφής (μαύρισμα στον πάτο)).

Κατηγορία 3: Ασθένειες & Εχθροί (11-15) 🐛

11. Τι είναι ο περονόσπορος; (Απάντηση: Μυκητολογική ασθένεια που προκαλεί καφέ κηλίδες και καταστρέφει το φυτό σε υγρό καιρό).
12. Πώς αντιμετωπίζω τη Tuta absoluta (φυλλορύκτη); (Απάντηση: Με φερομονικές παγίδες και βιολογικά σκευάσματα βακίλου).
13. Γιατί κατσαρώνουν τα φύλλα προς τα πάνω; (Απάντηση: Συχνά είναι άμυνα του φυτού στη ζέστη ή έλλειψη νερού (φυσιολογικό κατσάρωμα)).
14. Τι είναι οι λευκές κηλίδες στα φύλλα; (Απάντηση: Συνήθως ωΐδιο (μπάστρα)).
15. Πώς διώχνω τη μελίγκρα βιολογικά; (Απάντηση: Με διάλυμα πράσινου σαπουνιού ή με την παρουσία πασχαλίτσας).

Κατηγορία 4: Φροντίδα & Συγκομιδή (16-20) 🍅

16. Τι είναι τα “λαίμαργα” και πρέπει να τα βγάζω; (Απάντηση: Είναι οι πλάγιοι βλαστοί στις μασχάλες. Τους αφαιρούμε για να δώσουμε δύναμη στον καρπό).
17. Χρειάζεται υποστύλωση η ντομάτα; (Απάντηση: Ναι, για να μην ακουμπούν οι καρποί στο χώμα και να αερίζεται το φυτό).
18. Γιατί οι ντομάτες μου δεν έχουν γεύση; (Απάντηση: Συχνά λόγω υπερβολικού ποτίσματος πριν τη συγκομιδή ή έλλειψης καλίου).
19. Πώς καταλαβαίνω ότι η ντομάτα είναι έτοιμη για κόψιμο; (Απάντηση: Όταν αποκτήσει το πλήρες χρώμα της ποικιλίας της και είναι ελαφρώς μαλακή στην πίεση).
20. Μπορούν οι ντομάτες να ωριμάσουν αφού κοπούν; (Απάντηση: Ναι, αν έχουν αρχίσει να αλλάζουν χρώμα, ωριμάζουν σε σκιερό μέρος).

Κατηγορία 5: Φυσικά Γιατροσόφια & Home Hacks (21-30) 🧪

21. Πώς βοηθάει η μαγειρική σόδα την ντομάτα; (Απάντηση: Ένας ψεκασμός με διάλυμα σόδας δημιουργεί αλκαλικό περιβάλλον στα φύλλα, εμποδίζοντας την ανάπτυξη μυκήτων όπως το ωΐδιο).
22. Γιατί βάζουν γάλα στις ντομάτες; (Απάντηση: Το γάλα περιέχει ασβέστιο και πρωτεΐνες που δρουν ως ήπιο μυκητοκτόνο και ενισχυτικό κατά των ιώσεων).
23. Βοηθούν τα τσόφλια αυγών στο χώμα; (Απάντηση: Ναι, αν είναι καλά θρυμματισμένα, προσθέτουν αργά ασβέστιο, προλαμβάνοντας το μαύρισμα στον πάτο).
24. Τι προσφέρει η Epsom Salt (θειικό μαγνήσιο); (Απάντηση: Βοηθά στη φωτοσύνθεση και κάνει τα φύλλα πιο πράσινα και τον καρπό πιο γλυκό).
25. Μπορώ να χρησιμοποιήσω στάχτη από το τζάκι; (Απάντηση: Ναι, είναι πλούσια σε κάλιο, αλλά με μέτρο γιατί ανεβάζει το pH του εδάφους).
26. Τι κάνει το ξύδι στα φυτά της ντομάτας; (Απάντηση: Σε πολύ αραιό διάλυμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον καθαρισμό των φύλλων, αλλά προσοχή: σε μεγάλη συγκέντρωση είναι ζιζανιοκτόνο).
27. Πώς βοηθάει η ζάχαρη στη μεταφύτευση; (Απάντηση: Μια κουταλιά στο λάκκο φύτευσης “ταΐζει” τους ωφέλιμους μικροοργανισμούς του εδάφους).
28. Γιατί κρεμάμε χάλκινα σύρματα στον κορμό; (Απάντηση: Παραδοσιακή μέθοδος για την πρόληψη μυκήτων, καθώς ο χαλκός απελευθερώνει ιόντα στο φυτό).
29. Λειτουργεί το διάλυμα τσουκνίδας ως λίπασμα; (Απάντηση: Είναι το κορυφαίο βιολογικό λίπασμα αζώτου και δυναμωτικό κατά των εχθρών).
30. Τι προσφέρουν οι κόκκοι καφέ στις ντομάτες; (Απάντηση: Προσθέτουν άζωτο και βελτιώνουν τη δομή του εδάφους αν ενσωματωθούν στο κομπόστ).

---

Κατηγορία 6: Προχωρημένη Καλλιέργεια & Παραγωγικότητα (31-40) 📈

31. Τι είναι οι εμβολιασμένες ντομάτες; (Απάντηση: Φυτά που έχουν ρίζα από άλλη, ανθεκτική ποικιλία και κορμό από την επιθυμητή, προσφέροντας τεράστια παραγωγή).
32. Πώς αυξάνω την ανθοφορία; (Απάντηση: Με σωστό κλάδεμα και προσθήκη λιπάσματος πλούσιου σε φώσφορο και κάλιο).
33. Γιατί πέφτουν τα άνθη χωρίς να δέσουν καρπό; (Απάντηση: Συνήθως λόγω καύσωνα (πάνω από 35°C), πολύ χαμηλής υγρασίας ή έλλειψης επικονιαστών).
34. Πρέπει να κόβω τα φύλλα στη βάση του φυτού; (Απάντηση: Ναι, αφαιρούμε τα χαμηλά φύλλα που ακουμπούν στο χώμα για να αποφύγουμε μύκητες από την υγρασία).
35. Τι είναι η “σταυρωτή επικονίαση”; (Απάντηση: Όταν η γύρη από μια ποικιλία μεταφέρεται σε άλλη. Δεν αλλάζει τη φετινή γεύση, αλλά αλλάζει τον σπόρο για του χρόνου).
36. Πώς επηρεάζει το άχυρο (mulching) την παραγωγή; (Απάντηση: Διατηρεί την υγρασία σταθερή, εμποδίζει τα ζιζάνια και προστατεύει από το σκάσιμο των καρπών).
37. Μπορώ να καλλιεργήσω ντομάτες σε γλάστρα; (Απάντηση: Ναι, αρκεί η γλάστρα να είναι τουλάχιστον 20-30 λίτρα και να επιλέξετε “νάνες” ποικιλίες).
38. Τι είναι οι αναρριχώμενες (indeterminante) ντομάτες; (Απάντηση: Ποικιλίες που μεγαλώνουν συνεχώς σε ύψος και παράγουν καρπούς μέχρι τα πρώτα κρύα).
39. Γιατί οι ντομάτες μου αργούν να κοκκινίσουν; (Απάντηση: Αν η θερμοκρασία είναι πολύ υψηλή (πάνω από 30°C), το φυτό σταματά να παράγει λυκοπένιο (τη χρωστική του)).
40. Πόσες ντομάτες βγάζει ένα φυτό; (Απάντηση: Από 5 έως 20 κιλά, ανάλογα την ποικιλία, τη λίπανση και τις συνθήκες).

Συνεχίζουμε με την τρίτη “δόση” ερωτήσεων (41-60). Αυτή η ενότητα είναι “χρυσάφι” για το SEO, καθώς απαντά σε συγκεκριμένα προβλήματα που οι χρήστες πληκτρολογούν στη Google όταν βλέπουν κάτι περίεργο στον κήπο τους.

---

Κατηγορία 7: Προβλήματα, Συμπτώματα & Λύσεις (41-50) 🆘

41. Γιατί οι ντομάτες μου σκάνε (κυκλικά ή κάθετα); (Απάντηση: Οφείλεται σε απότομη αλλαγή υγρασίας. Αν μετά από ξηρασία ποτίσουμε υπερβολικά, η σάρκα μεγαλώνει πιο γρήγορα από τη φλούδα και σκάει).
42. Τι είναι οι κίτρινες κηλίδες στα φύλλα που μοιάζουν με σκόνη; (Απάντηση: Είναι το ωΐδιο. Χρειάζεται άμεση αντιμετώπιση με θειάφι ή διάλυμα μαγειρικής σόδας).
43. Γιατί οι ντομάτες μου είναι κούφιες μέσα; (Απάντηση: Οφείλεται συνήθως σε κακή επικονίαση λόγω ακραίων θερμοκρασιών ή υπερβολικής λίπανσης με άζωτο).
44. Τι είναι οι μαύρες τρύπες πάνω στον καρπό; (Απάντηση: Συνήθως είναι έργο της κάμπιας (πράσινο σκουλήκι). Αφαιρέστε τους προσβεβλημένους καρπούς αμέσως).
45. Γιατί τα φύλλα κιτρινίζουν από κάτω προς τα πάνω; (Απάντηση: Αν είναι τα παλαιότερα φύλλα, ίσως είναι έλλειψη αζώτου. Αν συνοδεύεται από μαρασμό, ίσως είναι μύκητας εδάφους (Φουζάριο)).
46. Τι σημαίνουν οι λευκές “κηλίδες” από τον ήλιο πάνω στην ντομάτα; (Απάντηση: Είναι το ηλιοέγκαυμα. Συμβαίνει όταν αφαιρούμε υπερβολικά πολλά φύλλα και ο καρπός εκτίθεται άμεσα στον καύσωνα).
47. Γιατί το φυτό μου μαραίνεται ξαφνικά το μεσημέρι και συνέρχεται το βράδυ; (Απάντηση: Είναι η άμυνα του φυτού στη ζέστη. Αν όμως παραμένει μαραμένο το πρωί, τότε υπάρχει πρόβλημα στις ρίζες ή μύκητας).
48. Πώς ξεχωρίζω τον περονόσπορο από το κάψιμο; (Απάντηση: Ο περονόσπος έχει “λαδένιες” κηλίδες που απλώνονται γρήγορα, ενώ το κάψιμο είναι συνήθως ξηρό και εντοπισμένο).
49. Τι είναι οι μικρές λευκές “μύγες” που πετάνε όταν κουνάω το φυτό; (Απάντηση: Είναι ο αλευρώδης. Αντιμετωπίζεται με κίτρινες κολλητικές παγίδες και θερινό πολτό ή σαπουνόνερο).
50. Γιατί οι ντομάτες μου έχουν σκληρό, πράσινο “λαιμό” που δεν ωριμάζει; (Απάντηση: Συνήθως φταίει η υπερβολική ζέστη σε συνδυασμό με έλλειψη καλίου).

---

Κατηγορία 8: Ποικιλίες & Χαρακτηριστικά (51-60) 🍅

51. Ποια είναι η καλύτερη ποικιλία για σάλτσα; (Απάντηση: Η San Marzano ή η Roma, γιατί έχουν λιγότερα υγρά και περισσότερη σάρκα).
52. Ποια ντομάτα είναι η πιο γλυκιά; (Απάντηση: Τα περισσότερα Cherry (βελανίδια), όπως η ποικιλία Black Cherry ή η Sungold).
53. Τι είναι οι “κειμήλια” (Heirloom) ποικιλίες; (Απάντηση: Παραδοσιακές ποικιλίες (π.χ. Βραυρώνας, Σαντορίνης) που περνούν από γενιά σε γενιά και έχουν αυθεντική γεύση).
54. Ποια ποικιλία αντέχει περισσότερο στο κρύο; (Απάντηση: Η Stupice, μια πρώιμη ποικιλία που καρπίζει ακόμα και σε χαμηλότερες θερμοκρασίες).
55. Τι είναι η ντομάτα “Καρδιά Βουβάλου” (Cuore di bue); (Απάντηση: Μια μεγαλόκαρπη ποικιλία με σχήμα καρδιάς, πολύ λεπτή φλούδα και εξαιρετική γεύση για σαλάτα).
56. Υπάρχουν ντομάτες που δεν χρειάζονται υποστήριξη; (Απάντηση: Ναι, οι αυτοκορυφολογούμενες (determinate) ποικιλίες που γίνονται σαν μικροί θάμνοι).
57. Τι είναι η μαύρη ντομάτα (Black Krim); (Απάντηση: Μια ποικιλία με σκούρο χρώμα, πλούσια σε αντιοξειδωτικά και γεύση που θυμίζει “καπνιστό”).
58. Ποια ποικιλία είναι η πιο ανθεκτική στις ασθένειες; (Απάντηση: Συνήθως τα υβρίδια (π.χ. Elpida), που έχουν διασταυρωθεί για να αντέχουν σε ιώσεις και μύκητες).
59. Μπορώ να φυτέψω ντομάτες Σαντορίνης σε υψόμετρο; (Απάντηση: Ναι, αλλά η γεύση τους θα είναι διαφορετική, καθώς το ηφαιστειακό έδαφος και η άνυδρη καλλιέργεια είναι που τις κάνουν μοναδικές).
60. Ποια είναι η πιο παραγωγική ντομάτα για κήπο; (Απάντηση: Η Optima είναι από τα πιο δημοφιλή υβρίδια στην Ελλάδα για σταθερά μεγάλη παραγωγή).

Συνεχίζουμε με την τέταρτη “δόση” ερωτήσεων (61-80). Αυτή η ενότητα είναι εξαιρετικά σημαντική για το do-it.gr, καθώς αφορά τη διαχείριση της σοδειάς, τη μεταποίηση και την αποθήκευση, θέματα που ενδιαφέρουν άμεσα όσους επιδιώκουν την αυτάρκεια.

---

Κατηγορία 9: Συγκομιδή & Ωρίμανση (61-70) 🧺

61. Ποια είναι η καλύτερη ώρα της ημέρας για τη συγκομιδή; (Απάντηση: Νωρίς το πρωί, πριν ο ήλιος ζεστάνει τους καρπούς, ώστε να είναι πιο σφριγηλοί και δροσεροί).
62. Πρέπει να τραβάω την ντομάτα ή να την κόβω με ψαλίδι; (Απάντηση: Καλύτερα να την κόβετε με ψαλίδι ή να την στρίβετε ελαφρά στο σημείο που ενώνεται ο μίσχος, για να μην τραυματίσετε το φυτό).
63. Γιατί οι ντομάτες μου πέφτουν από το φυτό πριν ωριμάσουν; (Απάντηση: Μπορεί να οφείλεται σε έντομο (π.χ. βρωμούσα), σε ακραίο καύσωνα ή σε έλλειψη νερού που στρεσάρει το φυτό).
64. Πώς επιταχύνω την ωρίμανση στο τέλος της σεζόν; (Απάντηση: Αφαιρούμε τις κορυφές του φυτού και τα τελευταία άνθη, ώστε η ενέργεια να πάει στους υπάρχοντες καρπούς).
65. Μπορώ να ωριμάσω πράσινες ντομάτες μέσα σε χάρτινη σακούλα; (Απάντηση: Ναι, αν προσθέσετε μέσα μια ώριμη μπανάνα ή ένα μήλο, το αιθυλένιο που εκλύουν θα τις βοηθήσει να κοκκινίσουν).
66. Χάνουν τη γεύση τους οι ντομάτες αν ωριμάσουν εκτός φυτού; (Απάντηση: Οι ντομάτες που κόβονται στο στάδιο “breaker” (όταν αρχίζουν να αλλάζουν χρώμα) έχουν σχεδόν την ίδια γεύση με αυτές που ωριμάζουν στο φυτό).
67. Γιατί δεν πρέπει να βάζω τις φρέσκες ντομάτες στο ψυγείο; (Απάντηση: Το κρύο (κάτω από 12°C) καταστρέφει τα ένζυμα που δίνουν τη γεύση και κάνει τη σάρκα τους “αλευρώδη”).
68. Πόσο καιρό αντέχει μια φρέσκια ντομάτα εκτός ψυγείου; (Απάντηση: Ανάλογα την ποικιλία και τη θερμοκρασία, από 4 έως 10 ημέρες σε σκιερό και δροσερό μέρος).
69. Τι είναι οι “ντομάτες μακράς διαρκείας” (LSL); (Απάντηση: Υβρίδια που έχουν τροποποιηθεί για να αντέχουν πολλές εβδομάδες μετά τη συγκομιδή, συνήθως όμως εις βάρος της γεύσης).
70. Τι μπορώ να κάνω με τις ντομάτες που μένουν πράσινες και δεν προλαβαίνουν να ωριμάσουν; (Απάντηση: Γίνονται εξαιρετικό γλυκό του κουταλιού, τουρσί ή τηγανητές πράσινες ντομάτες).

---

Κατηγορία 10: Μεταποίηση & Αποθήκευση (71-80) 🍅

71. Πώς μπορώ να διατηρήσω ντομάτες στην κατάψυξη; (Απάντηση: Μπορείτε να τις βάλετε ολόκληρες (αφού τις πλύνετε) ή πολτοποιημένες σε σακουλάκια. Η φλούδα βγαίνει πανεύκολα μόλις ξεπαγώσουν).
72. Πώς φτιάχνεται ο παραδοσιακός σπιτικός πελτές; (Απάντηση: Πολτοποιούμε τις ντομάτες, τις αλατίζουμε και αφήνουμε τον πολτό στον ήλιο σε ταψιά μέχρι να εξατμιστούν όλα τα υγρά).
73. Ποιο είναι το μυστικό για τέλειες λιαστές ντομάτες; (Απάντηση: Χρησιμοποιούμε ποικιλίες με λίγα υγρά (π.χ. San Marzano), αλατίζουμε καλά και φροντίζουμε να υπάρχει καλή κυκλοφορία αέρα και ήλιος).
74. Μπορώ να κονσερβοποιήσω ντομάτα χωρίς συντηρητικά; (Απάντηση: Ναι, με τη μέθοδο του βρασμού των βάζων (μπεν μαρί), αρκεί να χρησιμοποιήσετε αποστειρωμένα βάζα και λίγο αλάτι ή χυμό λεμονιού).
75. Πώς διατηρώ λιαστές ντομάτες στο λάδι; (Απάντηση: Αφού ξεραθούν καλά, τις βάζουμε σε βάζο με ελαιόλαδο, σκόρδο και μυρωδικά (ρίγανη, θυμάρι)).
76. Τι είναι ο “χυμός ντομάτας” και πώς αποθηκεύεται; (Απάντηση: Είναι ο βρασμένος και σουρωμένος πολτός. Αποθηκεύεται σε μπουκάλια αφού βραστούν για να σφραγίσουν αεροστεγώς).
77. Μπορώ να αποξηράνω ντομάτες στον φούρνο; (Απάντηση: Ναι, σε χαμηλή θερμοκρασία (60-80°C) για αρκετές ώρες, αν δεν έχετε δυνατό ήλιο).
78. Πώς φτιάχνουμε “σκόνη ντομάτας”; (Απάντηση: Αποξηραίνουμε τις φλούδες ή ολόκληρες τις λιαστές ντομάτες και τις αλέθουμε στο μπλέντερ. Δίνει απίστευτη ένταση στα φαγητά).
79. Πόσο καιρό αντέχει η σάλτσα ντομάτας στην κατάψυξη; (Απάντηση: Έως και 12 μήνες, χωρίς να χάσει τη θρεπτική της αξία).
80. Γιατί οι κονσέρβες μου μερικές φορές “σκάνε” ή βγάζουν αέρα; (Απάντηση: Σημαίνει ότι η αποστείρωση δεν ήταν πλήρης και αναπτύχθηκαν βακτήρια. Αυτές οι κονσέρβες πρέπει να πετάγονται αμέσως).

Συνεχίζουμε με την πέμπτη “δόση” ερωτήσεων (81-100). Αυτή η ενότητα είναι η καρδιά της βιολογικής καλλιέργειας και της αειφορίας, θέματα που αποτελούν τον πυρήνα του do-it.gr.

---

Κατηγορία 11: Βιολογική Λίπανση & Εδαφοβελτιωτικά (81-90) 🌿

81. Τι προσφέρει ο ζεόλιθος στην καλλιέργεια της ντομάτας; (Απάντηση: Ο ζεόλιθος συγκρατεί την υγρασία και τα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος, απελευθερώνοντάς τα αργά, ενώ παράλληλα αποτρέπει την ανάπτυξη μυκήτων).
82. Πώς φτιάχνω “τσάι κομπόστ” (Compost Tea); (Απάντηση: Βάζουμε ώριμο κομπόστ σε ένα υφασμάτινο σάκο μέσα σε νερό για 24-48 ώρες. Το υγρό αυτό είναι ένα πανίσχυρο τονωτικό για τα φυτά).
83. Είναι καλή η κοπριά περιστεριών για τις ντομάτες; (Απάντηση: Είναι πολύ ισχυρή (πλούσια σε άζωτο) και πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο καλά χωνεμένη και σε μικρές ποσότητες, αλλιώς μπορεί να “κάψει” τα φυτά).
84. Πώς βοηθάει ο χουμικός οξύ; (Απάντηση: Βελτιώνει τη δομή του εδάφους και βοηθά τις ρίζες να απορροφούν καλύτερα τα μέταλλα και τα ιχνοστοιχεία).
85. Τι είναι η “χλωρή λίπανση”; (Απάντηση: Η καλλιέργεια φυτών όπως το κουκί ή το βίκο το χειμώνα, τα οποία ενσωματώνονται στο χώμα την άνοιξη για να προσθέσουν άζωτο).
86. Πώς καταλαβαίνω αν το χώμα μου είναι πολύ όξινο για ντομάτες; (Απάντηση: Οι ντομάτες προτιμούν pH 6.2 – 6.8. Αν είναι πολύ όξινο, το φυτό δυσκολεύεται να απορροφήσει ασβέστιο (εμφάνιση ξηρής κορυφής)).
87. Προσφέρει κάτι το φύκι (seaweed) ως λίπασμα; (Απάντηση: Είναι κορυφαίο για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού των φυτών και την αντοχή τους στο στρες από καύσωνα).
88. Μπορώ να χρησιμοποιήσω το νερό από το βράσιμο των λαχανικών; (Απάντηση: Ναι, αρκεί να μην έχει αλάτι. Είναι πλούσιο σε διαλυμένα μέταλλα).
89. Τι είναι ο βιοchar (βιοαπανθράκωση); (Απάντηση: Ειδικό κάρβουνο που λειτουργεί ως “σφουγγάρι” για μικροοργανισμούς και νερό, παραμένοντας στο έδαφος για εκατοντάδες χρόνια).
90. Πόσο συχνά πρέπει να βάζω βιολογικό λίπασμα; (Απάντηση: Περίπου κάθε 15-20 ημέρες κατά τη διάρκεια της καρποφορίας).

---

Κατηγορία 12: Φυσική Προστασία & Ωφέλιμα Έντομα (91-100) 🐞

91. Πώς προσελκύω πασχαλίτσες στον κήπο μου; (Απάντηση: Φυτεύοντας άνθη όπως ο άνηθος, το μάραθο και η καλέντουλα. Οι πασχαλίτσες είναι ο νούμερο ένα εχθρός της μελίγκρας).
92. Τι είναι ο Βάκιλος Θουριγγίας (Bt); (Απάντηση: Ένα βιολογικό βακτήριο που στοχεύει αποκλειστικά τις κάμπιες (όπως της Tuta absoluta) χωρίς να βλάπτει τον άνθρωπο ή τις μέλισσες).
93. Λειτουργεί το λάδι Neem στις ντομάτες; (Απάντηση: Ναι, είναι ένα εξαιρετικό βιολογικό εντομοκτόνο και μυκητοκτόνο που δρα συστηματικά).
94. Πώς αντιμετωπίζω τον τετράνυχο φυσικά; (Απάντηση: Με αύξηση της υγρασίας (ψεκάζοντας τα φύλλα με νερό) ή με τη χρήση αρπακτικών ακάρεων).
95. Τι προσφέρει το θειάφι στην ντομάτα; (Απάντηση: Είναι η κλασική βιολογική λύση για το ωΐδιο και τον τετράνυχο. Προσοχή όμως να μην χρησιμοποιείται σε θερμοκρασίες άνω των 30°C).
96. Πώς βοηθάει η “παγίδα κίτρινου χρώματος”; (Απάντηση: Προσελκύει και παγιδεύει έντομα όπως ο αλευρώδης και ο λυριόμυζας, μειώνοντας τους πληθυσμούς τους).
97. Ποια είναι η χρήση του χαλκού στη βιολογική γεωργία; (Απάντηση: Χρησιμοποιείται ως προληπτικό μυκητοκτόνο (π.χ. για περονόσπορο), αλλά πρέπει να χρησιμοποιείται με μέτρο για να μην συσσωρεύεται στο έδαφος).
98. Τι είναι οι νηματώδεις και πώς τους διώχνω; (Απάντηση: Μικροσκοπικά σκουλήκια στις ρίζες. Ο κατιφές (λουλούδι) εκκρίνει ουσίες που τους απωθούν φυσικά).
99. Βοηθάει το σκόρδο κατά των εντόμων; (Απάντηση: Ένα σπρέι με εκχύλισμα σκόρδου λειτουργεί ως ισχυρό απωθητικό για πολλά βλαβερὰ έντομα).
100. Πώς μπορώ να προστατέψω τις μέλισσες ενώ ψεκάζω; (Απάντηση: Ψεκάζουμε πάντα αργά το απόγευμα, όταν οι μέλισσες έχουν επιστρέψει στις κυψέλες τους, και αποφεύγουμε τον ψεκασμό πάνω στα άνθη).

Ολοκληρώνουμε αυτόν τον μνημειώδη οδηγό με τις τελευταίες 50 ερωτήσεις (101-150). Αυτό το τμήμα είναι το “κερασάκι στην τούρτα” για το do-it.gr, καθώς καταρρίπτει μύθους, δίνει λύσεις για δύσκολες συνθήκες και οργανώνει τον χρόνο του καλλιεργητή.

---

Κατηγορία 13: Μύθοι, Αλήθειες & Παράδοξα (101-115) 🧐

101. Αν βάλω αλάτι στη ρίζα, θα γίνει η ντομάτα πιο γλυκιά; (Απάντηση: Μύθος. Το αλάτι (χλωριούχο νάτριο) μπορεί να καταστρέψει τη δομή του εδάφους και να “κάψει” το φυτό).
102. Χρειάζονται οι ντομάτες μουσική για να μεγαλώσουν; (Απάντηση: Παρόλο που υπάρχουν έρευνες για τις δονήσεις, δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη. Η σωστή φροντίδα υπερέχει της μουσικής).
103. Είναι οι μαύρες ντομάτες μεταλλαγμένες; (Απάντηση: Όχι, είναι φυσικές ποικιλίες (Heirlooms) πλούσιες σε ανθοκυανίνες, όπως τα μούρα).
104. Μπορώ να φυτέψω μια ντομάτα από το σούπερ μάρκετ; (Απάντηση: Μπορείτε, αλλά αν είναι υβρίδιο, το φυτό που θα προκύψει δεν θα βγάλει τους ίδιους καρπούς).
105. Πειράζει αν φυτέψω ντομάτες στο ίδιο σημείο κάθε χρόνο; (Απάντηση: Ναι, αυξάνεται ο κίνδυνος ασθενειών εδάφους. Χρειάζεται αμειψισπορά κάθε 3-4 χρόνια).
106. Οι μεγάλες ντομάτες έχουν λιγότερες βιταμίνες; (Απάντηση: Όχι απαραίτητα, αλλά οι μικρόκαρπες (cherry) έχουν συνήθως υψηλότερη συγκέντρωση λυκοπενίου ανά γραμμάριο).
107. Είναι τοξικά τα φύλλα της ντομάτας; (Απάντηση: Ναι, περιέχουν σολανίνη. Δεν πρέπει να καταναλώνονται από ανθρώπους ή κατοικίδια).
108. Βοηθάει το θάψιμο μιας ολόκληρης ψαροκεφαλής στο λάκκο; (Απάντηση: Είναι παλιά πρακτική για την προσθήκη φωσφόρου και ασβεστίου, αλλά μπορεί να προσελκύσει ζώα που θα σκάψουν τον κήπο).
109. Αν κόψω όλα τα φύλλα, θα κοκκινίσουν πιο γρήγορα; (Απάντηση: Λάθος. Το φυτό χρειάζεται τα φύλλα για φωτοσύνθεση. Αφαιρούμε μόνο τα απαραίτητα).
110. Οι “άνυδρες” ντομάτες είναι πιο νόστιμες; (Απάντηση: Αλήθεια. Η έλλειψη νερού συμπυκνώνει τα σάκχαρα και τα αρώματα στον καρπό).
111. Μπορεί η ντομάτα να εμβολιαστεί σε πατάτα; (Απάντηση: Ναι (Pomato), καθώς ανήκουν στην ίδια οικογένεια, αλλά η απόδοση είναι συνήθως μέτρια και για τα δύο).
112. Το κάπνισμα κοντά στα φυτά τα βλάπτει; (Απάντηση: Αλήθεια. Ο καπνός μπορεί να μεταδώσει τον ιό του μωσαϊκού του καπνού στα φυτά).
113. Είναι καλό να μιλάμε στα φυτά; (Απάντηση: Έμμεσα ναι, γιατί έτσι περνάμε περισσότερο χρόνο παρατηρώντας τα και προλαβαίνουμε προβλήματα).
114. Χρειάζεται η ντομάτα ασβέστιο μόνο στον καρπό; (Απάντηση: Όχι, το ασβέστιο είναι δομικό στοιχείο για όλο το φυτό και τις ρίζες).
115. Μπορώ να χρησιμοποιήσω απλό χώμα από το δάσος; (Απάντηση: Μπορεί να περιέχει παθογόνα ή έντομα. Προτιμήστε αποστειρωμένα υποστρώματα ή καλά χωνεμένο κομπόστ).

---

Κατηγορία 14: Ιδιαίτερες Συνθήκες & Περιβάλλον (116-130) 🌬️

116. Πώς προστατεύω τις ντομάτες από τον δυνατό αέρα; (Απάντηση: Με γερή υποστύλωση και χρήση διχτυών ανεμοπροστασίας).
117. Μπορώ να καλλιεργήσω ντομάτες σε πλήρη σκιά; (Απάντηση: Όχι, χρειάζονται τουλάχιστον 6 ώρες άμεσο ήλιο για να καρπίσουν).
118. Τι κάνω αν προβλέπεται χαλάζι; (Απάντηση: Καλύπτουμε άμεσα με ειδικό αντιχαλαζικό δίχτυ ή έστω με ένα γερό πλαστικό/πανί προσωρινά).
119. Πώς επηρεάζει η υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία τις ντομάτες; (Απάντηση: Ευνοεί τις μυκητολογικές ασθένειες και δυσκολεύει την επικονίαση).
120. Τι ποικιλίες να διαλέξω για παραθαλάσσιο κήπο; (Απάντηση: Ποικιλίες ανθεκτικές στην αλατότητα, όπως η ντομάτα Σαντορίνης).
121. Μπορώ να φυτέψω ντομάτες σε υδροπονία; (Απάντηση: Ναι, είναι από τα πιο διαδεδομένα φυτά για υδροπονική καλλιέργεια παγκοσμίως).
122. Πώς αντιμετωπίζω τον καύσωνα (πάνω από 40°C); (Απάντηση: Χρησιμοποιούμε δίχτυα σκίασης και ποτίζουμε πολύ νωρίς το πρωί).
123. Είναι καλό το πότισμα με σταγόνες; (Απάντηση: Είναι το ιδανικό, γιατί προσφέρει σταθερή υγρασία χωρίς να βρέχει τα φύλλα).
124. Μπορούν οι ντομάτες να ζήσουν δεύτερο χρόνο; (Απάντηση: Σε τροπικά κλίματα είναι πολυετή φυτά, αλλά στην Ελλάδα ο παγετός τις σκοτώνει το χειμώνα).
125. Τι κάνω αν το χώμα μου είναι πολύ σφιχτό (αργιλώδες); (Απάντηση: Προσθέτουμε άμμο ποταμίσια και μπόλικη οργανική ουσία/κομπόστ).
126. Πώς επηρεάζει το υψόμετρο τη γεύση; (Απάντηση: Οι δροσερές νύχτες στο υψόμετρο μπορούν να κάνουν τις ντομάτες πιο αρωματικές).
127. Πρέπει να σκαλίζω το χώμα γύρω από το φυτό; (Απάντηση: Ναι, για να αερίζονται οι ρίζες, αλλά πολύ επιφανειακά για να μην τις τραυματίσουμε).
128. Τι είναι το “κάψιμο από λίπασμα”; (Απάντηση: Όταν βάζουμε υπερβολική ποσότητα χημικού λιπάσματος και οι άκρες των φύλλων ξεραίνονται).
129. Μπορώ να ποτίζω με νερό από πηγάδι; (Απάντηση: Ναι, αρκεί να μην είναι υφάλμυρο (σκληρό νερό)).
130. Τι κάνω αν οι ντομάτες μου πάθουν παγετό; (Απάντηση: Αν το στέλεχος είναι ακόμα πράσινο, κλαδέψτε τα καμένα μέρη. Αν μαύρισε ο κορμός, το φυτό δύσκολα σώνεται).

---

Κατηγορία 15: Ημερολόγιο & Οργάνωση (131-150) 📅

131. Ποιος είναι ο καλύτερος μήνας για αγορά έτοιμων φυτών; (Απάντηση: Ο Απρίλιος για τις πεδινές περιοχές και ο Μάιος για τις ορεινές).
132. Πότε σταματάμε τη λίπανση; (Απάντηση: Περίπου 2-3 εβδομάδες πριν το τέλος της καλλιέργειας).
133. Κάθε πότε πρέπει να ελέγχω για έντομα; (Απάντηση: Καθημερινά! Η πρόληψη είναι η καλύτερη θεραπεία).
134. Πότε πρέπει να βάλω τα στηρίγματα (καλάμια); (Απάντηση: Αμέσως κατά τη φύτευση, για να μην πληγώσουμε τις ρίζες αργότερα).
135. Πόση ώρα διαρκεί η σπορά; (Απάντηση: Για ένα ερασιτεχνικό σπορείο, 30-60 λεπτά είναι αρκετά).
136. Πόσα φυτά ντομάτας χρειάζεται μια τετραμελής οικογένεια; (Απάντηση: 10-15 φυτά είναι αρκετά για φρέσκια κατανάλωση και μερικές σάλτσες).
137. Πότε μαζεύουμε τον σπόρο για την επόμενη χρονιά; (Απάντηση: Από τις πιο γερές ντομάτες, της δεύτερης ή τρίτης “σταυρωσιάς” (όχι τις πρώτες-πρώτες)).
138. Τι κάνω με τα φυτά όταν τελειώσει η σεζόν; (Απάντηση: Τα ξεριζώνουμε. Αν δεν έχουν ασθένειες, πάνε στο κομπόστ. Αν είχαν περονόσπορο, τα καίμε).
139. Ποια είναι η καλύτερη ώρα για κλάδεμα; (Απάντηση: Πρωινές ώρες με ξηρό καιρό, για να κλείσουν γρήγορα οι πληγές).
140. Πόσο κοστίζει η καλλιέργεια 10 φυτών; (Απάντηση: Πολύ λίγο (10-20€), ειδικά αν φτιάξετε δικό σας λίπασμα και σπόρο).
141. Υπάρχει “σελήνη” για τη φύτευση ντομάτας; (Απάντηση: Παραδοσιακά προτιμάται η φθίνουσα σελήνη για τη φύτευση (για ρίζωμα) και η αυξανόμενη για τη σπορά).
142. Πότε είναι η τελευταία δυνατή ημερομηνία φύτευσης; (Απάντηση: Στις νότιες περιοχές, ακόμα και αρχές Ιουλίου για φθινοπωρινή συγκομιδή).
143. Πόση απόσταση πρέπει να έχουν οι ντομάτες από τις πιπεριές; (Απάντηση: Τουλάχιστον 50-60 εκατοστά).
144. Τι κάνω αν φύγω για διακοπές; (Απάντηση: Εγκαταστήστε οπωσδήποτε αυτόματο πότισμα).
145. Πώς καθαρίζω τα εργαλεία κλαδέματος; (Απάντηση: Με οινόπνευμα μετά από κάθε φυτό, για να μην μεταφέρω ασθένειες).
146. Ποια είναι η πιο συχνή αποτυχία για τους αρχάριους; (Απάντηση: Το υπερβολικό πότισμα που σαπίζει τις ρίζες).
147. Μπορώ να φυτέψω ντομάτα σε παλιά λάστιχα αυτοκινήτου; (Απάντηση: Δεν συνιστάται, καθώς το λάστιχο εκλύει χημικά στο χώμα).
148. Πώς καταλαβαίνω ότι το κομπόστ μου είναι έτοιμο για τις ντομάτες; (Απάντηση: Όταν έχει χρώμα σκούρο, μυρίζει “δάσος” και δεν ξεχωρίζουν τα αρχικά υλικά).
149. Τι είναι το “topping” (κορυφολόγημα); (Απάντηση: Το κόψιμο της κορυφής του φυτού όταν φτάσει στο επιθυμητό ύψος, για να ωριμάσουν οι υπάρχοντες καρποί).
150. Γιατί η κηπουρική με κάνει να νιώθω καλύτερα; (Απάντηση: Είναι επιστημονικά αποδεδειγμένο ότι η επαφή με το χώμα και τα φυτά μειώνει το στρες και βελτιώνει την ψυχική υγεία!).

Η. Άλλα Προβλήματα & Μυστικά

Εάν αποθηκευτούν σωστά (δροσερά, ξηρά, σκοτεινά) μπορούν να διατηρήσουν τη βιωσιμότητά τους για 4-7 χρόνια.

Τι είναι το “Catfacing” (Παραμόρφωση) στην ντομάτα;

Μια παραμόρφωση του καρπού, συχνά γύρω από την περιοχή του άνθους, που προκαλείται από πολύ κρύες συνθήκες κατά την άνθηση.

Πώς μπορώ να φτιάξω το δικό μου φυσικό σπρέι για έντομα;

Διάλυμα βιολογικού σαπουνιού, νερού και ελαίου neem (ή σκόρδου).

Τι είναι το “Grafting” (Εμβολιασμός) στην ντομάτα;

Η ένωση ενός επιθυμητού στελέχους (scion) σε ένα ανθεκτικό υποκείμενο (rootstock) για αντοχή στις ασθένειες του εδάφους.

Πώς μπορώ να έχω ντομάτες μέχρι τον παγετό;

Επιλέγοντας απροσδιόριστες (Indeterminate) ποικιλίες και προστατεύοντας τα φυτά από τις πρώτες ελαφριές παγωνιές με πανιά ή καλύμματα.

Πώς καταλαβαίνω ότι η ντομάτα μου έχει έλλειψη Καλίου;

Τα παλαιότερα φύλλα εμφανίζουν κίτρινες άκρες ή καφέ κηλίδες.

Μπορώ να φυτέψω ντομάτες στον ίδιο χώρο που είχα πατάτες πέρυσι;

Όχι! Και τα δύο ανήκουν στην οικογένεια των Σολανιδών και μοιράζονται τις ίδιες ασθένειες (βλ. Αμειψισπορά).

Γιατί τοποθετώ τσόφλια αυγών στον λάκκο φύτευσης;

Για να παρέχουν μια αργή, φυσική πηγή ασβεστίου για την πρόληψη του BER.

Πρέπει να αφαιρώ τα κίτρινα, άρρωστα φύλλα;

Ναι, αφαιρέστε τα αμέσως και πετάξτε τα (όχι στο κομπόστ) για να αποτρέψετε την εξάπλωση των μυκήτων.

Ποιο είναι το μυστικό για την πλουσιότερη γεύση;

Το πλήρες “ψήσιμο” στον ήλιο (ωρίμανση στο φυτό) και η σωστή ισορροπία νερού (ελαφρώς στρεσαρισμένο φυτό δίνει πιο συμπυκνωμένη γεύση).

Πόσο καιρό διατηρούνται οι σπόροι ντομάτας;

Εάν αποθηκευτούν σωστά (δροσερά, ξηρά, σκοτεινά) μπορούν να διατηρήσουν τη βιωσιμότητά τους για 4-7 χρόνια.

---

🍅 Οι 50 Κορυφαίες Ποικιλίες Ντομάτας: Ο Απόλυτος Οδηγός Επιλογής

Ομάδα Α: Οι “Βασιλιάδες” της Γεύσης (Παραδοσιακές – Heirloom)

Ιδανικές για όσους αναζητούν την αυθεντική, παλιά γεύση.

#	Ποικιλία	Τύπος	Ιδιότητες / Χρήση
1	Βραυρώνας	Μεγαλόκαρπη	Η ελληνική θρυλική ντομάτα. Ασυναγώνιστο άρωμα.
2	Σαντορίνης	Μικρόκαρπη	Άνυδρη, πλούσια σε λυκοπένιο, ιδανική για πελτέ.
3	Καρδιά Ταύρου	Τεράστια	Σαρκώδης, με ελάχιστα σπόρια. Η κορυφαία για σαλάτα.
4	Batala (Βραυρώνας)	Μεγαλόκαρπη	Παραλλαγή με εξαιρετική αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες.
5	Black Krim	Μαύρη	Γλυκιά, με ελαφρώς καπνιστή και “γήινη” γεύση.
6	Cherokee Purple	Μωβ/Καφέ	Από τις πιο νόστιμες στον κόσμο. Σύνθετη γλυκόξινη γεύση.
7	San Marzano	Μακρόστενη	Η παγκόσμια πρωταθλήτρια για σάλτσες (λίγη υγρασία).
8	Brandywine	Μεγαλόκαρπη	Κλασική ροζ ντομάτα με τέλεια ισορροπία οξέων-σακχάρων.
9	Χίου	Μεσαία	Πολύ ανθεκτική στην ξηρασία και τον αέρα.
10	Green Zebra	Πράσινη	Ριγέ, με ιδιαίτερη πικάντικη και δροσερή γεύση.

Ομάδα Β: Υβρίδια Υψηλής Απόδοσης (F1)

Για μέγιστη παραγωγή και αντοχή σε ασθένειες (Tuta, Ιώσεις).

#	Ποικιλία	Τύπος	Γιατί να την επιλέξετε;
11	Elpida F1	Μεγαλόκαρπη	Το standard στην Ελλάδα. Σταθερή παραγωγή, τέλειο σχήμα.
12	Optima F1	Μεγαλόκαρπη	Πολύ νόστιμο υβρίδιο, ανθεκτικό σε νηματώδεις και φουζάριο.
13	Extasis F1	Μεσαία	Πολύ πρώιμη, ιδανική αν θέλετε ντομάτες νωρίς το καλοκαίρι.
14	Dafne F1	Μεσαία	Σκληρή φλούδα, αντέχει πολλές μέρες μετά τη συγκομιδή.
15	Belladonna F1	Μεγαλόκαρπη	“Ντομάτα-μήλο”, πολύ παραγωγική και ομοιόμορφη.
16	Mountain Fresh	Μεγαλόκαρπη	Η πιο ανθεκτική σε συνθήκες υγρασίας και βροχής.
17	Sunkist F1	Πορτοκαλί	Πλούσια σε βιταμίνες, λιγότερο όξινη από τις κόκκινες.
18	Roma F1	Μακρόστενη	Η εγγυημένη λύση για σπιτικό πελτέ και κατάψυξη.
19	Big Beef F1	Τεράστια	Συνδυάζει το μέγεθος της παραδοσιακής με την αντοχή υβριδίου.
20	Paipai F1	Μακρόστενη	Εξαιρετική αντοχή στην ίωση του κίτρινου κατσαρώματος (TYLCV).

Ομάδα Γ: Cherry & Cocktail (Βελανίδια – Τσέρι)

Ιδανικές για σνακ, σαλάτες και παιδιά.

#	Ποικιλία	Τύπος	Ιδιότητες
21	Sun Gold F1	Κίτρινο Τσέρι	Ίσως η πιο γλυκιά ντομάτα που υπάρχει (γεύση φρούτου).
22	Black Cherry	Μαύρο Τσέρι	Εκρηκτική γεύση, πολύ διακοσμητική στο πιάτο.
23	Lucia F1	Βελανίδι	Το κλασικό τραγανό βελανίδι των super markets, πολύ παραγωγικό.
24	Sweet 100	Τσέρι	Βγάζει τσαμπιά με δεκάδες καρπούς. Πολύ ανθεκτική.
25	Yellow Pear	Αχλαδόμορφη	Κίτρινη, σε σχήμα αχλαδιού. Ήπια γεύση, χαμηλή οξύτητα.
26	Tutti Frutti	Τσέρι	Πολύ αρωματική, θυμίζει τροπικά φρούτα.
27	Isis Candy	Δίχρωμη	Μικρή, δίχρωμη (κόκκινο-χρυσό) με “καραμελένια” γεύση.

Ομάδα Δ: Ποικιλίες για Γλάστρα & Μικρούς Χώρους (Compact & Patio)

Ποικιλίες περιορισμένης ανάπτυξης (determinate) που δεν χρειάζονται μεγάλα στηρίγματα.

#	Ποικιλία	Τύπος	Ιδιότητες / Χρήση
28	Tiny Tim	Μίνι Τσέρι	Φτάνει μόλις τα 30-40 εκ. ύψος. Ιδανική για περβάζια παραθύρων.
29	Patio F1	Μεσαία	Πολύ γερό στέλεχος, αντέχει το βάρος των καρπών χωρίς υποστύλωση.
30	Tumbler F1	Κρεμαστή	Ιδανική για κρεμαστά πανέρια. Οι κλάδοι πέφτουν προς τα κάτω γεμάτοι τσέρι.
31	Balconi Red/Yellow	Μικρόκαρπη	Σταθερή απόδοση σε μικρές γλάστρες (5-10 λίτρων).
32	Bush Early Girl	Μεγαλόκαρπη	Η σπάνια περίπτωση “θαμνώδους” ντομάτας που βγάζει μεγάλους καρπούς.
33	Micro Tom	Micro	Η μικρότερη ντομάτα στον κόσμο. Καθαρά διακοσμητική και βρώσιμη.
34	Lizzano F1	Τσέρι	Ανθεκτική στον περονόσπορο, ιδανική για μπαλκόνια με αυξημένη υγρασία.

Ομάδα Ε: Ποικιλίες για Αποξήρανση & Λιαστές (Sun-drying)

Ποικιλίες με χαμηλή υγρασία και πλούσια σάρκα.

#	Ποικιλία	Τύπος	Γιατί ξεχωρίζει;
35	Principessa Borghese	Μικρόκαρπη	Η κλασική ιταλική για λιαστές. Κρέμεται σε τσαμπιά για να ξεραθεί στον ήλιο.
36	Rio Grande	Μακρόστενη	Πολύ σαρκώδης, με ελάχιστα υγρά. Ιδανική για αποξήρανση και κονσερβοποίηση.
37	Grappoli d’Inverno	Cocktail	Το όνομά της σημαίνει “χειμωνιάτικο τσαμπί”. Αντέχει μήνες κρεμασμένη.
38	De Barao	Οβάλ	Πολύ ανθεκτική, ιδανική για “λιάσιμο” αλλά και για σάλτσες.
39	Jersey Devil	Σχήμα Πιπεριάς	Πολύ μεγάλη και σαρκώδης, στεγνώνει ομοιόμορφα χωρίς να σαπίζει.

Ομάδα ΣΤ: Ανθεκτικές για Ορεινές & Ψυχρές Περιοχές (Cold Hardy)

Ποικιλίες που καρπίζουν σε χαμηλότερες θερμοκρασίες και έχουν σύντομο κύκλο ζωής.

#	Ποικιλία	Τύπος	Ιδιότητες
40	Stupice	Μεσαία	Από την Τσεχία. Η πιο πρώιμη ποικιλία για κρύα κλίματα.
41	Siberian	Μεσαία	Αντέχει σε πολύ χαμηλές νυχτερινές θερμοκρασίες (έως 10°C).
42	Manitoba	Μεγαλόκαρπη	Δημιουργήθηκε για τον Καναδά. Πολύ γρήγορη ωρίμανση (65 ημέρες).
43	Oregon Spring	Μεσαία	Σχεδόν χωρίς σπόρια, καρπίζει ακόμα και χωρίς πολλές μέλισσες στο κρύο.
44	Glacier	Τσέρι	Εξαιρετική γεύση για τόσο πρώιμη και ανθεκτική στο κρύο ντομάτα.

Ομάδα Ζ: Ιδιαίτερες & Σπάνιες (Exotic & Gourmet)

Για τους συλλέκτες και τους λάτρεις της εμφάνισης.

#	Ποικιλία	Τύπος	Χαρακτηριστικό
45	Indigo Rose	Μαύρη/Μωβ	Η πιο σκούρα ντομάτα, πλούσια σε ανθοκυανίνες (αντιοξειδωτικά).
46	White Beauty	Λευκή	Κρεμ-λευκή σάρκα, πολύ χαμηλή οξύτητα, γεύση που θυμίζει πεπόνι.
47	Costoluto Genovese	Ραβδωτή	Η κλασική ιταλική με τις βαθιές πτυχώσεις. Πανέμορφη σε φέτες.
48	Banana Legs	Κίτρινη/Μακρόστενη	Μοιάζει με μικρή μπανάνα. Πολύ γλυκιά και εντυπωσιακή για σαλάτες.
49	Reisetomate	“Ταξιδιωτική”	Αποτελείται από πολλά μικρά τμήματα που τα κόβεις με το χέρι χωρίς μαχαίρι.
50	Great White	Τεράστια Λευκή	Μπορεί να φτάσει το 1 κιλό. Γλυκιά, φρουτώδης και εντυπωσιακή.

Συμπέρασμα:
Η καλλιέργεια ντομάτας είναι μια ταξίδι μάθησης και ανταμοιβής. Εξοπλισμένοι με αυτά τα 20 μυστικά και τις απαντήσεις σε κοινά ερωτήματα, έχετε όλα τα εργαλεία για να δημιουργήσετε έναν κήπο ντομάτας που θα σας εκπλήσσει με την παραγωγικότητα και τη γεύση του. Ξεκινήστε με τα βασικά, πειραματιστείτε και, πάνω απ’ όλα, απολαύστε τη διαδικασία. Καλή σοδειά!

Ελληνικές Πηγές για Καλλιέργεια & Γεωπονία

1. Καλλιέργεια Ντομάτας (Τομάτας) – Πως Καλλιεργώ Ντομάτες – Πλήρης και αναλυτικός οδηγός – Αναλυτικός οδηγός για αρχάριους και έμπειρους.
2. Επαγγελματική υπαίθρια καλλιέργεια τομάτας – Πλήρης οδηγός – Ενημερωμένος οδηγός με επαγγελματική προσέγγιση (Wikifarmer).
3. Καλλιέργεια Ντομάτας – Συμβουλές από τον Γεωπόνο – Έμφαση σε πότισμα, λίπανση και φυτοπροστασία.
4. Οδηγός καλλιέργειας: Πώς να καλλιεργήσετε ντομάτα; – Οδηγός της Haifa Group με έμφαση σε θρεπτικά συστατικά.
5. Πώς να προστατέψεις την καλλιέργεια της τομάτας από βακτηριολογικές παθήσεις – Άρθρο της Syngenta για διαχείριση παθήσεων.
6. Ντομάτα: βασικές συμβουλές για την καλλιέργεια – Περιλαμβάνει υδροπονική και σύγχρονες μεθόδους (Gaiapedia).
7. 12 μυστικά για την καλλιέργεια της ντομάτας (+video) – Δημοφιλές άρθρο με βασικές συμβουλές και βίντεο.
8. Καλλιέργεια ντομάτας: 4 βασικές συμβουλές για επιτυχία – Συνοπτικός οδηγός.
9. Τομάτα: Συμβουλές καλλιέργειας! – Gemma – Απλές και εφαρμόσιμες συμβουλές.
10. Συμβουλές για Καλλιέργεια Ντομάτας – Έμφαση σε ηλιοφάνεια και φυσικές τεχνικές.
11. Ερασιτεχνική Καλλιέργεια Ντομάτας – STIHL – Πρακτικές λεπτομέρειες για ερασιτέχνες.
12. Ντομάτες σπίτι μας! – Λουλουδόκηπος – Συμβουλές για πότισμα και μεταφύτευση (παρόμοιο περιεχόμενο).
13. Ντομάτα φυτό – Gaiapedia – Πληροφορίες για ευαισθησία σε ασθένειες.
14. Επαγγελματική υπαίθρια καλλιέργεια τομάτας – STIHL – Πλήρης οδηγός για επαγγελματίες.

Διεθνείς Πηγές & Πανεπιστημιακές Επεκτάσεις (Extension)

15. Tomato – Solutions for Your Life – UF/IFAS Extension – Κεντρικός πόρος του Πανεπιστημίου της Φλόριντα.
16. Growing Vegetables: Tomatoes [fact sheet] – UNH Extension – Αναλυτικό φυλλάδιο.
17. Tomato Production – Penn State Extension – Βασικός οδηγός παραγωγής.
18. Tomato Diseases – NC State Extension – Κεντρικός πόρος για διάγνωση ασθενειών.
19. Tomato Pruning – Wisconsin Horticulture – Αναλυτικός οδηγός κλαδέματος.

Επέκταση Διεθνών Πηγών & Πανεπιστημιακών Επεκτάσεων (Extension)

15. Tomato Growing Guide – Cornell University – Πλήρης οδηγός με συμβουλές για κλάδεμα, στήριξη και προβλήματα.
16. Growing Tomatoes in Home Gardens – University of Minnesota Extension – Αναλυτικός για αρχάριους, με έμφαση σε ποικιλίες και περιβάλλον.
17. Growing Home Garden Tomatoes – University of Missouri Extension – Συμβουλές για ποικιλίες, λίπανση και προβλήματα.
18. Tomato Production – Penn State Extension – Επαγγελματική προσέγγιση με λίστα ποικιλιών και διαχείριση ζιζανίων.
19. Growing Tomatoes in the Home Garden – University of Maryland Extension – Πρακτικές για στήριξη, λίπανση και θερμοκρασίες.
20. Growing Tomatoes – Iowa State University Extension – Λεπτομέρειες για ποικιλίες, κλάδεμα και συγκομιδή.
21. Growing Tomatoes in the Home Garden – Ohio State University Extension – Εστίαση σε επιλογή ποικιλιών και απόδοση.
22. Tomatoes – University of Florida IFAS Extension – Ιδανικό για θερμά κλίματα, με συμβουλές φύτευσης.
23. Commercial Tomato Production Handbook – University of Georgia Extension – Επαγγελματικός οδηγός για μεγάλη κλίμακα.
24. Growing Tomatoes in the Home Garden – Rutgers University Extension – Συμβουλές για λίπανση και κλάδεμα.
25. Tomato Crop Information – FAO (Food and Agriculture Organization) – Παγκόσμιες στατιστικές και απαιτήσεις άρδευσης/λίπανσης.
26. Hydroponic Nutrient Solution for Tomatoes – Ohio State University – Οδηγός για υδροπονική καλλιέργεια και θρεπτικά διαλύματα.
27. Managing Tomato Diseases and Disorders – Iowa State University Extension – Διάγνωση και διαχείριση κοινών ασθενειών.
28. Common Diseases of Tomatoes – Mississippi State University Extension – Λεπτομερής για μυκητιακές και βακτηριακές παθήσεις.
29. Tomato Diseases and Disorders – Clemson University Extension – Πρακτικός οδηγός με φωτογραφίες.
30. Early Blight in Tomato – University of Minnesota Extension – Ειδικά για early blight και ανθεκτικές ποικιλίες.
31. An Introduction to Organic High Tunnel Tomato Production – University of Georgia – Οδηγός για οργανική καλλιέργεια σε θερμοκήπια/high tunnels.
32. Tomatoes in the Garden – Utah State University Extension – Συμβουλές για ξηρά κλίματα και ποικιλίες.
33. Growing Tomatoes – Colorado State University Extension – Έμφαση σε ψυχρά κλίματα και ωρίμανση.
34. Tomato Production – USDA/ARS – Πληροφορίες για σπόρους και γενετική.
35. Disease Control for Florida Tomatoes – University of Florida Extension – Διαχείριση ασθενειών σε τροπικά κλίματα.