Υδροπονία είναι η καλλιέργεια φυτών σε τεχνητά υποστρώματα και όχι στο έδαφος. H τεχνική αυτή καλλιέργειας αν και πρωτότυπη, έρχεται από το παρελθόν και λέγεται υδροπονία.

Είναι η υδροπονία βιολογική μέθοδος καλλιέργειας;

Η υδροπονία (υδροπονική) ΔΕΝ θεωρείται βιολογική μέθοδος καλλιέργειας σε καμία χώρα του κόσμου. Ο κύριος λόγος είναι ότι πρόκειται για καλλιέργεια χωρίς χώμα, η ύπαρξη του οποίου είναι (για την ώρα) απαράβατος όρος για την πιστοποίηση μιας καλλιέργειας ως βιολογική. Επιπλέον, στις περισσότερες υδροπονικές καλλιέργειες γίνεται προσθήκη χημικών και όχι βιολογικών λιπασμάτων στο νερό. Τα λιπάσματα αυτά αποτελούν την τροφή των φυτών και έχουν άμεση επίπτωση στην υφή και τη γεύση των λαχανικών. Παρά ταύτα, ήδη στο εξωτερικό γίνονται προσπάθειες ένταξης της υδροπονίας στις βιολογικές καλλιέργειες, υπό αυστηρές προϋποθέσεις φυσικά, ανάμεσα στις οποίες είναι και η χρήση βιολογικού λιπάσματος και μόνο.

Να τονίσουμε ότι, λόγω της φύσης της καλλιέργειας, πολύ σπάνια αναπτύσσονται ζιζάνια και αν γίνει αυτό θα είναι ελάχιστα. Επίσης, η ανάπτυξη μιας υδροπονικής μονάδας σε πολλά και ανεξάρτητα μεταξύ τους θερμοκήπια έχει δείξει ότι καθυστερεί ή και αποτρέπει τη μετάδοση ασθενειών των φυτών. Με άλλα λόγια, τα φυτά έχουν λιγότερους εχθρούς και σαφώς μικρότερες ανάγκες σε εντομοκτόνα.

Λίγα λόγια για την ιστορία

Ο όρος υδροπονία (hydroponics) προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις ύδωρ και πόνημα. Η τεχνική της υδροπονίας ήταν γνωστή τόσο στους Βαβυλώνιους (Κρεμαστοί Κήποι της Βαβυλώνας), όσο και στους Αζτέκους (Επιπλέοντες Κήποι).
Η πρώτη δημοσιευμένη εργασία για την καλλιέργεια χερσαίων φυτών χωρίς χώμα ήταν το 1627 το βιβλίο ‘Sylva Sylvarum’ του Francis Bacon, τυπωμένο ένα χρόνο μετά το θάνατό του. Η υδροπονία έγινε μια δημοφιλής τεχνική έρευνας μετά από αυτό. Το 1699, ο John Woodward δημοσίευσε πειράματα υδροπονίας με δυόσμο. Βρήκε ότι τα φυτά σε λιγότερο καθαρές πηγές νερού αναπτύχθηκαν καλύτερα από τα φυτά σε αποσταγμένο νερό. Μέχρι το 1842, ένας κατάλογος 9 στοιχείων που πιστεύεται ότι είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών είχαν συγκεντρωθεί, και τα ευρήματα των Γερμανών βοτανολόγων Julius von Sachs και Wilhelm Knop, κατά τα έτη 1859-65, οδήγησαν στην ανάπτυξη της τεχνικής της καλλιέργειας χωρίς χώμα. Ο όρος υδροπονία δεν χρησιμοποιήθηκε βέβαια πρώτη φορά παρά το 1937…Κατά τη διάρκεια μάλιστα του Β’ παγκοσμίου πολέμου, στρατεύματα που βρίσκονταν σε νησιά του Νότιου Ειρηνικού παρήγαγαν τα αναγκαία φρέσκα φρούτα και λαχανικά σε μονάδες υδροπονίας. Το επόμενο μεγάλο βήμα έγινε όταν η ΝASA χρηματοδότησε έρευνα παραγωγής προϊόντων στο φεγγάρι, ή και σε άλλους πλανήτες, ένα πρόγραμμα το οποίο είναι υπο εξέλιξη. Στις μέρες μας η υδροπονία προσελκύει περισσότερους καλλιεργητές από ποτέ, δίνοντας ταυτόχρονια πλεονεκτήματα σε καταναλωτή, καλλιεργητή και περιβάλλον.

Στην Ελλάδα

Με βάση στοιχεία του IRTC (International Research and Training Centre for Sustainability), του μη κερδοσκοπικού οργανισμού που συλλέγει στοιχεία και γενικά καταγράφει όλη την γνώση που υπάρχει πάνω στον τομέα την υδροπονίας στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, αλλά και στον χώρο της Μέσης Ανατολής η υδροπονία στην Ελλάδα καλύπτει 1.750 στρέμματα περίπου. Η μέθοδος αυτή δεν εφαρμόζεται μόνο για την παραγωγή κηπευτικών προϊόντων, αλλά έχει επεκταθεί και στην ανθοκομία. Έτσι από τα 1.750 συνολικά στρέμματα, στα 1.450 έχει αναπτυχθεί η καλλιέργεια των κηπευτικών και στα υπόλοιπα 300 η ανθοκομία. Βάσει, λοιπόν, των στοιχείων που έχουμε στην διάθεση μας παρατηρούμε ότι στην Βόρεια Ελλάδα η υδροπονία έχει αναπτυχθεί σε έκταση 400 στρεμμάτων, στην Κεντρική Ελλάδα στα 150 στρέμματα, στην Αττική και στα νησιά στα 300 στρέμματα, στην Πελοπόννησο στα 450 στρέμματα, στη Δυτική Ελλάδα στα 100 και τέλος στην Κρήτη η υδροπονία καλύπτει έκταση 350 στρεμμάτων. Σχετικά τώρα με το μέγεθος που έχουν οι υδροπονικές μονάδες στην χώρα μας, πληροφορούμαστε ότι υπάρχουν 3 μονάδες που έχουν έκταση 100 στρέμματα και πάνω, 15 μονάδες έχουν έκταση 20-50 στρέμματα, ενώ από 3-20 στρέμματα υπάρχουν 115 μονάδες. Εντύπωση, ωστόσο, μας προκαλεί το στοιχείο ότι δεν υπάρχουν στην χώρα μας υδροπονικές μονάδες που να έχουν έκταση από 50-100 στρέμματα. Στο 50% των υδροπονικών μονάδων έχει αναπτυχθεί η καλλιέργεια της τομάτας όλων των τύπων όπως είναι η beef, η cluster, και η cherry, στο 25% η καλλιέργεια του αγγουριού, ενώ στο 10% καλλιεργούνται πιπεριές μαρούλι, κολοκύθι μελιτζάνα. Τέλος στο υπόλοιπο 15% της συνολικής υδροπονικής έκτασης έχει αναπτυχθεί η ανθοκομία με δημοφιλή είδη προς καλλιέργεια να είναι η ζέρμπερα, το γαρύφαλλο το χρυσάνθεμο το ανθούριο και η γυψοφίλη.

Στο παρακάτω βίντεο πάντως μπορείτε να δείτε και στην πράξη την υδροπονία στις εγκαταστάσεις μας στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας.

Άρθρα από τα οποία χρησιμοποιήθηκαν πληροφορίες
http://www.hydroponics.gr/profil/idroponia.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Hydroponics

Η υδροπονία είναι μια τεχνολογικά εξελιγμένη μέθοδος γεωργικής παραγωγής στην οποία τα φυτά αναπτύσσονται χωρίς έδαφος (χώμα), αλλά με τις ρίζες τους μέσα σε νερό και θρεπτικά διαλύματα απαραίτητα για τη σωστή λειτουργία και απόδοση των φυτών. Φυσικά προϊόντα όπως ο πετροβάμβακας ή ο περλίτης χρησιμοποιούνται αντί χώματος και οι καλλιέργειες τροφοδοτούνται με μια μορφή ισορροπημένων θρεπτικών ουσιών, απαραίτητων για σωστή λειτουργία και απόδοση των φυτών.

Στην Eλλάδα ως τεχνητό υπόστρωμα χρησιμοποιείται κυρίως ο περλίτης, γιατί είναι ένα εθνικό προϊόν, φθηνό που έχει όλες τις απαραίτητες ιδιότητες για την υδροπονική καλλιέργεια, ενώ υπάρχουν και άλλα όπως η ελαφρόπετρα, άμμος και το χαλίκι. Tο τεχνητό υπόστρωμα πρέπει να έχει μικρή εναλλακτική ικανότητα, δηλαδή τη δυνατότητα να μη δεσμεύει τα θρεπτικά στοιχεία από το διάλυμα, αλλά να τα αφήνει ελεύθερα να απορροφούνται από το φυτό.

Με την μέθοδο αυτή η θρέψη του φυτού δεν βασίζεται στο χώμα, αλλά στο νερό και στα θρεπτικά στοιχεία που έχουμε βάλει μέσα.

Tο υπόστρωμα που είναι αδρανές, το μόνο που προσφέρει είναι να στηρίζει την καλλιέργεια και να παρέχει χώρο για την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος.

Η υδροπονία, μια επαναπροσδιοριζόμενη αρχαία λύση ή μια σύγχρονη παγίδα; Η υδροπονία μοιάζει με το τελευταίο χαρτί κάθε αυτοκρατορίας όταν φαινομενικά τελειώνουν οι πόροι της εκάστοτε εποχής. Έχουμε αναφορές για καλλιέργειας σε νερό από την εποχή της αρχαίας Αιγύπτου, όταν για να τραφεί ο μεγάλος αριθμός σκλάβων που δούλευαν για την κατασκευή των πυραμίδων ήταν απαραίτητη η καλλιέργεια τροφής ακόμα και μέσα στο νερό, στις όχθες του ποταμού Νείλου.

Εκμεταλλεύονταν την παλίρροια του Νείλου ώστε να ωφελούνται από τα νερά και τα οργανικά τους στοιχεία, με αποτέλεσμα να έχουν πολύ μεγαλύτερες σοδειές. Υπάρχουν ακόμα αναφορές πως ο κρεμαστός κήπος της Βαβυλώνας είχε επιτευχθεί με την αξιοποίηση ενός ποταμού που διέσχιζε τον κήπο και πρόσφερε ένα μοναδικό θέαμα. Η χρήση της υδροπονίας ήταν επίσης αρκετά διαδεδομένη, ως μορφή καλλιέργειας, στην Ασία από τα αρχαία χρόνια και ιδιαίτερα στην Κίνα ενώ αναφορές για τεχνικές υδροπονίας υπάρχουν και σε ευρήματα από την εποχή των Αζτέκων.

Στον σύγχρονο κόσμο η υδροπονία (ξανα) ανακαλύφθηκε τον 18ο αιώνα, όταν παρατηρήθηκε ότι το νερό είναι εκείνο που τρέφει τις ρίζες των φυτών και πως το χώμα συγκρατεί και τρέφει το νερό. Έκτοτε βγήκε το συμπέρασμα ότι με την καλλιέργεια φυτών σε ένα υγρό μέσο και με την τροφοδότηση αυτού με ωφέλιμα ιχνοστοιχεία, θα λύνονταν πολλά προβλήματα που προκύπτουν από την κλασική καλλιέργεια.

Ακόμα περισσότερο ενδιαφέρον για την υδροπονία έχει προκληθεί τα τελευταία χρόνια και λόγω της σχέσης της με τη διαστημική τεχνολογία. Το βασικό ώφελος της υδροπονίας είναι πως μας απαλλάσσει από την εύρεση και την προετοιμασία γόνιμου εδάφους, που όλοι γνωρίζουμε πόση υπομονή και κούραση χρειάζεται. Επίσης με την καλλιέργεια σε υγρό περιβάλλον δεν θα έχουμε ποτέ προβλήματα από ζιζάνια, έντομα και αρκετές παθήσεις, που έχουν ανάγκη την παρουσία χώματος να αναπτυχθούν.

Υπάρχουν αρκετές τεχνικές υδροπονίας και χωρίζονται στις εξής βασικές κατηγορίες:

Παθητικό σύστημα
Είναι η τεχνική υδροπονίας στην οποία το νερό είναι τοποθετημένο ακίνητο σε ένα δοχείο και οι ρίζες των φυτών μεγαλώνουν εξ ολοκλήρου σε αυτό. Με την χρήση τρόμπας αέρος και ειδικής πέτρας, τοποθετημένης στο νερό, δημιουργούνται φυσαλίδες οξυγόνου στις ρίζες των φυτών. Το βασικό μειονέκτημα αυτού του συστήματος είναι η έλλειψη αρκετού οξυγόνου στις ρίζες, που είναι απαραίτητο για μεγάλη καρποφορία. Στα θετικά συγκαταλέγεται η ευκολία της λειτουργίας του συστήματος.

Ενεργητικό σύστημα
Είναι η τεχνική υδροπονίας όπου οι ρίζες των φυτών αναπτύσσονται σε ένα μέσο-υποκατάστατο του χώματος, όπως ο περλίτης, οι κόκκοι φοίνικα, ο πετροβάμβακας κ.ά. Με την χρήση μια τρόμπας νερού μεταφέρεται συνεχώς νερό συμπληρωμένο με ωφέλιμα ιχνοστοιχεία από μια δεξαμενή στις ρίζες των φυτών μας, το οποίο χάρη στη βαρύτητα καταλήγει πάλι στην δεξαμενή. Δημιουργείται έτσι μία συνεχής ανακύκλωση στο νερό που εμπλουτίζεται με χρήσιμα στοιχεία και οξυγόνο. Το αρνητικό αυτού του συστήματος είναι η μεγάλη δυσκολία συντήρησης ενώ στα θετικά του είναι η αυξημένη παραγωγικότητα.

Αεροπονία
Πρόκειται για μία υπερσύγχρονη τεχνική, η οποία απαιτεί ειδικούς ψεκαστήρες ή ακόμα και συστήματα ατμοποίησης, που τροφοδοτούν τις ρίζες με ιχνοστοιχεία συνεχόμενα σε μορφή ατμού. Στα αρνητικά της περιλαμβάνεται το υπερβολικό κόστος και στα θετικά η τεράστια και ταχύτατη παραγωγή.

Το συμπέρασμα μετά από αρκετά χρόνια καλλιέργειας υδροπονίας είναι πως ως μέθοδος μας προσφέρει αρκετές λύσεις αλλά έχουν προκύψει και σημαντικά προβλήματα: Παρά τη μεγάλη μελέτη που έχει γίνει για την εύρεση και την αναπαραγωγή των ωφέλιμων ιχνοστοιχείων, έχουμε κατορθώσει να αναπαράξουμε μόνο τα πρωτεύοντα από αυτά, που σχετίζονται με την ανάπτυξη του καρπού, και όχι τα δευτερεύοντα που έχουν να κάνουν με τη γεύση του, ενδεχομένως και με την υγεία μας. Ως αποτέλεσμα, το αγγούρι και η ντομάτα που καλλιεργούνται σε συστήματα υδροπονίας παρατηρείται να έχουν παρόμοια γεύση, όπως και πολλά άλλα λαχανικά. Επίσης η καλλιέργεια υδροπονίας απαιτεί ακριβά όργανα έλεγχου λόγω των μεγάλων αλλαγών στην αλκααλικότητα του νερού και απαιτεί βασικές γνώσεις χημείας. Ακόμα έχουν αναπτυχθεί νέες παθήσεις που έχουν ως βάση το νερό και προκαλούν πολύ μεγαλύτερες ζημιές σε σχέση με της κοινές παθήσεις του χώματος που αντιμετωπίζονται πιο εύκολα.

Μια σύγχρονη, πολλά υποσχόμενη και πιο οικολογική τεχνική υδροπονίας είναι η ενυδροπονία:
Η τεχνική αυτή εφαρμόζεται σε ένα ενυδρείο όπου τα φυτά συμβιώνουν με διάφορα είδη ψαριών. Εκεί θα δημιουργηθούν τα απαραίτητα ιχνοστοιχεία και αυτά θα θρέφουν τα φυτά, όπως συμβαίνει και με το ενεργητικό σύστημα υδροπονίας. Στη συνέχεια τα φυτά γίνονται τροφή για τα ψάρια με τα υπολείμματα στο νερό. Ένα υγιές, αρμονικό σύστημα, με απλές απαιτήσεις και χωρίς να χρειάζονται ιδιαίτερες γνώσεις.

Η υδροπονία είναι μια καινοτόμα μέθοδος καλλιέργειας, στην οποία δεν απαιτείται καλλιέργεια σε χώμα. Το φυτό λαμβάνει όλα τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά από ένα υγρό διάλυμα, το οποίο διαπερνάει το ριζικό του σύστημα και ανακυκλώνεται διαρκώς. Σε κάποιες περιπτώσεις τα φυτά είναι γυμνόριζα ενώ σε άλλες οι ρίζες μεγαλώνουν σε κάποιο αδρανές υπόστρωμα (περλίτη, πετροβάμβακα… ).

Η αεροπονία, είναι μια παραλλαγή της υδροπονίας, κατά την οποία το ριζικό σύστημα των φυτών, βρίσκεται διαρκώς γυμνό σε υδρονέφωση ενός διαλύματος θρεπτικών συστατικών.

Η υδροπονική και αεροπονική καλλιέργεια, είναι αποδεδειγμένα αρκετά πιο αποτελεσματικές μέθοδοι καλλιέργειας σε σύγκριση με την παραδοσιακή. Και παρόλο που έχουν αρκετά πλεονεκτήματα (πχ λιγότερες ασθένειες, απόλυτα ελεγχόμενες…) έχουν ένα βασικό και μεγάλο μειονέκτημα.
Το αρκετά μεγαλύτερο κόστος εγκατάστασης και επίβλεψης. Έτσι είναι οικονομικά προσοδοφόρες μόνο σε σχετικά μεγάλες θερμοκηπιακές καλλιέργειες και όχι σε μικρές και ατομικές καλλιέργειες.

Φυσικά υπάρχουν κάποιες οικονομικές DIY λύσεις, αλλά οι περισσότερες απαιτούν δημιουργία αυτοματισμών με γνώση ηλεκτρονικής, κώδικα και γεωπονίας.

Αυτό το κενό προσπαθεί να γεφυρώσει το SproutsIO, μια μικρή “smart” γλάστρα που συνδυάζει υδροπονία και αεροπονία, με αισθητήρες και έξυπνο λογισμικό.  Έτσι μπορεί να αναλάβει να καλλιεργήσει τα φυτά σας αυτόματα, χωρίς κανένα απολύτως κόπο και χωρίς χρήση χημικών φαρμάκων.

Σύμφωνα με τους δημιουργούς μάλιστα, μπορείτε να επιλέξετε τις συνθήκες καλλιέργειας ώστε να δώσετε ξεχωριστά χαρακτηριστικά στο φυτό σας.

Το Sprouts διαθέτει δικό του LED φωτισμό, ο οποίος μπορεί να προσαρμοστεί αυτόματα αναλόγως με τις ανάγκες του φυτού. Εκτός από τον φωτισμό, διαθέτει και WiFi και έτσι μπορεί να συνδεθεί στο δίκτυο του σπιτιού σας και να παρακολουθείτε την εξέλιξη των φυτών σας από τον υπολογιστή ή και το κινητό σας.

Εφόσον ξεκινήσετε την καλλιέργεια, και προσθέσετε το υπόστρωμα και το απαραίτητο νερό στο σύστημα, δεν χρειάζεται καμία άλλη φροντίδα από εσάς. Το ίδιο το SproutsIO ανακυκλώνει διαρκώς το νερό που υπάρχει στο σύστημά του.

Οι διαστάσεις του είναι περίπου 30 εκατοστά διάμετρος,20/90 εκατοστά ύψος χωρίς/με το φως, θυμίζοντας αυτές μιας μικρής γλάστρας. Οπότε τα φυτά τα οποία μπορείτε να καλλιεργήσετε είναι συνήθως μικρά φυτά  (πχ μαρούλια, λάχανα, μυρωδικά, τοματίνια…)

Το Sprouts, μετά από αρκετά χρόνια προετοιμασίας και σχεδιασμού, αυτή τη στιγμή βρίσκεται στο τελικό στάδιο της χρηματοδότησης μέσω της πλατφόρμας Crowdfunding του Kickstarter.

Και μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να τα πηγαίνει και τόσο καλά… Με 20 μέρες μόνο να απομένουν, έχει συγκεντρώσει περίπου το μισό ποσό από αυτό που αναζητούσε. 

Και αν αναρωτιέστε πως ένα τόσο καινοτόμο και πρακτικό προϊόν με πολύ όμορφο design δεν έχει γίνει τεράστια επιτυχία, ο λόγος είναι αυτός που υποψιαζόσαστε. Η τιμή.

Πόσο κοστίζει 

Το κάθε SproutsIO κοστίζει, μέσω του Kickstarter, περίπου 600 ευρώ, τιμή αρκετά τσουχτερή. Ειδικά αν αναλογιστεί κανείς ότι στην τελική πρόκειται για μόνο μία γλάστρα. Και όσα και να είναι τα πλεονεκτήματα της υδροπονίας και της έξυπνης τεχνολογίας, είναι αδύνατο να γίνει απόσβεση του ποσού, καλλιεργώντας μόνο ένα φυτό κάθε φορά.

Πάντως παρόλα αυτά, είναι ένα πολύ όμορφο και χρήσιμο προϊόν, που αν κάποια στιγμή η τιμή του γίνει λίγο πιο λογική, μπορεί να βρίσκεται σε κάθε σπίτι.

Μερικά παρόμοια μοντέλα σε πιο προσιτή τιμή

Η SproutsIO σίγουρα δεν είναι η μόνη αντίστοιχη έξυπνη γλάστρα. Στην αγορά, έχουν κυκλοφορήσει αρκετές. Για παράδειγμα πρόσφατα κυκλοφόρησε και  αυτη η γλάστρα σε πολύ πιο προσιτή τιμή.

Το άρθρο Η υδροπονία Απο το Α Εως το Ω εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

 Οικολογικό περιβάλλον εσπεριδοειδών

Θρεπτικές ανάγκες εσπεριδοειδών.

Η κυριότερη μέθοδος που χρησιμοποιείται για την εκτίμηση των αναγκών των εσπεριδοειδών σε θρεπτικά στοιχεία είναι η χημική ανάλυση μέσο της φυλλοδιαγνωστικής, με την οποία προσδιορίζονται οι ποσότητες των στοιχείων που

υπάρχουν στο δέντρο.

Επίσης η ανάλυση του εδάφους γιά να γνωρίσουμε τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα στο έδαφος και την ευκολία απορρόφησης τους

Τα κύρια θρεπτικά στοιχεία που επηρεάζουν περισσότερο την καλλιέργεια των εσπεριδοειδών, είναι τα ακόλουθα:

Άζωτο Από τα στοιχεία που είναι σημαντικότερα για την ομαλή ανάπτυξη των εσπεριδοειδών είναι το άζωτο (Ν). Τα εσπεριδοειδή χρειάζονται περισσότερο άζωτο την εποχή της άνθησης και του δεσίματος. Σε συνθήκες έλλειψης αζώτου, προκαλείται ισχυρή ελάττωση της βλάστησης, φύλλα μικρότερα του κανονικού και χρώματος ανοικτού πράσινου για τα νεαρά και για τα παλαιότερα σχεδόν κίτρινα. Χαρακτηριστικό σύμπτωμα έλλειψης αζώτου είναι η απουσία αρκετού φυλλώματος λόγω κυρίως στην πρόωρη πτώση των ώριμων φύλλων, καθώς και ελάττωση της ανθοφορίας και καρποφορίας μέχρι την πλήρη έλλειψη σε λίγα χρόνια. Η παραγωγή των καρπών ελαττώνεται πολύ αλλά δεν παρατηρείται εμφανής επίδραση στην ποιότητα εκτός στο ότι ο φλοιός είναι λείος και λιγότερο χρωματισμένος.

Δυσμενή αποτελέσματα στην παραγωγή και στην όλη υγεία των δέντρων έχουμε στην υπερεπάρκεια αζώτου, όμως τις περισσότερες φορές πρόκειται για έμμεσες επιδράσεις που αφορούν τη δημιουργία έλλειψης άλλων στοιχείων όπως P, Cu, Zn, Mn, Mo.

Οι επιδράσεις του αζώτου στην ποιότητα των καρπών είναι οι εξής: το μέγεθος των καρπών ελαττώνεται με την προσθήκη αζώτου, γιατί αυξάνει ο αριθμός των καρπών ανά δέντρο, το πράσινο χρώμα των καρπών ενισχύεται με το άζωτο, κατά την έναρξη της ωρίμανσης το ποσοστό της χρωματιζόμενης επιφάνειας των καρπών ελαττώνεται και

παρατηρείται έντονη αντίθεση χρωματισμών μεταξύ πράσινων και πορτοκαλόχροων τμημάτων της επιφάνειας των καρπών, αν πρόκειται για δέντρο πορτοκαλιάς. Σε πλήρη ωρίμανση το χρώμα των καρπών είναι εντονότερο, ενώ τα δέντρα με λιγότερη περιεκτικότητα σε άζωτο έχουν καρπούς αχυρόχροους. Σε επάρκεια ή περίσσεια αζώτου

το χρώμα γίνεται έντονο πορτοκαλί. Μια από τις χαρακτηριστικές επιδράσεις του αζώτου στην ποιότητα των καρπών είναι η αύξηση του πάχους και της τραχύτητας του φλοιού.

Μικρή επίδραση έχει το άζωτο στα χαρακτηριστικά της ποιότητας του χυμού, όπως η οξύτητα, η περιεκτικότητα σε χυμό και η σχέση διαλυτών στερεών προς οξέα.Για μια ικανοποιητική παραγωγή απαιτείται ετήσια ½ ως 1 ½ μονάδες αζώτου ανά δέντρο. Αυτό εξαρτάται από τις κλιματολογικές συνθήκες της περιοχής και από τον τρόπο με τον οποίο θα χορηγηθεί αυτή η ποσότητα. Δηλαδή, αν θα γίνει προσθήκη κοπριάς, κομπόστ ή χλωρή λίπανση.

Φώσφορος Ο φώσφορος είναι ένα από τα τρία κύρια στοιχεία στη θρέψη των φυτών, γιατί αποτελεί σπουδαιότατο συστατικό για τη ζωή οργανικών ουσιών των κυττάρων. Η περιεκτικότητα των φυτικών ιστών σ’ αυτό το στοιχείο είναι πολύ μικρότερη από αυτή του αζώτου. Στα φύλλα των εσπεριδοειδών υπάρχει σε ποσότητα ίση προς το 1/20 περίπου του αζώτου.

Η κύρια ένδειξη έλλειψης φωσφόρου είναι όταν οι καρποί εμφανίζουν μειωμένη συνεκτικότητα και γίνονται εύπλαστοι.

Η έλλειψη συνεκτικότητας των καρπών οφείλεται στην παρουσία κενού χώρου στο κέντρο τους και στο αυξανόμενο πάχος του φλοιού. Το σχήμα είναι ακανόνιστο. Το ποσοστό των καρπών αυτών αυξάνει όσο η έλλειψη του φωσφόρου γίνεται εντονότερη.

Επίσης τα ελλιπώς εφοδιασμένα δέντρα σε φώσφορο παρουσιάζουν αυξημένη οξύτητα του χυμού και ισχυρή καρπόπτωση. Οι καρποί που βρίσκονται σε δέντρα που πάσχουν από τροφοπενία φωσφόρου είναι έντονα πορτοκαλόχροοι, σε αντίθεση με εκείνους που εφοδιάζονται επαρκώς με φώσφορο, σε αυτούς το κίτρινο χρώμα επικρατεί περισσότερο από το ερυθρό.

Η επάρκεια σε φώσφορο αυξάνει την εκατοστιαία περιεκτικότητα σε χυμό, ενώ μειώνει την οξύτητα των καρπών και έχει μεγάλη σπουδαιότητα για ποικιλίες πορτοκαλιάς και μανταρινιάς που έχουν όξινο χυμό.

Ο φώσφορος απαιτείται σε αρκετά μεγάλες ποσότητες απ’όλα τα εσπεριδοειδή, σπάνια όμως παρουσιάζει έλλειψη του στοιχείου αυτού, γιατί τα εσπεριδοειδή φαίνεται ότι έχουν την ικανότητα να απορροφούν το στοιχείο αυτό σε οποιαδήποτε μορφή και αν βρίσκεται στο έδαφος.

Στα εδάφη ο ολικός φώσφορος θα πρέπει να είναι υψηλότερος από 0,05% για να μην παρουσιάσουν ανεπάρκεια σε αυτό το στοιχείο, ενώ πρέπει να δοθεί προσοχή στα εδάφη όπου υπάρχει ελεύθερο ανθρακικό ασβέστιο, γιατί μπορεί να παρουσιαστεί έλλειψη φωσφόρου.

Κάλιο Το κάλιο είναι αναγκαίο στοιχείο για τη σωστή ανάπτυξη των φυτών. Σε συνθήκες έλλειψης καλίου παρατηρείται εξασθένηση της βλάστησης, υπερβολική φυλλόπτωση κατά την άνοιξη, ακαθόριστη χλώρωση των φύλλων, διάφορες παραμορφώσεις τους, εμφάνιση μικρών καστανών κηλίδων, νεκρωτικές επιφάνειες στο έλασμα των φύλλων, μείωση των καρπών και πρώιμος χρωματισμός αυτών. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να προκληθούν και από άλλες αιτίες, το πιο χαρακτηριστικό όμως είναι η έκπτυξη εξασθενημένων, μικρών νέων βλαστών, μερικοί από τους οποίους εμφανίζούν κίτρινο χρωματισμό στο σημείο πρόσφυσης των κλαδίσκων. Ο φλοιός είναι δυνατόν να εμφανίζει βυθισμένες επιφάνειες ή βοθρία στην κίτρινη περιοχή των βλαστών. Οι βλαστοί αυτοί σπάζουν, κάμπτονται και λαμβάνουν σιγμοειδές σχήμα, το οποίο παρουσιάζεται σε ισχυρή έλλειψη καλίου.

Στις περιπτώσεις που παρατηρείται περίσσεια καλίου στα δέντρα, επηρεάζονται κυρίως τα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Έτσι οι καρποί γίνονται μεγαλύτεροι, χοντρόφλουδοι και τραχύτεροι. Τα λεμόνια γίνονται πιο λεπτόφλουδα, λεία και γυαλιστερά. Επίσης καθυστερεί ο χρωματισμός των καρπών και εντείνεται ο επαναπρασινισμός αυτών στις

όψιμες ποικιλίες. Ο χυμός των καρπών φαίνεται να μειώνεται με την αύξηση του καλίου και αυτό οφείλεται τόσο στην αύξηση του μεγέθους των καρπών, όσο και στο πάχος του φλοιού, ενώ αντίθετα στη λεμονιά αυξάνει το ποσοστό του χυμού λόγω της μείωσης του φλοιού. Είναι γενική διαπίστωση ότι το κάλιο προκαλεί αύξηση της οξύτητας του χυμού,

γεγονός που στη λεμονιά αυτό επιδιώκεται.

Τα εσπεριδοειδή απαιτούν 0.5 ως 1 μονάδα καλίου ετησίως, ανά δένδρο, για μια παραγωγή ικανοποιητική.

 Ελλείψεις άλλων θρεπτικών στοιχείων.

Μαγνήσιο Έλλειψη μαγνησίου έχει παρατηρηθεί στους περισσότερους εσπεριδοειδώνες και η τροφοπενία του έχει διαπιστωθεί εδώ και πολλά χρόνια. Τα φύλλα στην αρχή παρουσιάζουν χλωρωτικές κηλίδες στα μεσονεύρια διαστήματα από την κορυφή και από την περιφέρεια προς το μίσχο. Στα προχωρημένα στάδια τροφοπενίας, η χλώρωση γίνεται εντονότερη και καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του ελάσματος, αφήνοντας τα νεύρα πράσινα και ένα τμήμα ελάσματος κοντά στο μίσχο σε σχήμα αντίστροφου Bε (Λ).

Η έλλειψη μαγνησίου μπορεί να οφείλεται στον ανεπαρκή εφοδιασμό του εδάφους, γι΄αυτό οι τροφοπενίες μαγνησίου παρουσιάζονται κυρίως στα όξινα και στα ελαφρά, αμμώδη εδάφη που ξεπλένονται εύκολα. Τις περισσότερες φορές όμως η τροφοπενία μαγνησίου οφείλεται κατά κύριο λόγο στον ισχυρό ανταγωνισμό του μαγνησίου με το κάλιο.

Σίδηρος Στα εσπεριδοειδή απαιτούνται πολύ μικρές ποσότητες σιδήρου, γι΄αυτό η έλλειψη του και η τροφοπενία του παρατηρείται σε σπάνιες περιπτώσεις.Χαρακτηριστικό σύμπτωμα που προκαλεί η τροφοπενία αυτή στα εσπεριδοειδή είναι η εμφανής διαφορά στο χρωματισμό των νεύρων και του ελάσματος των φύλλων. Το έλασμα παρουσιάζεται προοδευτικά χλωρωτικό στα μεσονεύρια διαστήματα, ενώ τα νεύρα του παραμένουν χαρακτηριστικά πράσινα.

Μερικές δυσμενείς συνθήκες του εδάφους που προκαλούν την τροφοπενία σιδήρου είναι: η υπερβολική υγρασία, ο κακός αερισμός, οι χαμηλές θερμοκρασίες, η περίσσεια ορισμένων θρεπτικών στοιχείων (Ca, Fe, Zn, Cu) και η προσβολή των ριζών από νηματώδεις.

Ψευδάργυρος Η έλλειψη ψευδαργύρου στους εσπεριδοειδώνες προκαλεί χαρακτηριστικά συμπτώματα στα φύλλα. Τα νεαρά φύλλα παραμένουν μικρότερα, πιο στενά και με πιο μυτερή κορυφή, ενώ παρουσιάζουν χλωρωτικές κηλίδες στα μεσονεύρια διαστήματα, αρχίζοντας από την κορυφή και από την περιφέρεια προς το κεντρικό νεύρο. Η τροφοπενία αυτή είναι πολύ συχνή και παρουσιάζεται στις περισσότερες εσπεριδοπαραγωγικές περιοχές της χώρας μας.

Η έλλειψη ψευδαργύρου μπορεί να οφείλεται στον ανεπαρκή εφοδιασμό του εδάφους με ψευδάργυρο, στη δυσκολία με την οποία μετακινείται μέσα στα φυτά ή στις δυσμενείς συνθήκες του εδάφους.

Μαγγάνιο Τα συμπτώματα που παρουσιάζονται στην έλλειψη μαγγανίου είναι το κιτρίνισμα των περιοχών μεταξύ των νεύρων, ποτέ όμως δεν είναι τόσο έντονο, όσο στις τροφοπενίες σιδήρου και ψευδαργύρου. Τα νεύρα παραμένουν περισσότερο πράσινα και μέχρι την άκρη των φύλλων.

Η έλλειψη μαγγανίου είναι συνήθης στους ελληνικούς εσπεριδοειδώνες, και αν δεν είναι μεγάλη, η παραγωγή δεν επηρεάζεται σημαντικά. Παρατηρείται τόσο στα ελαφρά και αμμώδη, όσο και στα βαρύτερα εδάφη. Στα πρώτα γιατί το μαγγάνιο ξεπλένεται σχετικά εύκολα, ενώ στα δεύτερα γιατί δεσμεύεται, ακινητοποιείται και δεν αποδίδεται εύκολα

στα φυτά.

Βιολογική Καταπολέμηση Ασθενειών των Εσπεριδοειδών

Η αντιμετώπιση των ασθενειών των εσπεριδοειδών δεν παρουσιάζει σοβαρά και δυσεπίλυτα προβλήματα. Υπάρχουν στη διάθεση του βιοκαλλιεργητή μέσα και μέθοδοι για να επιλέξει.

Ασθένειες του υπόγειου τμήματος Έλκος ή σήψη ή κομμίωση του λαιμού. Phytophthora cactorum, Phytophthora nicotianae parasitica, Phytophthora syringae,Phytophthora cambivora, Phytophthora spp./ / Pythiaceae Φυκομύκητες (crown, footrot, gummosis, collar, truck canker, rot) Αποτελούν ιδιαίτερα σοβαρές και μεγάλης οικονομικής σημασίας ασθένειες.

Προσβάλλουν σχεδόν όλα τα είδη καλλιεργούμενων δένδρων, κάθε ηλικίας, εμφανίζονται ακόμα και στα φυτώρια και προκαλούν την ξήρανσή τους μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Πολύ συχνά παρατηρούνται ζημιές και στους καρπούς.

Συμπτώματα: Στο λαιμό των δένδρων (ή και ψηλότερα στον κορμό, ακόμα και σε βραχίονα) παρατηρείται εξωτερικά μια σκοτεινή, συχνά βυθισμένη περιοχή, που φαίνεται σαν βρεγμένη. Η προσβολή εξαπλωνεται προς τα πάνω και προς τα κάτω στις κεντρικές ρίζες και μπορεί να περιβάλλει τον κορμό του δένδρου, οπότε επέρχεται η ξήρανση. Στην

προσβεβλημένη περιοχή παρατηρείται σχίσιμο του φλοιού και έκκριση κόμμεος.

Εσωτερικά, παρατηρείται καστανός μεταχρωματισμός του φλοιού και του καμβίου μέχρι το ξύλο, που θεωρείται χαρακτηριστικός της ασθένειας.Τα ασθενή δέντρα εμφανίζουν χλωρωτική και καχεκτική βλάστηση, έντονη φυλλόπτωση και αργά (σε 2-3 έτη) ή γρήγορα (μέσα σε μια καλλιεργητική περίοδο) ξηραίνονται (αποπληξία).

Το παθογόνο προσβάλλει και τους καρπούς, ιδιαίτερα αυτούς που βρίσκονται στις ποδιές των δένδρων, κοντά στο έδαφος. Στην επιφάνεια των καρπών εμφανίζεται στην αρχή μία ασαφής περιοχή με ανοιχτοκάστανο μεταχρωματισμό, που στη συνέχεια σκουραίνει κι αποκτά δερματώδη υφή. Εσωτερικά η προσβολή επεκτείνεται σε όλο το πάχος του

φλοιού, επίσης μπορεί να καλύψει ολόκληρο τον καρπό. Η σήψη από φυτόφθορα, μπορεί εύκολα να αναγνωριστεί, λόγω της έντονης χαρακτηριστικής οσμής σαν «ταγκίλα» που εκπέμπεται από τους προσβεβλημένους ιστούς. Με υψηλή ατμοσφαιρική υγρασία στις προσβεβλημένες περιοχές εμφανίζεται ένα αραιό υπόλευκο χνούδι (εξάνθιση του

μύκητα).

Πολύ συχνά, ενώ οι μολύνσεις γίνονται στο χωράφι, τα συμπτώματα της ασθένειας εμφανίζονται κατά την αποθήκευση ή κατά τη συσκευασία. Η ασθένεια μεταδίδεται από τους μολυσμένους στους υγιείς καρπούς με την επαφή και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές. Σε επόμενα στάδια προσβολής είναι δυνατό να αναπτυχθούν

διάφορα δευτερογενή παράσιτα (μύκητες, βακτήρια), οπότε η σήψη μεταβάλλεται σε υγρή.

Παθογόνο – Συνθήκες ανάπτυξης: Οι ασθένειες λαιμού προκαλούνται από μύκητες εδάφους του γένους Phytophthora. Tα είδη που προσβαλλουν τα εσπεριδοειδή είναι τα Phytophthora nicotianae var. parasitica και Phytophthora citrophora. Το πρώτο παθογόνο ευνοείται από υψηλές θερμοκρασίες, ενώ ο Phytophthora citrophora σε θερμοκρασίες 20-25 0C. Επίσης προσβολές (ιδιαίτερα στους καρπούς) είναι δυνατό να προκαλέσουν τα Phytophthora hibernalis και Phytophthora syringae. Είναι παθογόνα εδάφους που επιβιώνουν για πολλά χρόνια με τα σπόριά τους (ωοσπόρια), ακόμα και σε δυσμενείς συνθήκες (π.χ. ξηρασία) ως σαπρόφυτα μέχρι να βρεθούν στις κατάλληλες θερμοκρασίες και προπαντώς σε ελεύθερο νερό, οπότε αποκτούν μολυσματική ικανότητα.

Επιπλέον, διαχειμάζουν και σαν μυκήλιο, μέσα στους προσβεβλημένους ιστούς. Η μόλυνση γίνεται από το έδαφος και διευκολύνεται από πληγές που δημιουργούνται στο δέντρο (π.χ. από έντομα, καλλιεργητικά εργαλεία κ.α.). Η εδαφική

υγρασία είναι ο κρισιμότερος παράγοντας στην εξέλιξη της ασθένειας. Γι’αυτό το λόγο στα δενδροκομεία παρατηρείται μια σειρά προσβεβλημένων δένδρων κατά μήκος των αρδευτικών καναλιών. Σε εδάφη βαριά, κακώς στραγγιζόμενα, ευνοείται η ανάπτυξη της ασθένειας και μπορεί να πάρει και διαστάσεις επιδημίας. Τέλος, οι διάφορες ποικιλίες

δένδρων έχουν διαφορετική ευπάθεια στις προσβολές από Phytophthora.

1)Σηψιρριζίες Προκαλούνται από τους μύκητες των γενών Armillaria και Rosellinίa και κυρίως από τα είδη Armillaria mellea και Rosellίnia necatrix. Το κυριότερο μακροσκοπικό σύμπτωμα είναι η προοδευτική ξήρανση των δέντρων. Η οικολογική αντιμετώπιση της ασθένειας αυτής συνίσταται στη λήψη μιας σειράς προληπτικών-καλλιεργητικών, φυσικών και βιολογικών μεθόδων.

2)Η ξηρή σηψιρριζία Η ξηρή σηψιρριζία οφείλεται στο παρασιτικό σύμπλοκο των Fusarium solani, F. proliferatum και F. sambucinum. Ανάλογα με την ένταση της προσβολής των ριζών και του λαιμού, εκδηλώνεται με τα συμπτώματα της καχεξίας, της ημιπληγίας και της αποπληξίας. Παρουσιάζει έξαρση τα τελευταία χρόνια σ’ όλες τις εσπεριδοπαραγωγικές περιοχές. Θεωρείται ως αποτέλεσμα διαταραχής του εδαφο-αγροοικοσυστήματος. Για την αντιμετώπιση της ασθένειας συνιστάται:

Αντιμετώπιση: H αντιμετώπιση των ασθενειών αυτών εντοπίζεται κυρίως στην πρόληψη, σε καλλιεγητικά μέτρα & δευτερευόντως με παρεμβάσεις φυσικές και βιολογικές: Συγκεκριμένα στις προληπτικές καλλιεργητικές μεθόδους περιλαμβάνονται:

• Η εφαρμογή αγρανάπαυσης ή καλλιέργειας σιτηρών ή ψυχανθών που δεν προσβάλλονται από τα παθογόνα για δύο ή περισσότερα χρόνια στα χωράφια που εκριζώθηκαν παλιές δενδρώδεις καλλιέργειες και αμπέλια. Στα χωράφια αυτά

επιβάλλεται προσεκτική και επιμελημένη απομάκρυνση των ριζών των προηγούμενων καλλιεργειών.

• Η χρησιμοποίηση πολλαπλασιαστικού υλικού απαλλαγμένου από τα παθογόνα.

• ‘Ελεγχος του μολυσματικού δυναμικού του εδάφους στα χωράφια στα οποία πρόκειται να εγκατασταθούν εσπεριδοειδή

• Η προτίμηση φυτωριακού υλικού ζωηρής ανάπτυξης που αποφεύγει τις προσβολές από τους μύκητες.

• Η αποφυγή μεταφοράς μολύσματος με διάφορα εργαλεία και μηχανικά καλλιεργητικά μέσα.

• Να αποφεύγεται η κατασκευή αναχώματος κοντά στον κορμό.

• Ο εμβολιασμός των δενδρυλλίων να γίνεται σε ένα ύψος 60-80 cm από την επιφάνεια του εδάφους

• Σε τμηματική προσβολή η απομόνωση των άρρωστων, συμπεριλαμβανομένων και δύο σειρών υγειών δέντρων; με χαντάκι βάθους 60 cm και πλάτους 30 cm ή με τη βοήθεια ενσωματωμένου κάθετα στο έδαφος πλαστικού.

• Αποφυγή βαθιών οργωμάτων, συχνών και ακανόνιστων ποτισμάτων, δημιουργίας πληγών από μηχανικά ή άλλα μέσα, των βαριών και κακοστραγγιζόμενων εδαφών και της οργανικής ουσίας της πλούσιας σε αμμωνιακό άζωτο.

• Απομάκρυνση και καταστροφή των ξερών τμημάτων ή δέντρων.

• Καλή αποστράγγιση των εδαφών. · Αντιμετώπιση των νηματωδών.

• Καταστροφή των ζιζανίων που είναι ξενιστές των παθογόνων.

• Αποφυγή συγκαλλιέργειας με κηπευτικά που προσβάλλονται από τα παραπάνω παθογόνα (σολανώδη, κολοκυνθοειδή).

o Να επιδιώκεται η χρησιμοποίηση νερού άρδευσης απαλλαγμένου από τα παθογόνα.

o Να συλλέγονται οι καρποί που έχουν προσβληθεί από τους μύκητες για τημείωση του μολυσματικού δυναμικού στο έδαφος.

• Θα πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε οι καρποί να μην ακουμπούν στο έδαφος.

• Να χρησιμοποιούνται ανθεκτικά υποκείμενα. Ορισμένοι κλώνοι νεραντζιάς παρουσιάζουν μειωμένη ανθεκτικότητα, ιδιαίτερα αν πληγωθούν. Η νεραντζιά είναι ευαίσθητη στην ίωση της τριστέτσας. Στη μανταρινιά οι ποικιλίες Batangas,

King και μερικοί κλώνοι του Ponkan είναι ανθεκτικές. Η Cleopatra είναι ευαίσθητη στον Ρ. parasitica και ανθεκτική στον Ρ. citrophthora. Οι ποικιλίες πορτοκαλιάς Smooth, Seville περιέχουν ανθεκτικούς κλώνους. H λεμονιά C.volkameriana είναι ανθεκτική. Στο γένος Fortunella υπάρχουν πολλά ανθεκτικά είδη. Το είδος Poncirus trifolίata είναι ανθεκτικό, αλλά ευαίσθητο στην ίωση της εξώκορτης. Τα υβρίδια μανταρινιάς χ γκρέιπ φρούτ Tangelos και Siamelos θεωρούνται

ανθεκτικά. Ανθεκτικά είναι και τα υβρίδια Poncirus trifoliata χ πορτοκαλιά Citrange Troyer και Citrange Carrizo. Το πρώτο, που είναι ανθεκτικό και στην τριστέτσα, προσβάλλεται από την ίωση της εξώκορτης.

• Από τις βιολογικές & φυσικές μεθόδους παρέμβασης, πρακτικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ακόλουθες:

• Η ασβέστωση των εδαφών με 100-150 kg γεωργικής ασβέστου στο στρέμμα.

• Η θέρμανση του εδάφους με ατμό ή φυσικό ζεστό νερό στους 43°C για 2 ώρες. Η θερμοκρασία αυτή σκοτώνει τα παθογόνα, δεν προκαλεί ζημιές στις ρίζες και σέβεται την ανταγωνιστική εδαφική μικροχλωρίδα.

• Στα τμήματα αυτά, η απογύμνωση του λαιμού και των χοντρών ριζών και η επάλειψή του με πάστα ή η προσθήκη στη ριζόσφαιρα βορδιγάλιου πολτού 10°% και 2-3% αντίστοιχα. Η τεχνική αυτή πρέπει να εφαρμόζεται σε περιορισμένη κλίμακα, γιατί ο χαλκός στο έδαφος μπορεί να μολύνει τα υπόγεια νερά και να μειώσει τον πληθυσμό των γεωσκωλήκων

• Η ηλιοθέρμανση (ηλιοαπολύμανση) του εδάφους τους καλοκαιρινούς μήνες για 6 τουλάχιστον εβδομάδες, με τη βοήθεια διαφανούς πλαστικού από πολυαιθυλένιο πάχους 100 μm, στους εσπεριδοειδώνες που προσφέρονται για τη μέθοδο αυτή. Μπορεί η ηλιοθέρμανση να συνδυαστεί με οργανική ουσία ή με ειδικούς βιοδιεγέρτες της ριζοσφαιρικής ανταγωνιστικής μικροχλωρίδας, καθώς και με διάφορους ανταγωνιστές μικροοργανισμούς.

• Η χρησιμοποίηση ανταγωνιστών μυκήτων (Trichoderma harzianum, Τ. viride, Τ. koningii), βακτηρίων (Bacillus subtilis) και μυκορριζών (Boletus granulatus, Β. luteus, Scleroderma spp.). Η τεχνική αυτή μόλις που αρχίζει να μπαίνει στην πράξη. Δοκιμάζεται και η έγχυση βιολογικού σκευάσματος (Trichoject), με βάση τον Trichoderma sp., για την αντιμετώπιση του Armillaria mellea. Το βιολογικό σκεύασμα Harzian 20 (Trichoderma harzianum) ελέγχει κατά 90% τους Armillaria mellea και Rosellinia spp.

• Χρησιμοποίηση ανταγωνιστών μικροοργανισμών Aspergillus spp., Paecilomyces spp., Penicillίum spp.

• Ενσωμάτωση στο έδαφος χιτίνης.

• Για την πρόληψη της σήψης των καρπών μετασυλλεκτικά, απαιτείται ψεκασμός

με χαλκούχο σκεύασμα « άχρωμα» πριν τη συγκομιδή.

Ασθένειες του υπέργειου τμήματος Από τις ασθένειες του υπέργειου τμήματος, οικονομική σημασία παρουσιάζουν οι

διάφορες κομμιώσεις, η κορυφοξήρα, η καπνιά, η αλτερναρίωση, η ανθράκωση, η σεπτορίαση, οι διάφορες προσβολές από προκαρυωτικά παθογόνα και οι σήψεις καρπών.

Δε γίνεται λόγος για τις ιώσεις των εσπεριδοειδών, για την αντιμετώπιση των οποίων λαμβάνονται μέτρα αποφυγής της μετάδοσης με φορείς ή μηχανικά μέσα και χρησιμοποίηση υγιούς πολλαπλασιαστικού υλικού και ανθεκτικών υποκειμένων και καλλιεργούμενων ποικιλιών.

1)Κομμιώσεις Για την αντιμετώπιση της κομμίωσης Θυλάκων (Botryosphaeria dothidea), της αποφλοιωτικής κομμίωσης, της οποίας το αίτιο δεν έχει ακόμα διευκρινιστεί, και της κομμίωσης του ξύλου (Diplodia natalensίs), που δεν έχει διαπιστωθεί στην Ελλάδα,συνιστάται ο επιμελημένος καθαρισμός των προσβεβλημένων τμημάτων και η επάλειψή

τους με πάστα από βορδιγάλειο πολτό.

2)Κορυφοξήρα Phoma tracheiphila / συν. Deuterophoma tracheiphila, Sphaeropsidaceae, Αδηλομύκητες

Είναι η σοβαρότερη ασθένεια των εσπεριδοειδών στην Ελλάδα και προσβάλλει κυρίως τις λεμονιές, τις κιτριές, τις νερατζιές και το περγαμόντο. Ήταν γνωστή και σαν «ασθένεια του Πόρου», διότι είχε παρατηρηθεί στο ομώνυμο νησί από το 1900.

Συμπτώματα: Εκδηλώνεται συνήθως με απότομο μαρασμό και ξήρανση των ακραίων βλαστών στην αρχή, που προχωρεί όμως προς τα κάτω και μπορεί να φτάσει και στα μεγάλα κλαδιά και στους βραχίονες του δένδρου. Τα φύλλα συστρέφονται, ξηραίνονται και παραμένουν επάνω στα ξερά κλαδιά για κάποιο χρονικό διάστημα, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες και την εξέλιξη της προσβολής. Προσβεβλημένα δένδρα λεμονιάς ξηραίνονται τελείως συνήθως σε 1-2 χρόνια.

Η ασθένεια μπορεί να εκδηλωθεί και με πιο ήπια συμπτώματα, στην μία πλευρά των δένδρων (ημιπληγία) ή σε μερικές περιπτώσεις και με αποπληξία, οπότε το δένδρο ξηραίνεται μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Ένα χαρακτηριστικό σύμπτωμα της ασθένειας είναι ο ρόδινος-πορτοκαλί (αρχικά) ή καστανός (αργότερα) μεταχρωματισμός που παρατηρείται στο ξύλο των προσβεβλημένων δένδρων.

Παθογόνο – Συνθήκες ανάπτυξης: Η ασθένεια προκαλείται από τον αδηλομύκητα Phoma tracheiphila. Η είσοδος του μύκητα γίνεται από πληγές στα φύλλα, στους βλαστούς ή στις ρίζες. Στη συνέχεια το παθογόνο εγκαθίσταται στα αγγεία του ξύλου (αδρομύκωση) κι εξαπλώνεται προς τα κάτω συνήθως, ή αν η προσβολή έχει ξεκινήσει από τις ρίζες, εξαπλώνεται με μεγάλη ταχύτητα προς τα πάνω και προκαλεί το σύμπτωμα της αποπληξίας.

Ο μύκητας επιβιώνει στους βλαστούς με τη μορφή μυκηλίου και μετά την αποξήρανσή τους, σχηματίζει εκεί, κάτω από την επιδερμίδα, τις καρποφορίες του (πυκνίδια) πουφαίνονται σαν μαύρα στίγματα. Η βροχή είναι απαραίτητη για τη βλάστηση των σπορίων του μύκητα και τη μόλυνση των φυτικών ιστών καθώς και για την εξάπλωση της ασθένειας στη συνέχεια (μόλυνση του ίδιου ή γειτονικού δέντρου). Τα δένδρα είναι ευπαθή κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα και οι μολύνσεις γίνονται κυρίως από Οκτώβριο-Φεβρουάριο.

Αντιμετώπιση: Γενικά πρέπει να γνωρίζουμε τα ακόλουθα:

Επειδή η ασθένεια συνήθως ξεκινάει από την κορυφή των δένδρων, μπορούμε να περιορίσουμε την εξάπλωσή της, με έγκαιρο κλάδεμα και αφαίρεση των ξηρών κλαδιών μαζί με τμήμα υγιούς ξύλου, αργά την άνοιξη, νωρίς το καλοκαίρι και το φθινόπωρο πριν την έναρξη των βροχών. Τα ξηρά κλαδιά πρέπει να καίγονται. Επίσης πρέπει να

ξεριζώνονται και να καίγονται τα δένδρα που ξεράθηκαν. Μετά από κάθε κλάδεμα και κατά την επικίνδυνη για μολύνσεις περίοδο (από τέλος Οκτωβρίου και σε μηνιαία διαστήματα) ή μετά από χαλάζι ή παγετό, συστήνεται να γίνονται 3-4 ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα.

Επιπλέον κατά την εκτέλεση των καλλιεργητικών εργασιών θα πρέπει να χρησιμοποιούνται απολυμασμένα εργαλεία και να αποφεύγεται η δημιουργία πληγών στο υπέργειο ή υπόγειο μέρος των δένδρων.

Ειδικότερα η οικολογική αντιμετώπισή της πρέπει να βασίζεται:

• Στον έλεγχο των αγριόχορτων που είναι ξενιστές στο παθογόνο.

• Στην αφαίρεση και καταστροφή των προσβεβλημένων τμημάτων, κατά τη δυσμενή για την ανάπτυξη του παθογόνου περίοδο.

• Στην εφαρμογή ελαφρών κλαδεμάτων.

• Στην αποφυγή δημιουργίας πληγών και εκτέλεσης βαθιών οργωμάτων.

• Στην προσθήκη στο έδαφος οργανικής ουσίας φτωχής σε άζωτο.

• Στη λίπανση με ορυκτά πλούσια σε P (φυσικά φωσφορικά, σκουριές Thomas, Phospal, σκόνη οστών κ.λπ.) και Κ (συλβινίτης, καϊνίτης κ.λπ.), που μειώνει τις προσβολές. Η προσθήκη σιδήρου στα ασβεστούχα εδάφη αυξάνει την

ανθεκτικότητα των δέντρων.

• Στη χρησιμοποίηση ανθεκτικών υποκειμένων (Sweet lime, Cleopatra, C.taiwanica, C. volkameriana, C. junos, Carrizo citrange, Troyer citrange, C-32 citrange, C-35 citrange, Citrumelo swingte 4475, Citrumelo sacaton, Poncirus

trifolίata, Cuban shaddock), υποκειμένων σάντουιτς (νεραντζιά-πορτοκαλιά – λεμονιά) και ανθεκτικών καλλιεργούμενων ποικιλιών. Στη λεμονιά -που υποφέρει περισσότερο – οι Μonachelo, Interdonato, Ziagara, Βianca, Santa Teresa,

Μεσσαράς, Καρυστινή, Αδαμοπούλου, Λασηθιώτικη, Διοσκούρια, Ερμιόνη κ.λπ. παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

• Στην εξουδετέρωση των παθοτοξινών με τη νομπιλετίνη.

• Στην αντιμετώπιση του παθογόνου με αιθέρια έλαια του αρωματικού φυτού Coryothymus capitatus.

• Στην προστασία των πληγών κλαδέματος με πάστα από βορδιγάλιο πολτό ή κατάλληλη μαστίχα εμβολίου.

• Στην εφαρμογή, σε έντονες προσβολές, ψεκασμών με χαλκούχα σκευάσματα, στις περιοχές και κατά την περίοδο που επικρατούν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της ασθένειας.

3) Η αλτερναρίωση προκαλείται από είδη του γένους ΑΙternαriα. Απομονώνεται κυρίως ο Α. citri. Προσβάλλει κυρίως τους ταλαιπωρημένους καρπούς, στους οποίους προκαλεί χαρακτηριστικές κηλίδες. Δεν αποτελεί σοβαρό πρόβλημα. Αν αποφευχθεί η υπερλίπανση και η υπερβολική ατμοσφαιρική υγρασία κατά το δέσιμο του καρπού, η ασθένεια ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό.

4) Ανθράκωση εσπεριδοειδών Glomerella cingulata, Pyrenomycetes, Ασκομύκητες α.μ. Colletotrichum gloeosporioides, Coelomycetes, Αδηλομύκητες

H ανθράκωση αποτελεί μια πολύ κοινή ασθένεια των εσπεριδοειδών σε παγκόσμιο επίπεδο. Προσβάλλει κυρίως δένδρα απεριποίητα κι εξασθενημένα από δυσμενείς εδαφοκλιματικές συνθήκες ή εμφανίζεται δευτερογενώς σε δένδρα προσβεβλημένα από κορυφοξήρα. Διάφορες μορφές ή στελέχη του μύκητα έχει αναφερθεί ότι προσβάλλουν

και τους καρπούς των μηλοειδών. Η ασθένεια είναι γνωστή με το όνομα πικρή σήψη (bitter rot)

Συμπτώματα: Τα συμπτώματα στους βλαστούς και τα κλαδιά μοιάζουν με της κορυφοξήρας και τελικά τα δένδρα μπορεί να ξεραθούν ολόκληρα. Αυτή είναι η πιο σοβαρή μορφή της ασθένειας και ονομάζεται «ξήρανση κορυφών». Όταν η αποξήρανση είναι απότομη τα φύλλα παραμένουν νεκρά πάνω στο δένδρο. Στο περιθώριο μεταξύ υγιών και προσβεβλημένων ιστών είναι δυνατό να παρατηρηθεί έκκριση κόμμεως, ενώ επάνω στους νεκρούς ιστούς σχηματίζονται μικρά μαύρα στίγματα, οι καρποφορίες τουπαθογόνου.

Στα προσβεβλημένα φύλλα εμφανίζονται σκούρες νεκρωτικές κηλίδες, με κόκκινο περιθώριο. Στο κέντρο των κηλίδων σχηματίζονται σε συγκεντρικές ζώνες, οι καρποφορίες του μύκητα με την μορφή μαύρων στιγμάτων.

Στους καρπούς, τα συμπτώματα εμφανίζονται με την μορφή μικρών κυκλικών, βυθισμένων, ξηρών κηλίδων σκούρου χρώματος, στις οποίες σχηματίζονται οι καρποφορίες του μύκητα (μικρά μαύρα στίγματα). Σε υπερώριμους καρπούς ή σεπορτοκάλια ή μανταρίνια μπορεί να εξελιχθεί εσωτερικά σε υγρή σήψη, προκαλώντας υποβάθμιση του προϊόντος ή και καρπόπτωση.

Ειδικά στους καρπούς η ασθένεια μπορεί να προκαλέσει και έναν δέυτερο τύπο συμπτωμάτων η οποία λέγεται «χρωστική δακρύων» ή «σκωριόχρωση». Αυτός ο τύπος συμπτωμάτων αποτελείται από επιφανειακές κοκκινο-πράσινες κηλίδες σχήματος ραβδώσεων ή ζωνών και παράγεται από την ανάπτυξη των υφών του μύκητα.

Αίτιο – Συνθήκες ανάπτυξης: Η ασθένεια της ανθράκωσης οφείλεται στον ασκομύκητα Glomerella cingulata με ατελή μορφή τον μύκητα Colletotrichum gloeosporioides. Τα διάφορα στελέχη του μύκητα έχουν διαφορετική παθογόνο ικανότητα και γι’αυτό τον λόγο η ένταση της προσβολής εξαρτάται και από την φυσιολογική κατάσταση τωνδένδρων. Γενικά, ο μύκητας προσβάλλει δένδρα εξασθενημένα ή τραυματισμένα (μη ισόρροπη λίπανση, ξηρασία, ψύχος, παγετό, υπερπαραγωγή, τοξικότητες, προσβολές από διάφορες ασθένειες -έντομα κ.α.). Το παθογόνο εισέρχεται στους ιστούς συνήθως από τα φυσικά ανοίγματα και τις πληγές, ενώ οι καρποί μπορεί να προσβληθούν και μετά

τη συγκομιδή τους. Η ασθένεια ευνοείται με υγρό και βροχερό καιρό.

Αντιμετώπιση: Για την αντιμετώπιση της ανθράκωσης συνιστάται να διατηρούνται τα δένδρα σε καλή θρεπτική κατάσταση, να αφαιρούνται και να καίγονται τυχόν ξηρά κλαδιά, να αποφεύγεται η δημιουργία πληγών και τέλος να εκτελούνται προστατευτικοί ψεκασμοί με χαλκούχα σκευάσματα ή με βιολογικά σκευάσματα, με βάση τα διάφορα

είδη στρεπτομυκήτων πορτοκάλια ή μανταρίνια μπορεί να εξελιχθεί εσωτερικά σε υγρή σήψη, προκαλώντας

υποβάθμιση του προϊόντος ή και καρπόπτωση.

Ειδικά στους καρπούς η ασθένεια μπορεί να προκαλέσει και έναν δέυτερο τύπο συμπτωμάτων η οποία λέγεται «χρωστική δακρύων» ή «σκωριόχρωση». Αυτός ο τύπος συμπτωμάτων αποτελείται από επιφανειακές κοκκινο-πράσινες κηλίδες σχήματος ραβδώσεων ή ζωνών και παράγεται από την ανάπτυξη των υφών του μύκητα.

5) Η σεπτορίαση Η σεπτορίαση δεν παρουσιάζει οικονομικό ενδιαφέρον. Το παθογόνο Septorίa depressa προσβάλλει φύλλα και καρπούς. Σε έντονη προσβολή οι ψεκασμοί με χαλκούχα ελέγχουν την ασθένεια.

6) Προσβολές από προκαρυωτικά παθογόνα. Πρόκειται για τις ασθένειες που προκαλούνται από βακτήρια, σπειροπλάσματα και ρικέτσιες. Από τις βακτηριώσεις γεωργικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η βακτηριακή ξήρανση

των κλαδίσκων και κηλίδωση των καρπών, που προκαλείται από το Pseudomonas syringae pv. syringae. Ευνοείται από δροσερό και υγρό καιρό. Για την αντιμετώπιση της ασθένειας συνιστώνται η αφαίρεση και καταστροφή των έντονα προσβεβλημένων βλαστών, η διενέργεια προληπτικών ψεκασμών με χαλκούχα σκευάσματα (πριν την έναρξη των βροχών τέλος χειμώνα) και η χρησιμοποίηση μη παθογόνων βακτηρίων του γένους Pseudomonas που προέρχονται από τη φυλλόσφαιρα των εσπεριδοειδών.

7) Μετασυλλεκτικές σήψεις καρπών

7.1) Από πενικίλλια Penicillium digitatum (Πράσινη σήψη), Penicillium italicum (Κυανή σήψη), Penicillium expansum, Penicillium sp., // Moniliaceae, Αδηλομύκητες

Πρόκειται για μετασυλλεκτικές σήψεις που προκαλούν πολύ σοβαρές ζημιές (έως 100%) σε εσπεριδοειδή, μηλοειδή, αμπέλι και λαχανικά. Πρόσθετη ζημιά προκαλείται και από το αιθυλένιο που παράγουν οι παθογόνοι μύκητες, το οποίο λόγω του ότι αυξάνει τηναναπνοή των καρπών, μειώνει την διάρκεια ζωής και των υγιών καρπών που βρίσκονται στην ίδια αποθήκη με τους προσβεβλημένους καρπούς. Οι μετασυλλεκτικές αυτές σήψεις λαμβάνουν μεγάλη έκταση όταν η συγκομιδή γίνεται με υγρό και βροχερό καιρό.

Συμπτώματα: Στην επιφάνεια των προσβεβλημένων καρπών παρατηρείται αρχικά μια ελαφρά βυθισμένη κηλίδα που μοιάζει σαν βρεγμένη και η οποία επεκτείνεται ταχύτατα σε ολόκληρο τον καρπό. Στη συνέχεια αναπτύσσεται ένα χαρακτηριστικό μπλε ή πράσινο χνούδι (εξάνθιση από τις καρποφορίες των μυκήτων), το οποίο καλύπτει σιγά-σιγά

ολόκληρο τον καρπό. Οι προσβεβλημένοι καρποί αναδύουν μια χαρακτηριστική γεύση και οσμή μούχλας. Σε περιβάλλον υψηλής σχετικής υγρασίας, ο προσβεβλημένος καρπός αποσυντίθεται τελείως με την επέμβαση και άλλων δευτερογενών μικροοργανισμών (μύκητες – βακτήρια). Σε περιβάλλον χαμηλής σχετικής υγρασίας, ο προσβεβλημένος καρπός αφυδατώνεται, συρρικνούται και μουμιοποιείται.

Παθογόνο – Συνθήκες ανάπτυξης: Οι σήψεις αυτές προκαλούνται από μύκητες του γένους Penicillium. Η είσοδος των μυκήτων στους καρπούς γίνεται από πληγές, οι οποίες ημιουργούνται κατά την συγκομιδή, τη διαλογή ή τη συσκευασία. Επάνω στους καρπούς οι μύκητες σχηματίζουν τις χαρακτηριστικές καρποφορίες και τα σπόριά τους.

Τα σπόρια (κονίδια) ελευθερώνονται με τον αέρα ή με ελαφρά μετακίνηση και μεταφέρονται στους υγιείς καρπούς. Η κυριότερη εστία μολυσμάτων είναι οι προσβεβλημένοι καρποί στους χώρους συσκευασίας και αποθήκευσης. Οι σήψεις ευνοούνται από υψηλή θερμοκρασία (22-240C) ενώ σε χαμηλότερες επιβραδύνονται.

7.2) Από φυτόφθορα ή περονόσπορο, (μύκητες Phytophthora citrophthora και Ρ.syringae)

Για την προστασία των καρπών συνιστάται η αποφυγή δημιουργίας πληγών κατά τη συγκομιδή και η απολύμανσή τους με τα κατάλληλα μέσα επάνω στο δένδρο ή πριν τη συσκευασία. Επιπλέον, η αποθήκευση θα πρέπει να γίνεται το συντομότερο δυνατό και υπο κανονικές συνθήκες αερισμού και σχετικής υγρασίας

Αναλυτικότερα για την αντιμετώπιση των σήψεων των καρπών συνιστώνται ψεκασμοί με χαλκούχα ή παραφινικά και φυτικά λάδια ή εκχύλισμα από πολυκόμπι. Στην περίπτωση της σήψης των καρπών από φυτόφθορα επιβάλλεται ο περιορισμός του μολύσματος στο έδαφος με όλα τα μέτρα που αναφέρθηκαν στην κομμίωση του λαιμού και η διατήρηση της επιφάνειας του εδάφους καλυμμένης με ελεγχόμενα αγριόχορτα. Η ασθένεια

περιορίζεται επίσης και με ψεκασμούς με φωσφορικό Κάλι.

Τα παθογόνα της πράσινης και κυανής σήψης των καρπών ελέγχονται σημαντικά με τη χρησιμοποίηση αιθέριων ελαίων από τα εσπεριδοειδή. Για να αποφευχθεί η έξαρση των μετασυλλεκτικών σήψεων θα πρέπει να λαμβάνονται όλα τα μέτρα απολύμανσης των χώρων και μέσων συσκευασίας και να αποφεύγονται οι χειρισμοί που δημιουργούν

πληγές στους καρπούς. Αναγκαίο είναι επίσης το κέρωμα των καρπών κατά τη διαλογή και συσκευασία. Οι κηροί που δεν περιέχουν τοξικά μυκητοκτόνα, όπως Bioshine EW, Elsa citrus, Κηρός εσπεριδοειδών, Παραφινικό κερί Sun oil C0, Starfresh 61321 Ν, κ.λπ.,

θα μπορούσαν, ύστερα από σχετικές μελέτες, να συμπεριληφθούν στα προγράμματα της οικολογικής αντιμετώπισης των μετασυλλεκτικών ασθενειών των εσπεριδοειδών

8) ΚαπνιάCapnodium oleae Perisporiaceae, Erysiphales, Ασκομύκητες

Συμπτώματα: Οι κλαδίσκοι, οι βλαστοί και τα φύλλα καλύπτονται από μαύρο στρώμακαπνιάς.

Παθογόνο – Συνθήκες ανάπτυξης: Η καπνιά αναπτύσσεται στα μελιτώδη εκκρίματα των κοκκοειδών και της ψύλλας της ελιάς.

Αντιμετώπιση: Η καταπολέμηση των κοκκοειδών και των αφίδων σταματάει την επέκταση της καπνιάς. Οι ψεκασμοί με χαλκούχα, αν εξαλειφθεί η γενεσιουργός αιτία παραγωγής του μελιτώματος, περιορίζουν πολύ γρήγορα την καπνιά

Βιολογική Καταπολέμηση Εχθρών των Εσπεριδοειδών.

Τα εσπεριδοειδή προσβάλλονται από 35 εχθρούς, Από αυτούς οι 22 είναι έντομα που ανήκουν στα Ημίπτερα, και από τα Ημίπτερα οι 15 είναι κοκκοειδή. Από τους εχθρούς αυτούς λίγα μόνο είδη προκαλούν ή έχουν προκαλέσει κατά καιρούς σοβαρές ζημιές στα εσπεριδοειδή. Πρόκειται για τον ψευδόκοκκο (Planococcus citrι), την κόκκινη ψώρα

(Aonidiella aurantii και Chrysomphalus dictyospermi), τη μαύρη ψώρα (Parlatoria zίzyphus), τη μύγα της Μεσογείου (Ceratitis capitata), διάφορα είδη ακάρεων και, τα τελευταία χρόνια, τον εριώδη αλευρώδη (Aleurothrixus floccosus) και το φυλλοκνίστη (Phyllocnistis citrella), Λεκάνιο (Saisetia olea, Coccidea), Ισέρια (Acerja purchasi),

Αφίδες, Αλευρώδης των Εσπεριδοειδών.

1) Ο ψευδόκοκκος των εσπεριδοειδών (Planococcus citrί).Planococcus citri συν. Pseudococcus citri, Planococcus ficus, Pseudococcidae, Κοκκοειδή,Ημίπτερα

Είναι πολύ διαδεδομένο κοκκοειδές που προσβάλλει πολλά είδη φυτών, όπως αμπέλι,εσπεριδοειδή, τομάτα, πατάτα, κολοκυνθοειδή κ.α. Δευτερευόντως προσβάλλει και αποθηκευμένες πατάτες, γλυκοκολόκυθα και άλλους χυμώδεις καρπούς.

Ζημιά: Προσβάλλει όλα τα φυτικά μέρη και τα καλύπτει με βαμβακώδη κέρινα νημάτια.

Οι καρποί υφίστανται σημαντική υποβάθμιση ως προς την εμπορική τους αξία από τα διάφορα αποχωρήματα του εντόμου και την άφθονη μελιτώδη ουσία που εκκρίνει.

Εξασθενεί τα φυτά με την απομύζηση χυμών κι επιπλέον προκαλεί την ανάπτυξη καπνιάς στα μελιτώδη εκκρίματά του. Στα εσπεριδοειδή μπορεί να προκαλέσει και πτώση μικρών καρπών.

Εχθρός: Το ενήλικο θηλυκό έχει ωοειδές σώμα, είναι μικρό (2.5-5mm) και το σώμα του καλύπτεται από άσπρο κηρώδες επίχρισμα. Το αρσενικό είναι πιο μικρό και έχει καστανοκίτρινο ή καστανοκόκκινο χρώμα. Η προνύμφη στην αρχή έχει χρώμα καστανόανοικτό και στο τέλος παίρνει το χρώμα του ενήλικου θηλυκού.

Ο ψευδόκοκκος έχει 3-4 γενεές το χρόνο και διαχειμάζει ως ωό, νύμφη ή ως ακμαίο κάτω από τον φλοιό στον κορμό ή στις ρίζες ή σε άλλες προφυλαγμένες θέσεις. Την άνοιξη το έντομο δραστηριοποιείται και τα θηλυκά άτομα ωοτοκούν και προσβάλλουν την νεαρή βλάστηση. Γενικά προτιμούν υγρά και σκιερά μέρη, ενώ ο ξηρός καιρός δεν το ευνοεί.

Αντιμετώπιση: Βασικό στοιχείο στην καταπολέμηση του ψευδόκοκκου αποτελεί το κλάδευμα για αραίωμα του φυλλώματος.

Οι φερομονικές παγίδες βοηθούν αποτελεσματικά στον προσδιορισμό του πληθυσμού του ψευδόκοκκου και συνεπώς και στην έγκαιρη καταπολεμησή του.

Επίσης συστήνεται εξαπόλυση του παρασιτοειδούς Leptomastix dactylopii και του αρπακτικού Cryptolaemus montrouzieri, προκειμένου να μειωθεί σημαντικά ο πληθυσμός του ψευδόκοκκου.

Σε περίπτωση που έχουμε εμφάνιση μεγάλου αριθμού εντόμων, ιδιαίτερη σημασία έχει η έγκαιρη καταπολέμηση της πρώτης γενεάς, ώστε να αποτραπεί η μεγάλη αύξηση του πληθυσμού. Συστήνονται ψεκασμοί στο μέγιστο των εκκολάψεων (τέλος Μαϊου-αρχές Ιουνίου), συνήθως πριν «κολλήσει» ο κάλυκας («αστέρι») στο καρπίδιο με θερινό πολτό ή παραφινέλαιο. Όταν ο πρώτος ψεκασμός γίνει έγκαιρα και σωστά, αρκεί συνήθως μια δεύτερη επέμβαση τέλος Αυγούστου-Σεπτέμβριο για να κρατήσει τα δένδρα καθαρά.

2) Η κόκκινη ψώρα.Aonidiella aurantii Diaspididae, Κοκκοειδή, Ημίπτερα

Αποτελεί σοβαρό εχθρό των εσπεριδοειδών και άλλων δένδρων (ελιά, φυστικιά, συκιά, αχλαδιά, μηλιά, δαμασκηνιά) και ορισμένων καλλωπιστικών θάμνων σε διάφορες περιοχές της χώρας μας.

Ζημιά: Προσβάλλει φύλλα, βλαστούς, και καρπούς. Στους καρπούς, η ζημιά οφείλεται στην παρουσία του κοκκοειδούς (κόκκινο ψώριασμα και μαύρισμα από την καπνιά) και στις κηλίδες που δημιουργούνται μετά την απομάκρυνσή τους. Στους νεαρούς καρπούς, στα σημεία των νυγμάτων παραμορφώνονται τα κύτταρα, σκληραίνει ο φλοιός και

αργότερα σχηματίζονται μικρές εσοχές, οι οποίες παραμένουν μέχρι την εποχή της συγκομιδής μειώνοντας την εμπορική τους αξία. Η απόσπαση ή το ξέπλυμα των κοκκοειδών από τον καρπό είναι δύσκολο, ακόμα και μετά από το χειρισμό τους στα συσκευαστήρια. Όταν η προσβολή είναι έντονη (κορμοί, βραχίονες, φύλλα, καρποί)

παρατηρείται γενική εξασθένιση του δένδρου, οι καρποί είναι μικρότεροι με μείωση της

ποιότητας και ποσότητας του χυμού τους.

Εχθρός: Είναι ένα πολυφάγο έντομο. Το θηλυκό φέρει ασπίδιο, σχεδόν κυκλικό, το κέντρο του οποίου είναι κοκκινωπό. Το κοκκοειδές αυτό έχει 3 αλληλοκαλυπτόμενες γενεές το χρόνο διαχειμάζει σε όλα τα προνυμφικά στάδια και είναι ζωοτόκο. Την άνοιξη (Μάϊος) δραστηριοποιείται και η πρώτη γενεά εγκαθίσταται στα φύλλα, στους βλαστούς, σε κλάδους, στον κορμό και στους νεαρούς καρπούς. Τα επόμενα προνυμφικά στάδια είναι ακίνητα όπως και το ενήλικο θηλυκό. Πολύ ζεστός και ξηρός καιρός προκαλεί θάνατο σε αξιόλογο ποσοστό νεαρών προνυμφών.

Αντιμετώπιση: Το έντομο αυτό έχει μεγάλο αριθμό αρπακτικών και παρασίτων, τα οποία περιορίζουν σημαντικά τον πληθυσμό του. Εάν όμως υπάρξει πρόβλημα συστήνεται να γίνεται καταπολέμηση των ευαίσθητων ερπουσών νυμφών (Ιούνιο/Ιούλιο, Αύγουστο, Σεπτέμβριο/Οκτώβριο) με θερινό πολτό ή παραφινέλαιο.

3) Μυτηλόμορφη ψώρα Lepidosaphes beckii, Lepidosaphes ulmi

3.1) Lepidosaphes beckii, Diaspididae, Κοκκοειδή, Ημίπτερα

Ζημιά: Προσβάλλει κλαδιά, φύλλα, αλλά πιο συχνά με σοβαρότερες επιπτώσεις τους καρπούς των εσπεριδοειδών. Η προσβολή του κοκκοειδούς προκαλεί απώλεια χυμού, αλλά και η ίδια η παρουσία του μειώνει την εμπορική τους αξία, καθιστώντας τους ακατάλληλους προς εξαγωγή. Πυκνοί πληθυσμοί του εντόμου στα φύλλα είναι δυνατό να

προκαλέσουν εκτεταμένες χλωρωτικές κηλίδες ή και πρόωρη φυλλόπτωση. Η ζημιά είναι ακόμα μεγαλύτερη κυρίως σε ανεπτυγμένα δένδρα με πυκνό φύλλωμα, σε πυκνοφυτευμένους οπωρώνες.

Εχθρός: Το ασπίδιο του θηλυκού είναι μακρουλό, όμοιο με όστρακο (μύτιλο) μυδιού ή κόμμα, χρώματος καστανού -βιολετί. Είναι διαδεδομένο στις πιο θερμές περιοχές, όπου και παρουσιάζει 3 γενεές το χρόνο που αλληλοκαλύπτονται. Διαχειμάζει ως νύμφη ή ακμαίο σε φύλλα ή σε καρπούς κα την άνοιξη δραστηριοποιείται. Η πρώτη γενέα εγκαθίσταται στους βλαστούς και τα φύλλα, ενώ οι επόμενες στους καρπούς, των οποίων μειώνουν την εμπορική αξία.

3.2) Lepidosaphes ulmi, Diaspididae, Κοκκοειδή, Ημίπτερα

Είδος πολυφάγο που ζει σε δένδρα διαφόρων οικογενειών. Προσβάλλει την ελιά, την μηλιά, τα εσπεριδοειδή, τη δαμασκηνιά, τη βερυκοκιά, την καρυδιά, την πασχαλιά, την

λεύκα, την ιτιά κ.α.

Ζημιά: Όταν οι πληθυσμοί του κοκκοειδούς αυτού είναι πυκνοί, προκαλούν μάρανση του φυλλώματος και καθυστερημένη βλάστηση. Εκτός από βλαστούς και κλαδίσκους, τους οποίους εξασθενίζει και ξηραίνει, προσβάλλει και τους καρπούς, μειώνοντας την εμπορική τους αξία.

Εχθρός: Το τέλειο θηλυκό εμφανίζει ασπίδιο σχήματος κόμματος και έχει μήκος 3-4mm. Το χρώμα του ασπιδίου είναι συνήθως καστανό, αλλά μπορεί να ποικίλει με την φυλή, ενώ το θηλυκό έντομο έχει λευκό χρωματισμό. Τα ωά είναι λευκά, πολλά μαζί και βρίσκονται προστατευμένα κάτω από το ασπίδιο, πίσω από το μητρικό σώμα. Σε αυτό το

είδος παρατηρούνται διάφορες φυλές που μορφολογικά είναι όμοιες, αλλά βιολογικά διαφορετικές. Δηλαδή έχουν διαφορετικό τρόπο αναπαραγωγής, αριθμό γενεών / έτος, διαφορετικούς ξενιστές και γεωγραφική εξάπλωση. Συνήθως διαχειμάζει σαν ωό κάτω από το ασπίδιο. Οι νεαρές προνύμφες εκκολάπτονται κατα τον Απρίλιο και μετακινούνται στους κλάδους. Τα ενήλικα θηλυκά με ώριμα ωά εμφανίζονται μέσα Ιουλίου και διαπαύουν μέχρι την επόμενη άνοιξη.

Αντιμετώπιση: Και τα δύο έντομα αυτά έχουν μεγάλο αριθμό αρπακτικών και παρασίτων, τα οποία περιορίζουν σημαντικά τον πληθυσμό τους. Εάν όμως υπάρξει πρόβλημα συστήνεται να γίνεται καταπολέμηση των ευαίσθητων ερπουσών νυμφών (Ιούνιο/Ιούλιο, Αύγουστο, Σεπτέμβριο/Οκτώβριο) με θερινό πολτό ή παραφινέλαιο.

4)Ο εριώδης (αλευρώδης) Aleurothrixus floccosus Aleurothrixus floccosus, Aleurodidae, Ημίπτερα

Πρόκειται για ένα είδος αλευρώδους που εμφανίστηκε πρόσφατα στην Ελλάδα και συγκεκριμένα η προσβολή ξεκίνησε από τις αστικές περιοχές (1991) κι έχει επεκταθεί σε εσπεριδεώνες στην Πελοπόννησο και Κρήτη.

Ζημιά: Προσβάλλει τα φύλλα και τους καρπούς των εσπεριδοειδών και εκκρίνει μία μελιτώδη ουσία. Στα μελιττώματά του αναπτύσσονται οι μύκητες της καπνιάς.

Εχθρός: Είναι ένα δραστήριο έντομο. Μεταφέρεται με τον άνεμο σε γειτονικές περιοχές και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στα δένδρα. Τα ακμαία εγκαθίστανται στην κάτω επιφάνεια των φύλλων και στους καρπούς. Εκεί ωοτοκούν και οι εκκολαπτόμενες νύμφες, που παραμένουν στα φύλλα και τρέφονται, διανύουν 4 στάδια πριν

ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους. Το στάδιο L1 είναι κινητό, ενώ τα L2-L3-L4 ακίνητα.

Οι νύμφες 2ου σταδίου εκκρίνουν μελίττωμα, ενώ οι νύμφες των 3ου και 4ου σταδίων καλύπτονται από λευκό εριώδες στρώμα από νημάτια. Το έντομο συμπληρώνει αρκετές γενεές το χρόνο και ο πληθυσμός του φτάνει γρήγορα σε μεγάλους αριθμούς.

Αντιμετώπιση: Το εριώδες στρώμα που καλύπτει την κάτω επιφάνεια των φύλλων εμποδίζει την διείσδυση των εντομοκτόνων, κάνοντας ιδιαίτερα δύσκολη την καταπολέμησή του με χημικά μέσα.

Ο εχθρός αυτός των εσπεριδοειδών αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με τη βιολογική καταπολέμηση, χρησιμοποιώντας το παράσιτο Cales noacki, το οποίο έχει πολλαπλασιασθεί και διασπαρεί σε μεγάλους αριθμούς στους εσπεριδοειδώνες.

Σε περιπτώσεις που υπάρχει προσβολή συνιστάται να εφαρμόζεται κλάδεμα και στη συνέχεια να ακολουθούν ψεκασμοί με θερινό πολτό ή παραφινέλαιο.

5) Η μύγα της Μεσογείου Ceratitis capitata Trypetidae, Δίπτερα

Ζημιά: Στα πράσινα πορτοκάλια, γύρω από το σημείο του νύγματος, παρατηρείται κίτρινος αποχρωματισμός του φλοιού, ενώ από την οπή ωοθεσίας μπορεί να εξέλθει κόμμι που στερεοποιείται. Σε ώριμους καρπούς στο σημείο του νύγματος ο φλοιός είναι σκουρόχρωμος και υπερυψωμένος, ενώ γύρω παρατηρείται ελαφρός αποχρωματισμός

κατά ζώνες. Κάτω από το σημείο του νύγματος ο καρπός σαπίζει. Εσωτερικά η σάρκα παρουσιάζει φαγώματα και σήψεις λόγω δευτερογενούς προσβολής από διάφορα παθογόνα. Οι καρποί ωριμάζουν πρόωρα και παρατηρείται καρπόπτωση.

Εχθρός: Το έντομο αυτό συμπληρώνει πολλές γενεές το χρόνο, ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες θερμοκρασίας. Διαχειμάζει στο έδαφος στο στάδιο της νύμφης. Την άνοιξη (Απρίλιο) εμφανίζονται τα ακμαία. Ο πληθυσμός στην αρχή είναι μικρός και αυξάνει με την αύξηση της θερμοκρασίας όσο προχωράει η εποχή. Ακολουθούν επικαλυπτόμενες

γενεές, που τρέφονται από άλλα φρούτα. Τα πορτοκάλια και μανταρίνια προσβάλλονται το φθινόπωρο (Οκτώβριο-Νοέμβριο), όταν αρχίζει ν’ αλλάζει το χρώμα των καρπών. Τα θηλυκά εναποθέτουν τα αυγά τους κάτω απ’ την επιδερμίδα του καρπού. Οι εκκολαπτόμενες προνύμφες τρέφονται από τη σάρκα των καρπών κι όταν

συμπληρώσουν την ανάπτυξή τους εξέρχονται και πέφτουν στο έδαφος για να νυμφωθούν.

Αντιμετώπιση: Αντιμετωπίζεται με μαζική παγίδευση, δολωματικούς ψεκασμούς ή ψεκασμούς κάλυψης με φυσική πυρεθρίνη, με την εφαρμογή φερομονών

6) Ο φυλλοκνίστης Phyllocnistis citrella

O φυλλοκνίστης των εσπεριδοειδών Phyllocnistis citrella κατάγεται από τη Νοτιο-Ανατολική Ασία, όπου είναι διαδεδομένος. Από εκεί μεταφέρθηκε στην Αυστραλία, στηΒόρεια και στη Νότια Αφρική. Το 1993 προσέβαλλε τα εσπεριδοειδή της πολιτείαςΦλόριδα των Η.Π.Α., της Ισπανίας, της Τουρκίας και της Κύπρου. Στην Ελλάδα

πρωτοεμφανίστηκε το καλοκαίρι του 1995 στα νησιά του Νοτιοανατολικού Αιγαίου(Ρόδο, Κω, Λέσβο, Χίο, Σάμο, Κρήτη) και εξαπλώθηκε με μεγάλη ταχύτητα στηνΠελοπόννησο, στην Αττική και στη Δυτ. Ελλάδα.

Ζημιά: Προσβάλλεται η τρυφερή βλάστηση, κυρίως τα φύλα, αλλά και οι νεαροί βλαστοί και οι πράσινοι καρποί. Τα φύλλα καρουλιάζουν (θυμίζουν προσβολή από μελίγκρες), έχουν αργυρόχρωμη όψη, αποχρωματίζονται και η επιφάνειά τους καλύπτεται από στοές. Σε ένα φύλλο μπορούμε να δούμε περισσότερες από μια προνύμφες να τρέφονται. Οι προνύμφες κατά τη διατροφή τους ορύσσουν επίσης στοές σε τρυφερούς βλαστούς και νεαρούς καρπούς. Η ζημιά μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρή στα νεαρά δενδρύλλια και στα τρυφερά εμβόλια, αφού καταστρέφεται η βλάστηση. Η προσβολή φαίνεται ότι είναι εντονότερη το καλοκαίρι και το φθινόπωρο.

Τα εσπεριδοειδή που βρίσκονται σε παραγωγική ηλικία, φαίνεται ότι ανέχονται χωρίς επιπτώσεις μεγάλες προσβολές στα φύλλα τους.

Βιολογία: Ο φυλλοκνίστης των εσπεριδοειδών είναι ένα μικρολεπιδόπτερο. Το ακμαίο έχει μικρό μέγεθος (μικρή πεταλούδα, 4 χιλ., άνοιγμα πτερύγων 7-8 χιλ. ). Το θηλυκό ωοτοκεί συνήθως στην κάτω επιφάνεια των φύλλων, κοντά στο κεντρικό νεύρο. Η νεαρή προνύμφη (κάμπια) εισέρχεται αμέσως κάτω από την επιδερμίδα του φύλλου και αρχίζει

να τρέφεται δημιουργώντας οφιοειδή στοά, που μπορεί να καλύψει μεγάλο μέρος της επιφάνειας του φύλλου. Η προνύμφη διανύει τρεφόμενη, τρία στάδια, ενώ στο τελευταίο στάδιο προετοιμάζεται για νύμφωση στο άκρο της στοάς, συνήθως στην  περιφέρεια του φύλλου, το οποίο εμφανίζει εκεί μικρή αναδίπλωση. Μετά τη νύμφωση και το στάδιο της χρυσαλλίδας ακολουθεί η μεταμόρφωση σε ακμαίο. Έτσι ολοκληρώνεται ο βιολογικός κύκλος του εντόμου, που με ευνοϊκές συνθήκες θερμοκρασίας (κυρίως) και υγρασίας, μπορεί να είναι πολύ σύντομος (14-18 ημέρες).

Αντίθετα το χειμώνα η διάρκεια του βιολογικού κύκλου μπορεί να φτάσει τους 2 μήνες.

Έτσι το έντομο μπορεί να αναπτύξει 5-13 γενεές το χρόνο, ανάλογα με τις συνθήκες.

Σημειώνεται ότι σε θερμοκρασία 12-13 βαθμούς Κελσίου το έντομο σταματά να αναπτύσσεται.

Αντιμετώπιση: Για την αντιμετώπισή του συστήνεται:

• αποφυγή μεταφοράς του μολύσματος από περιοχή σε περιοχή με φυτικό υλικό

• κοπή των «λαίμαργων»

• εφαρμογή άρδευσης και αποφυγή όψιμης χρήσης λιπασμάτων με οργανικό, έτσι ώστε να μην ενθαρρύνεται η βλάστηση την περίοδο που το έντομο μπορεί να αναπτύξει υψηλούς πληθυσμούς (π.χ. άρδευση νωρίς , ώστε να αναπτυχθεί γρήγορα νέα βλάστηση την άνοιξη, ενώ αποφυγή της λίπανσης και περιορισμό των αρδεύσεων το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, ώστε να περιορίζεται η βλάστηση αυτήν την περίοδο, όπου αναμένεται ότι οι πληθυσμοί του εντόμου θα είναι υψηλοί

• Υπάρχουν ιθαγενή εντομοφάγα τα οποία, σε συνδυασμό με παράσιτα που αναφέρονται ως αποτελεσματικά στο εξωτερικό, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν στη μείωση των πληθυσμών του εντόμου

Το Ινστιτούτο Υποτροπικών Φυτών Χανίων εκτρέφει κάποια αρπακτικά που έχουν αποδειχθεί πολύ αποτελεσματικά ενάντια στον φυλλοκνίστη

7) Τα ακάρεα. Tetranychus spp.

Προσβάλλουν τα σολανώδη, τα κολοκυνθοειδή, το βαμβάκι, το αμπέλι, τα εσπεριδοειδή, αλλά και πολλές άλλες καλλιέργειες και αυτοφυή φυτά.

Κατάταξη Προσβολή στα φυτά

Ακάρεα μυζητικά

ρίζα στέλεχος                  φύλλο                           καρπός

x                                    x                                   x

Ζημιά: Στην επάνω επιφάνεια των φύλλων παρουσιάζεται χλώρωση κατά κηλίδες, ενώ στην κάτω επιφάνεια διακρίνονται οι θέσεις διατροφής των αποικιών τους (ασημόχρωμες και ελαφρά βυθισμένες) και με τη χρήση μεγεθυντικού φακού οι τετράνυχοι. Σημάδι της προσβολής είναι και οι μετάξινοι αραχνοειδείς ιστοί στα προσβεβλημένα μέρη. Σε έντονη προσβολή τα φύλλα καρουλιάζουν, ξηραίνονται και πέφτουν. Μπορεί να προσβληθούν επίσης τα στελέχη, τα άνθη και οι καρποί.

Στους καρπούς των εσπεριδοειδών παρατηρούνται σκουρόχρωμες κηλίδες, οι οποίες επεκτείνονται και καταλαμβάνουν σημαντικό τμήμα της επιφάνειας. Το αποτέλεσμα είναι να υποβαθμίζεται η εμπορική τους αξία.

Εχθρός: Το ακμαίο θηλυκό έχει μήκος 0,5 χιλ., σχήμα ωοειδές και χρώμα που ποικίλλει από ανοιχτοκίτρινο εως πρασινοκίτρινο. Πλευρικά φέρει από μια σκούρα εκτεταμένη κηλίδα. Φέρει 4 ζεύγη ποδών. Τα θηλυκά άτομα του φθινοπώρου, που θα διαχειμάσουν, έχουν χρώμα πορτοκαλοκόκκινο.

Οι νύμφες μοιάζουν στην εμφάνιση με τα ακμαία. Η προνύμφη όμως φέρει 3 ζεύγη

ποδών. Τα ωά είναι σφαιρικά, λεία και μοιάζουν με μικρά μαργαριτάρια. Κοντά στην εκκόλαψη

παίρνουν κοκκινωπό χρώμα.

Διαχειμάζει σε προστατευμένες θέσεις, όπως κάτω από τον ξηρό φλοιό των πρέμνων, γύρω από το λαιμό, πάνω σε διάφορα ποώδη φυτά. Την άνοιξη δραστηριοποιείται και μετακινείται σε ποώδη φυτά (συνήθως ζιζάνια) όπου και πολλαπλασιάζεται. Στο στάδιο αυτό από κοκκινωπό γίνεται κιτρινοπράσινο. Αναπτύσσει πολλές γενεές κυρίως το

καλοκαίρι, με ξηρό και θερμό καιρό (1 γενεά κάθε 10-12 ημέρες σε θερμοκρασία 25-30οC).

Παρατηρήσεις: Οι τετράνυχοι ευνοούνται από ξηρό και ζεστό καιρό. Μπορούν ταχύτατα να αναπτύξουν μεγάλους πληθυσμούς και να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές.

Αντιμετώπιση: Η διατήρηση των φυτοφάγων ακάρεων σε μη επιζήμια επίπεδα διασφαλίζεται με την ανάπτυξη και δράση των πολυάριθμων φυσικών τους εχθρών. Η αντιμετώπισή τους πρέπει να γίνεται έγκαιρα, σε χαμηλό επίπεδο πληθυσμού. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με προσεκτικό και συστηματικό έλεγχο της καλλιέργειας και εάν

παρατηρηθεί τάση σοβαρής αύξησης του πληθυσμού τους θα πρέπει να γίνει ράντισμα με βρέξιμο θείο ή σκόνισμα με θείο..

8) Οι νηματώδεις Tylenchulus semipenetrans, Tylenchulidae

Αποτελεί ένα σοβαρό πρόβλημα της εσπεριδοκαλλιέργειας και η παρουσία του έχει διαπιστωθεί στις περισσότερες περιοχές της χώρας (Κορινθία, Αχαϊα, Αργολίδα, Μεσσηνία, Άρτα, Αιτωλοακαρνανία κ.α.).

Ζημιά: Οι προσβεβλημένες ρίζες διακρίνονται από τους μικρούς σωρούς χώματος που έχουν πάνω τους (λόγω μιας ζελατινώδους ουσίας που εκκρίνουν τα θηλυκά), τα άκρα τους είναι κατεστραμμένα, ο φλοιός έχει σκούρο χρώμα και απομακρύνεται εύκολα.

Ολόκληρο το ριζικό σύστημα αδυνατίζει, με αποτέλεσμα τα δένδρα να παρουσιάζουν καχεκτική εμφάνιση, ξηράνσεις φύλλων και βλαστών. Οι κορυφές μαυρίζουν και μετά ξεραίνονται, δίνοντας την εντύπωση ότι πρόκειται για προσβολή από κορυφοξήρα. Η παραγωγή μειώνεται ποσοτικά και υποβαθμίζεται ποιοτικά. Επιπλέον μειώνεται η

παραγωγική ζωή των δένδρων. Οι προσβεβλημένες ρίζες αποτελούν επίσης πύλες εισόδου για δευτερογενή παθογόνα, που επιδεινώνουν την κατάσταση των δένδρων και επιταχύνουν την ολοκληρωτική ξήρανσή τους.

Εχθρός: Ο κοινός νηματώδης των εσπεριδοειδών Tylenchulus semipenetrans είναι ένας ημιενδοπαρασιτικός νηματώδης. Πρόκειται για μικροσκοπικό ζωϊκό οργανισμό που ζει στο έδαφος και δεν φαίνεται με γυμνό μάτι. Έχει σώμα επιμήκες κυλινδρικό, με κωνικά λεπτυσμένα τα δύο άκρα του. Μπροστά, στη στοματική κοιλότητα υπάρχει ένας μικρός σωλήνας, το στιλέτο, με το οποίο τρυπά και απομυζά τους χυμούς των φυτών. Τα θηλυκά άτομα στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους εγκαθίστανται επάνω στις ρίζες κατά ομάδες και τρέφονται από αυτές (εκτοπαράσιτα). Οι νύμφες 4ου σταδίου όμως εισέρχονται στις ρίζες και μάλιστα μόνο με το κεφάλι γι’ αυτό και χαρακτηρίζονται ως

ημιενδοπαράσιτα. Αντιθέτως, τα αρσενικά ζουν ελεύθερα μέσα στο έδαφος, χωρίς καμμία παρασιτική δράση. Η προσβολή εντείνεται όταν η θερμοκρασία του εδάφους είναι 15°-31°C. Ο βαθμός προσβολής εξαρτάται από το βαθμό ευπάθειας του υποκειμένου και την περιεκτικότητα του εδάφους σε ασβέστιο.

Αντιμετώπιση: Η οργανική λίπανση (από φυτικούς ή και ζωικούς οργανισμούς, χυτίνη, κυτταρίνη κ.ά.) αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην καταπολέμηση των νηματωδών.

Συστήνεται σωστή εκτέλεση των απαραίτητων καλλιεργητικών φροντίδων (κλάδευμα,λίπανση, άρδευση), έτσι ώστε τα δένδρα να αναπτύσσουν πλούσιο ριζικό σύστημα και να αναπληρούν την ζημιά που προκαλείται από τους νηματώδεις. Δεν θα πρέπει να μεταφέρεται χώμα ή ρίζες μολυσμένες από το ένα κτήμα στο άλλο.

Μπορεί να εφαρμοστεί η μέθοδος της ηλιοαπολύμανσης του εδάφους με πολύ καλά αποτελέσματα

Να χρησιμοποιούνται ανθεκτικά υποκείμενα, όπως τα υποκείμενα που προέρχονται από το Poncirus trifoliata και το υποκείμενο Swingle citrumelo, τα οποία εμφανίζουν σημαντική ανθεκτικότητα στον νηματώδη.

9) Αφίδες Aphis spiraecola, Aphis gossypii, Toxoptera aurantii, Myzus persicae Aphididae, Ημίπτερα

Ζημιά: Οι αφίδες συγκεντρώνονται σε αποικίες στην κάτω επιφάνεια των φύλλων ή στις βλαστικές κορυφές. Εκεί απομυζούν φυτικούς χυμούς με αποτέλεσμα να εμποδίζεται η κανονική ανάπτυξη των φυτικών μερών, τα οποία συστρέφονται («καρουλιάζουν»). Η προσβολή στα άνθη μπορεί να προκαλέσει την πτώση τους. Επιπλέον στα μελιτττώδη εκκρίματα των αφίδων αναπτύσσεται δευτερογενώς η καπνιά. Οι αφίδες μεταδίδουν επίσης την ίωση τριστέτσα.

Εχθρός: Έχουν αρκετές γενεές το χρόνο ανάλογα με τις συνθήκες θερμοκρασίας.

1)Πράσινη αφίδα των εσπεριδοειδών  Aphis spiraecola (συν. Aphis citricola)

Είναι συνηθισμένο είδος στη Μεσογειακή ζώνη. Μοιάζει με την πράσινη αφίδα της μηλιάς(Aphis pomi). Εγκαθίσταται και σε καλλωπιστικά των ειδών Spiraea, Crataegus,Cotoneaster. Αναπτύσσει επικαλυπτόμενες γενεές με παρθενογένεση. Η προσβολή στα εσπεριδοειδή ξεκινά με την εμφάνιση της νεαρής τρυφερής βλάστησης και συνεχίζεται μέχρι το καλοκαίρι. Δεύτερο κύμα προσβολής μπορεί να εμφανιστεί το φθινόπωρο στο νέο κύμα βλάστησης αντίστοιχα.

2)Αφίδα του βαμβακιού  (Aphis gossypii )

Προσβάλλει περισσότερο την πορτοκαλιά και μανταρινιά ενώ σπανιότερα την λεμονιά.Αναπτύσσει πολλές γενεές. Η προσβολή ξεκινά με την εμφάνιση της νεαρής βλάστησης και κορυφώνεται την εποχή της άνθησης με ευνοϊκές συνθήκες.

3)Καστανή αφίδα των εσπεριδοειδών (Toxoptera aurantii)

Προσβάλλει τα εσπεριδοειδή, αλλά και καλλωπιστικά (Viburunm, Pittosporum, Camelia) και αυτοφυή φυτά. Αναπαράγεται παρθενογενετικά. Στα εσπεριδοειδή εμφανίζεται αργότερα από τα δύο προηγούμενα είδη, προς το τέλος της άνοιξης και του πρώτου κύματος βλάστησης. Επανεμφανίζεται αργά το καλοκαίρι και το φθινόπωρο, στο δεύτερο κύμα βλάστησης. Αναπτύσσουν πολλές γενεές σε θερμοκρασία 22-25 βαθμούς Κελσίου.

4)Πράσινη αφίδα της ροδακινιάς (Myzus persicae)

Προσβάλλει τα εσπεριδοειδή σε μικρότερο βαθμό από ο,τι τα προηγούμενα είδη.

Αντιμετώπιση: Οι αφίδες έχουν πολλούς φυσικούς εχθρούς. Ακολουθούν κάποιες χαρακτηριστικές περιπτώσεις αντιμετώπισης τους με εξαπόλυση αρπακτικών :

Στις αρχές του 1994, με την έκπτυξη της νεαρής βλάστησης, το Μάρτιο παρουσιάστηκε μεγάλης έκτασης προσβολή από αφίδες στην τρυφερή βλάστηση. Τότε εισήχθηκε από το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο το εξωτικό αφιδοφάγο αρπακτικό Harmonia axyridis της οικογένειας των Coccidae. Η πρώτη απελευθέρωση έγινε στις 26/4/94 σε 5 διαφορετικές εστίες μόλυνσης στον Κάμπο. Άλλη μια απελευθέρωση έγινε δύο μήνες αργότερα με την δεύτερη έκπτυξη νέας βλάστησης και ακολούθησαν δύο ακόμα την επόμενη χρονιά, μια τον Μάιο και άλλη μία τον Ιούνιο του 1995. Περίπου 600 άτομα εξαπολύθηκαν συνολικά σε διάφορα σημεία του Κάμπου και ήταν αρκετά για να

ελέγξουν την κατάσταση.

Το Harmonia axyridis εισήχθη από την Πορτογαλία, η καταγωγή του είναι από την Ανατολική Ασία και η εισαγωγή το 1994, έφερε πολύ καλά αποτελέσματα και στις τέσσερις περιοχές της Ελλάδας που εξαπολύθηκε ταυτόχρονα (Μαραθώνας, Χίος, Λεωνίδιο και Χανιά).

Σήμερα αν κάπου παρατηρηθεί έξαρση πληθυσμών των αφίδων κάνουμε επεμβάσεις με άλατα Καλίου ή με εκχύλισμα τσουκνίδας ή με θερινό πολτό, τοπικά στη νεαρή βλάστηση.

10) Ανθοτρήτης Prays citri Hyponomeutidae, Λεπιδόπτερα

Ζημιά: Προσβάλλει κυρίως τη λεμονιά και συγκεκριμένα τα άνθη και τους νεαρούς καρπούς. Τα άνθη καταστρέφονται και πέφτουν ενώ στην συνέχεια προσβάλλονται και οι νεαροί καρποί οι οποίοι παραμορφώνονται ή και πέφτουν. Η παραγωγή μπορεί να υποστεί σοβαρή ζημιά ή και να καταστραφεί τελείως.

Εχθρός: Έχει 3-4 γενεές το χρόνο. Διαχειμάζει ως προνύμφη στα προσβεβλημένα δένδρα. Νωρίς την άνοιξη οι προνύμφες νυμφώνονται και στη συνέχεια εμφανίζονται τα ακμαία. Ακολουθεί η ωοτοκία στα άνθη και στους ανθοφόρους οφθαλμούς. Οιεκκολαπτόμενες προνύμφες εισέρχονται στο εσωτερικό του άνθους και τρέφονται απ’

αυτό. Οι επόμενες γενεές εμφανίζονται τον Ιούνιο, Ιούλιο-Αύγουστο και Σεπτέμβριο-Οκτώβριο.

Αντιμετώπιση: Για την καταπολέμησή του συστήνονται ψεκασμοί με βρέξιμο θείο ή σκονίσματα με θειάφι και στάχτη, έγκαιρα στο μέγιστο πτήσης των ακμαίων, όταν εμφανισθούν τα ακμαία, νωρίς την Άνοιξη και εάν χρειασθεί και όταν εμφανισθούν οι επόμενες γενεές.

11) Θρίπας εσπεριδοειδών Heliothrips haemorrhoidalis Θυσανόπτερα

Ζημιά: Προσβάλλει τα φύλλα και τους καρπούς, απ’ όπου απομυζά φυτικούς χυμούς. Στους καρπούς διακρίνονται αποφελλώσεις υπό μορφή δακτυλίου ή μεγαλύτερων κυκλικών περιοχών συνήθως γύρω από τον ποδίσκο. Η προσβολή στους καρπούς ξεκινά από το νεαρό στάδιο (καρπός σαν μπιζέλι ή καρύδι) και η ζημιά επεκτείνεται με την

αύξηση των ιστών. Τελικά η εμπορική αξία των καρπών υποβαθμίζεται σημαντικά.

Εχθρός: Είναι ένα μικρό (1,3 mm), πολυφάγο έντομο και ο αριθμός των γενεών του εξαρτάται κυρίως από την θερμοκρασία και την υγρασία. Είναι παρθενογενετικό και συμπληρώνει 5-6 γενεές. Διαχειμάζει σαν ενήλικο στα δένδρα και σε αυτοφυή ποώδη φυτά. Την άνοιξη, το θηλυκό τοποθετεί τα ωά του κάτω από την επιδερμίδα των

φύλλων.

Αντιμετώπιση: Για την αντιμετώπισή τους όταν διαπιστωθεί η προσβολή συστήνονται ψεκασμοί, για προστασία των καρπών, μετά την πτώση των πετάλων με βρέξιμο θειάφι ή εκχύλισμα τσουκνίδας.

Συμπεράσματα

Από τα παραπάνω συμπεραίνεται ότι παρά το ότι τα εσπεριδοειδή στη χώρα μας προσβάλλονται από μεγάλο αριθμό εχθρών, σε ελάχιστες μόνο περιπτώσεις είναι απαραίτητη η προσφυγή σε επεμβάσεις με ψεκασμούς.

Παλαιότερα εφαρμόζονταν πολλές και ανεπίκαιρες επεμβάσεις οι οποίες όμως τα τελευταία χρόνια έχουν ελαττωθεί στο ελάχιστο. Η μείωση αυτή είναι αποτέλεσμα της καλύτερης γνώσης των βιολογικών και οικολογικών χαρακτηριστικών των εντόμων.

Ο σπουδαιότερος όμως παράγοντας στη μείωση των ψεκασμών είναι η δράση των φυσικών εχθρών, παρασίτων και αρπακτικών με την εφαρμογή της βιολογικής καταπολέμησης. Εφόσον εφαρμοστούν σωστά οι καλλιεργητικές φροντίδες και ιδιαίτερα το κλάδεμα και αναπτυχθούν σωστά οι βιολογικές και βιοτεχνολογικές μέθοδοι είναι

δυνατόν να επιτύχουμε την προστασία του οικοσυστήματος και κατά συνέπεια την προστασία των εσπεριδοειδών από τους εχθρούς τους.

Οι παγίδες φαίνεται ότι μπορούν να παίξουν ένα καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των βλαβερών εχθρών των καλλιεργειών. Ειδικά στα πλαίσια της βιολογικής γεωργίας που ολοένα κερδίζει έδαφος, οι παγίδες αποτελούν ένα πολύ χρήσιμο μέσο για τον βιοκαλλιεργητή.

Πρέπει όμως να επισημανθεί ότι η χρήση των παγίδων σαν μέσο αντιμετώπισης των εχθρών των καλλιεργείων θα δώσει τα καλύτερα αποτελέσματα αν συνδιαστεί με διάφορα καλλιεργητικά μέτρα όπως η καταστροφή φυτικών υπολλειμάτων ή ξενιστών επιβλαβών εντόμων και η προστασία φυτών-ξενιστών ωφέλιμων εντόμων, κατεργασία

του εδάφους, κατάλληλος χρόνος φύτευσης και συγκομιδής, χρήση φυτών-παγίδων, κατάλληλη άρδευση και λίπανση, φυσικοί φράχτες κ.ά.

Η κύρια χρήση των παγίδων είναι για την παρακολούθηση του πληθυσμού βλαβερών εντόμων με στόχο την έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση τους.

Μέχρι σήμερα στην πράξη εφαρμόζεται η μαζική παγίδευση σαν τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης εντόμων όπως ο δάκος στην ελιά, έντομα αποθηκών, και υπάρχουν πολύ καλά αποτελέσματα και για τη μύγα Μεσογείου.

Όταν χρησιμοποιούνται φερομονικές παγίδες τα αποτελέσματα είναι καλύτερα ιδίως για την αντιμετώπιση του πιό σημαντικού εχθρού κάποιας καλλιέργειας κυρίως γιατί έχουν μεγαλύτερη ακτίνα δράσης και μεγαλύτερη εκλεκτικότητα με αποτέλεσμα να μην καταστρέφονται τα ωφέλιμα έντομα.

Επίλογος

Τέλος σήμερα έχουν μπεί στήν βιολογική γεωργία κι άλλα προιόντα που μπορούν να κάνουν τήν ζωή τών δέντρων μας αλλά και την δική μας πολύ καλλύτερη.

Μερικά απο αυτά είναι:

• οι μυκόρριζες
• οι ενεργοί μικροοργανισμοί
• ο ζεόλιθος
• ο ατταπουλγίτης

Πηγή

Το άρθρο Βιολογική καλλιέργεια εσπεριδοειδών εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

Από την αρχαιότητα ο άνθρωπος έχει χρησιμοποιήσει διάφορα βότανα για θεραπευτικούς σκοπούς. Τα περισσότερα φάρμακα έχουν δραστικές ουσίες που προέρχονται από βότανα και άλλα φυτά, ενώ αυτά που έχουν συνθετικές χημικές ουσίες έχουν ως στερεοχημικά πρότυπα φυσικές χημικές ενώσεις βοτάνων.

Μπορείτε να ξεπεράσετε τις νόρμες και τις συνήθειες του μέσου ανθρώπου και να καλλιεργήσετε μόνοι σας τέτοια φαρμακευτικά φυτά στον κήπο σας. Τα φυτά αυτά δεν χρειάζονται αρκετό χώρο, ούτε είναι δύσκολη η καλλιέργειά τους και συγκομίζονται εύκολα και ανέξοδα. Τέτοια βότανα μπορούν να θεραπεύουν ένα ευρύ φάσμα ασθενειών και έχουν απειροελάχιστες παρενέργειες σε σύγκριση με τα μη συνταγογραφούμενα φάρμακα [Διαβάστε επίσης το άρθρο: Αντικαταστήστε τα Παυσίπονα με αυτά τα 10 Βὀτανα χωρις να έχετε Παρενέργειες].

Αντί να τρέχετε για το παραμικρό στο κοντινότερο φαρμακείο, μπορείτε να βγαίνετε στον κήπο σας και να μαζεύετε το κατάλληλο βότανο για να νιώσετε καλύτερα. Ξεκινήστε από σήμερα να την καλλιέργεια των παρακάτω φαρμακευτικών βοτάνων, που είναι απαραίτητα για κάθε κήπο.

1.Κατιφές

Ο Κατιφές είναι ένα φυτό με πορτοκαλί και κίτρινα λουλούδια, που μπορεί να έχετε ήδη σε κάποια γλάστρα. Είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικά που μπορούν να απομακρύνουν τις ελεύθερες ρίζες, ασταθή μόρια που βλάπτουν το DNA και προκαλούν τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων. Ερευνητές του Washington State University διαπίστωσαν ότι η λουτεΐνη, μια αντιοξειδωτική ουσία στο εκχύλισμα του κατιφέ, μπορεί να μειώσει και να αποτρέψει τους όγκους από το να εξαπλωθούν σε ποντίκια. Επιπλέον, ο κατιφές λειτουργεί ως ένα αντι-φλεγμονώδες με αποτέλεσμα να ανακουφίζει το ερεθισμένο δέρμα και να επουλώνει τις εκδορές και τα εγκαύματα. Επίσης δρα ως απωθητικό για τα παράσιτα και παραλύει τα έντομα δευτερόλεπτα μετά την διατροφή τους σε αυτό. [Διαβάστε επίσης το άρθρο: Βιολογική Καταπολέμηση Αφίδων (Μελίγκρα) Με Φυσικές Μεθόδους]

2. Βασιλικός

Ο βασιλικός είναι ένα από τα βασικά συστατικά της ιταλικής κουζίνας και έχει πολλά οφέλη στην υγεία σας. Είναι μια εξαιρετική πηγή για τη λήψη β-καροτένιου, μια οργανική ένωση που στο σώμα μετατρέπεται σε βιταμίνη Α. Η βιταμίνη Α είναι απαραίτητη στο σώμα για την όραση, την ανάπτυξη των κυττάρων και τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Το αιθέριο έλαιο βασιλικού περιέχει μια ουσία που ονομάζεται ευγενόλη, η οποία μπορεί να ανακουφίζει από τους κάλλους και τον πόνο των αρθρώσεων με παρόμοιο τρόπο που το κάνουν τα φαρμακευτικά σκευάσματα Advil και η συνθετική φαρμακευτική δραστική ουσία ibuprofen. Ως αντιβακτηριδιακό, το λάδι βασιλικού μπορεί να αναστείλει την ανάπτυξη των βακτηρίων που έχουν ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά φάρμακα.

3. Κινέζικο Γιάμ (Διοσκορέα)

Το κινέζικο γιαμ είναι ένα αναρριχώμενο φυτό, που είναι γνωστό για τις θεραπευτικές επιδράσεις του. Είναι ιδιαίτερα γνωστό πως ενδυναμώνει τον σπλήνα και το στομάχι. Η βιταμίνη Β6 του γιαμ βοηθά στην προστασία από τις καρδιακές παθήσεις διασπώντας την ομοκυστεΐνη, ένα αμινοξύ που προσκολλάται στα τοιχώματα των αιμοφόρων αγγείων και προκαλεί ζημιά. Έχει χρησιμοποιηθεί για να απαλύνει τον πονόλαιμο, στη θεραπεία της διάρροιας, στον έλεγχο των επιπέδων σακχάρου στο αίμα και στον έλεγχο του σωματικού βάρους. Κόψτε τον βλαστό του από τον κήπο και και φάτε το ωμό.

4. Μελισσόχορτο

Είναι μέλος της οικογένειας φυτών της μέντας. Το μελισσόχορτο είναι γνωστό για το ευχάριστο άρωμά του. Χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες για την αϋπνία, να μειώσει το άγχος, να βελτιώσει την πέψη και για την θεραπεία πληγών και του επιχείλιου έρπητα. Έρευνα του University of Maryland έδειξε ότι το μελισσόχορτο αποτελεί μια αποτελεσματική θεραπεία για τα συμπτώματα του έρπητα γύρω από το στόμα και τα γεννητικά όργανα. Η ευγενόλη, που υπάρχει επίσης στο μελισσόχορτο, καταπολεμά τα βακτήρια και εφαρμόζεται συχνά τοπικά οδοντικές κοιλότητες από τους οδοντιάτρους. Τα αποξηραμένα φύλλα μελισσόχορτου μπορούν να προστεθούν ως γαρνιτούρα σε σαλάτες ή να γίνουν ένα ζεστό τσάι.

5. Θυμάρι

Θυμάρι είναι ένα βότανο που ανήκει στην οικογένεια των χειλανθών φυτών. Οι μέλισσες χρησιμοποιούν τη γύρη θυμαριού για να δώσουν γεύση στο μέλι. Επίσης είναι ισχυρός αντισηπτικός και αντιβακτηριακός παράγοντας. Έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Μανιτόμπα του Καναδά, αναφέρει ότι το θυμάρι μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της ανθεκτικότητας των βακτηρίων στα αντιβιοτικά όπως είναι η πενικιλίνη. Σε ακόμα μια έρευνα του Μητροπολιτικού Πανεπιστημίου του Leeds της Αγγλίας, βρέθηκε ότι τα παρασκευάσματα που έχουν στα συστατικά τους θυμάρι θεραπεύουν καλύτερα την ακμή από άλλες κρέμες. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία αναπνευστικών και γαστρεντερικών προβλημάτων, για τον πονόλαιμο και την αρθρίτιδα. Καλλιεργήστε το, αποξηράντε το και αποθηκεύστε το για να ενισχύσετε τη γεύση του.

6. Φασκόμηλο

Το Φασκόμηλο καλλιεργείται σε όλο τον κόσμο. Είναι ένα ενδημικό φυτό της Μεσογείου με μπλε, μοβ, λευκά και ροζ λουλούδια και φύλλα. Το βότανο φημίζεται για τη θεραπεία των πεπτικών προβλημάτων, των μυϊκών σπασμών και των ψυχικών προβλημάτων. Είναι πλούσιο σε αντιφλεγμονώδη με αντιοξειδωτικές και αντιμικροβιακές ιδιότητες, ενισχύει το ανοσοποιητικό σύστημα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη θεραπεία μυκητιακών λοιμώξεων. Επίσης, έχει αποδειχθεί πως ανακουφίζει από τους πόνους της περιόδου και το ξαφνικό άγχος στις γυναίκες. Έρευνα έδειξε πως το εκχύλισμα φασκόμηλου μπορεί να βελτιώσει τη γνωστική λειτουργία και μπορεί ακόμη και να χρησιμεύσει ως πιθανή θεραπεία για τη νόσο του Alzheimer.

7. Εχινάτσια

Η Εχινάτσια είναι ένα από τα πιο δημοφιλή βότανα και χρησιμοποιήθηκε αρχικά από ιθαγενείς Αμερικανούς για τη θεραπεία πληγών και λοιμώξεων. Σήμερα χρησιμοποιούμε εχινάτσια για να περάσουμε γρήγορα το κρυολόγημα και για ρινικές μολύνσεις. Συνιστάται από πολλούς βοτανολόγους για τη θεραπεία λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος, τις ημικρανίες και τα τσιμπήματα μέλισσας. Είναι ανθεκτικό στην ξηρασία και έτσι πολύ εύκολα να το έχετε στον κήπο σας. Το φυτό ανθίζει σχηματίζοντας αστεροειδές άνθος (μαργαρίτα) κατά τα μέσα του καλοκαιριού.

8. Τσουκνίδα

Η Τσουκνίδα είναι ένα φυτό που χρησιμοποιείται για εκατοντάδες χρόνια για τη θεραπεία της αρθρίτιδας, της ουρικής αρθρίτιδας, των αλλεργιών, τα τσιμπήματα των εντόμων και τις λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος. Αυτό που χαρακτηρίζει την τσουκνίδα είναι η φαγούρα και ο ερεθισμός του δέρματος μετά από επαφή μαζί της. Αν και οι τρίχες των φύλλων της τσουκνίδας ερεθίζουν ό, τι έρχεται σε επαφή μαζί της, έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα κάθε φορά που έρχονται σε επαφή με το δέρμα που είναι ήδη ερεθισμένο. Επίσης βρίσκει αρκετές εφαρμογές και χρήσεις για τον καθαρισμό της κουζίνας.

9. Σύμφυτο το Φαρμακευτικό

Το Σύμφυτο Είναι βότανο γνωστό από την αρχαιότητα. Είναι η Πηκτή του Διοσκουρίδη, ο οποίος αναφέρεται στις επουλωτικές ιδιότητες του φυτού. Αναγνωρίζεται από τις αγκαθωτές τρίχες του και την ταξιανθία σε σχήματος βοστρύχου με άνθη γυριστά προς τα κάτω. Το βότανο περιέχει ένα συστατικό που ονομάζεται αλλαντοΐνη, το οποίο χρησιμεύει ως μια ενυδατική κρέμα σε διάφορα προϊόντα ομορφιάς και φροντίδας του δέρματος.

Το Σύμφυτο χρησιμοποιήθηκε από τους Αρχαίους Έλληνες και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για τη θεραπεία καταγμάτων, χὄνδρων και ανοιχτών πληγών ώστε να επουλωθούν γρηγορότερα. Διάφορες επιστημονικές έρευνες δικαιώνουν τους ισχυρισμούς αυτούς. Υπάρχουν δημοσιευμένες πολλαπλές μελέτες, που έχουν διαπιστώσει ότι το σύμφυτο μπορεί να βοηθήσει στην θεραπεία της δερματίτιδας, του έλκους και των πρησμένων αστραγάλων. Υπάρχει κάτι όμως, που θα πρέπει να προσέχετε: Το σύμφυτο περιέχει σε μικρές ποσότητες αλκαλοειδή που προκαλούν καρκίνο. Για το λόγο αυτό, πολλοί βοτανολόγοι συνιστούν να μην γίνεται κατάποση.

10. Αγριαψιθιά (Αχίλλεια)

Η Αγριαψιθιά είναι ένα βότανο εύκολο στη φροντίδα, που ωφελεί σχεδόν κάθε όργανο του σώματος, συμπεριλαμβανομένων του σπλήνα, το συκώτι, τα νεφρά και την ουροδόχο κύστη. Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, ο θρυλικός πολεμιστής Αχιλλέας χρησιμοποίησε αγριαψιθιά για να θεραπεύσει τις ανοιχτές πληγές του μετά τη μάχη.

Είναι πλούσιο σε αντιφλεγμονώδη, ενώ έχει αντιμικροβιακές και αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Αυτό το θαυμάσιο βότανο θεραπεύει τα πάντα, από την αιμορραγία μέχρι γαστρεντερικά προβλήματα. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως φάρμακο για τη θεραπεία των εξανθημάτων, του πυρετού και της υψηλής αρτηριακής πίεσης. Το φυτό περιέχει αλκαλοειδή που μπορούν να παρέχουν ανακούφιση από τον πόνο της περιόδου στις γυναίκες. Επίσης μπορείτε να το μαζεύετε για να το προσθέτετε στις σαλάτες και στο φαγητό σας.

*Οι πληροφορίες που περιέχονται στο http://share24.gr δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την γνωμάτευση του ιατρού σας. Αν αποφασίσετε να ακολουθήσετε κάποια διατροφή ρωτήστε τον προσωπικό ιατρό σας.

share24.gr

Για περισσότερα νέα σχετικά με Εναλλακτικές Θεραπείες & Φαρμακείο Της Φύσης κάντε like στην σελίδα στο facebook πατώντας εδώ

Για περισσότερα νέα σχετικά με Καλλιεργητικές Πρακτικές κάντε like στην σελίδα στο facebook πατώντας εδώ

Το άρθρο Τα Top 10 Φαρμακευτικά Βότανα που μπορείτε να Καλλιεργήσετε Μόνοι Σας! εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

Αρκετοί φυτεύουν λαχανικά στο σπίτι τους για να έχουν τον έλεγχο αυτών που καταναλώνουν και να φτιάχνουν φρέσκες σαλάτες με δικά τους υλικά. Ο περιορισμένος χώρος μπορεί να αποτρέπει πολλούς από το να μεγαλώσουν τα δικά τους φυτά. Μπορεί να μην έχετε καθόλου αυλή και ο εξωτερικός σας χώρος να είναι αρκετά μικρός για να φυτέψετε ή να τοποθετήσετε γλάστρες με λαχανικά, ειδικά αν ζείτε σε αστικό κέντρο.

Τι μπορεί να γίνει. Μια επιλογή που έχετε είναι να φτιάξετε έναν κρεμαστό λαχανόκηπο όπου τα λαχανικά αναπτύσσονται ανάποδα, ακριβώς όπως κάνετε με μερικά καλλωπιστικά που κρεμάτε ψηλά. Ποια λαχανικά μπορούν να μεγαλώσουν ανάποδα; Ας δούμε ποια μπορείτε να χρησιμοποιήσετε

Τα λαχανικά που μπορούν να αναπτυχθούν ανάποδα

Ντομάτες

Οι ντομάτες είναι ένα από τα πιο γνωστά λαχανικά που έχουν αυτή την ιδιότητα. Υπάρχουν αρκετές μέθοδοι για το πως θα το κάνετε, όπως αυτή που φυτεύεται ανάποδα και αναπτύσσεται από μια τρύπα στη βάση μιας κρεμασμένης γλάστρας.

Όλες οι ποικιλίες ντομάτας μπορεί να αναπτυχθούν ανάποδα. Οι καρποί είναι πιο εύκολο να συλλεχθούν με αυτόν τον τρόπο και γενικά η όλη διαδικασία θα σας ενθουσιάσει.

Αγγουριά

Σε έναν κρεμαστό λαχανόκηπο, κάθε αναρριχώμενο λαχανικό μπορεί να αναπτυχθεί κρεμασμένο ανάποδα και η αγγουριά είναι ένα από αυτά.

Επιλέξτε ποικιλίες που προορίζονται για τουρσί (τα μικρά αγγουράκια), μιας και η διαχείρισή τους καθώς μεγαλώνουν είναι ευκολότερη από τις ποικιλίες που δίνουν μεγαλύτερα αγγούρια.

Μελιτζάνες

Και η μελιτζάνα έχει την ιδιότητα να αναπτύσσεται σε έναν κρεμαστό λαχανόκηπο. Επίσης, επιλέξτε ποικιλίες ο καρπός των οποίων δεν είναι αρκετά μεγάλος σε μέγεθος και βαρύς, γιατί και εδώ θα έχετε πρόβλημα με τη διαχείριση του εγχειρήματος

Φασόλια

Σαν αναρριχώμενο λαχανικό μπορεί να αναπτυχθεί άριστα όταν φυτευτεί ανάποδα. Όλες οι ποικιλίες φασολιών έχουν αυτή την ιδιότητα και καλό είναι να ξεκινήσετε από αυτό το λαχανικό αν θέλετε να δοκιμάσετε τη μέθοδο.

Πιπεριές

Οι πιπεριές και οι ντομάτες είναι στενά συνδεδεμένες, επειδή ανήκουν στην ίδια οικογένεια φυτών, είναι και τα δύο σολανώδη. Έτσι δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι, ακριβώς όπως ντομάτες, οι πιπεριές αναπτύσσονται άριστα όταν φυτευτούν ανάποδα. Όλες οι ποικιλίες της πιπεριάς, οι καμπάνες, οι μυτερές, οι κόκκινες καυτερές πιπεριές και οποιαδήποτε άλλη, μπορούν να μεγαλώσουν ανεστραμμένες.

Πως μπορούμε να αξιοποιήσουμε το πάνω μέρος της κρεμαστής γλάστρας;

Ενώ τα λαχανικά σας αναπτύσσονται από τη βάση της κρεμαστής γλάστρας, μπορείτε να αξιοποιήσετε το πάνω μέρος της, εφόσον είναι κάτι τέτοιο εφικτό, για να φυτέψετε κάποια άλλα λαχανικά. Μερικές καλές επιλογές είναι το μαρούλι, τα ραπανάκια, το κάρδαμο, ο κόλιανδρος και άλλα βότανα.

Διαβάστε: Τα 10 καλύτερα φαρμακευτικά βότανα που μπορείτε να καλλιεργήσετε μόνοι σας

Το άρθρο 5 Λαχανικά που Μπορείτε να Καλλιεργήσετε Ανάποδα εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

Σπορά και καλλιέργεια λαχανικών από σπόρους

Η καλλιέργεια λαχανικών με φύτεμα από σπόρους είναι μια εύκολη δουλειά αρκεί να ακολουθήσουμε σωστά κάποιους γενικούς κανόνες. Το χώμα φύτευσης πρέπει να είναι ελαφρύ, καλά δουλεμένο απαλλαγμένο από άλλους σπόρους αν δεν χρησιμοποιήσουμε έτοιμο φυτόχωμα που είναι η εύκολη λύση.

Επίσης πρέπει να στραγγίζει καλά για να μην κρατεί υγρασία και σαπίσουν οι σπόροι μας. Ο γενικός κανόνας στο βάθος φύτευσης είναι περίπου τρεις φορές το μέγεθος του σπόρου, δηλαδή άλλο βάθος θα φυτεύουμε τις ντομάτες μας που είναι πολύ μικρός ο σπόρος και άλλο τα καλαμπόκια ή τον αρακά που είναι μεγαλύτερος ο σπόρος τους.

Το φως όπως η υγρασία και η θερμοκρασία είναι τα απαραίτητα για το φύτρωμα των σπόρων. Η εποχή σποράς και φύτευσης των λαχανικών πρέπει να είναι μέσα στους ακόλουθους πίνακες θερμοκρασίας διότι το μικροκλίμα κάθε περιοχής είναι διαφορετικό, άλλο δηλαδή για τη βόρειο και άλλο για την νότιο Ελλάδα.

Οι σπόροι των λαχανικών βλαστάνουν και έξω από τις συγκεκριμένες θερμοκρασίες, αλλά υπολογίστε μεγαλύτερο χρόνο βλάστησης στις χαμηλότερες και μικρότερο χρόνο βλάστησης στις μεγαλύτερες θερμοκρασίες.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΣΠΟΡΑ – ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΑΓΓΟΥΡΙ-CUCUMIS SATIVUS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 15-35 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Μάρτιο-Απρίλιο-Μάιο-Ιούνιο

Βάθος φύτευσης: 1.5-2.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 25-30 ημέρες

Ωρίμανση: 25-50 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΚΑΛΑΜΠΟΚΙ-ZEA MAYS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε από την άνοιξη μέχρι το καλοκαίρι όταν οι θερμοκρασίες είναι 15-35 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Απρίλιο-Μάιο-Ιούνιο

Βάθος φύτευσης: 2.5-5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-20

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 100-130 ημέρες μετά την σπορά ανάλογα με την ποικιλία

ΚΑΡΟΤΟ-DAUCUS CAROTA

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη ή φθινόπωρο νωρίς όταν οι θερμοκρασίες είναι 7-30 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Φεβρουάριο-Μάρτιο-Απρίλιο και Ιούλιο-Αύγουστο

Βάθος φύτευσης: 0.5-1.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-15

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 65-70 ημέρες μετά την σπορά ανάλογα με την ποικιλία

ΚΟΛΟΚΥΘΑ-CUCURBITA PEPO

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 21-35 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Μάρτιο έως Αύγουστο

Βάθος φύτευσης: 1.5-5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 25-40 ημέρες μετά. Μπορούμε να κάνουμε και άμεση σπορά χωρίς
μεταφύτευση.

Ωρίμανση: 40-50 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΚΟΥΝΟΥΠΙΔΙ-BRASSICA OLERACEA/BOTRYTIS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Σπέρνουμε μέσα καλοκαιριού έως αρχές φθινοπώρου (Ιούλιο-Σεπτέμβριο) ανά 15 ημέρες για συνεχή συγκομιδή

όταν οι θερμοκρασίες είναι 7-30 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Ιούνιο-Ιούλιο-Αύγουστο

Βάθος φύτευσης: 0.5-1.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 35-50 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 50-95 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΚΡΕΜΜΥΔΙ-ALLIUM CEPA

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε με σπόρο την άνοιξη νωρίς όταν οι θερμοκρασίες είναι 10-30 C. Από βολβούς το φθινόπωρο για φρέσκο και Φεβρουάριο για ξερό.

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Φεβρουάριο-Μάρτιο από σπόρο

Βάθος φύτευσης: 1.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 30-50 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 90 μέρες μετά την βλάστηση και αναλόγως το μέγεθος που τα θέλουμε

ΛΑΧΑΝΟ-BRASSICA OLERACEA CAPITATA

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Σπέρνουμε μέσα καλοκαιριού έως αρχές φθινοπώρου (Ιούλιο-Σεπτέμβριο) ανά 15 ημέρες για συνεχή συγκομιδή όταν οι θερμοκρασίες είναι 7-35 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Ιούνιο-Ιούλιο-Αύγουστο

Βάθος φύτευσης: 0.5-1 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 7-12

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 40 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 65-95 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΜΑΡΟΥΛΙ-LACTUCA SATIVA

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε τέλος καλοκαιριού έως αρχές φθινοπώρου (Αύγουστο-Σεπτέμβριο) ανά 15 ημέρες για συνεχή συγκομιδή όταν οι θερμοκρασίες είναι 5-26 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Αύγουστο-Σεπτέμβριο και Φεβρουάριο-Μάρτιο-Απρίλιο

Βάθος φύτευσης: 0.5-1.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-15

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 15-25 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 40-90 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία και τη θερμοκρασία

ΜΕΛΙΤΖΑΝΑ-SOLANUM MELONGENA

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 23-32 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Μάρτιο-Απρίλιο-Μάιο

Βάθος φύτευσης: 0.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-13

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 40-55 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 50-80 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΜΠΑΜΙΑ-OKRA/ABELMOSCHUS ESCULENTUS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 18-32 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Μάιο-Ιούνιο

Βάθος φύτευσης: 1.5-2.5 εκατοστά. Μουσκεύουμε τους σπόρους για 3-4 ώρες πριν την σπορά. Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 30-35 ημέρες μετά. Μπορούμε να κάνουμε και άμεση σπορά χωρίς μεταφύτευση.

Ωρίμανση: 50-60 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία και τη θερμοκρασία

ΜΠΙΖΕΛΙ-PISUM SATIVUM

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε το φθινόπωρο όταν οι θερμοκρασίες είναι 5-20 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Οκτώβριο-Νοέμβριο

Βάθος φύτευσης: 1.5-2 εκατοστά. Μουσκεύουμε τους σπόρους για 3-4 ώρες πριν την σπορά.

Ημέρες βλάστησης: 7-14

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 70-100 ημέρες μετά την σπορά ανάλογα με την ποικιλία και τη θερμοκρασία

ΜΠΡΟΚΟΛΟ-BRASSICA OLERACEA/BOTRYTIS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Σπέρνουμε μέσα καλοκαιριού έως αρχές φθινοπώρου (Ιούλιο-Σεπτέμβριο) ανά 15 ημέρες για συνεχή συγκομιδή όταν οι θερμοκρασίες είναι 10-30 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Ιούνιο-Ιούλιο-Αύγουστο

Βάθος φύτευσης: 0.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 3-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 40 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 55-75 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΠΑΝΤΖΑΡΙ/ΤΕΥΤΛΑ-BETA VULGARIS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη ή φθινόπωρο νωρίς όταν οι θερμοκρασίες είναι 10-30 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Φεβρουάριο-Μάρτιο και Ιούλιο-Αύγουστο

Βάθος φύτευσης: 0.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 55-80 ημέρες μετά την σπορά ανάλογα με την ποικιλία

ΠΑΤΑΤΑ-SOLANUM TUBEROSUM

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη ή φθινόπωρο νωρίς όταν οι θερμοκρασίες είναι 18-21 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Φεβρουάριο-Μάρτιο-Απρίλιο και Ιούλιο-Αύγουστο (καλοκαιρινή)

Βάθος φύτευσης: 7.5-10 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: Άμεση

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 90-120 ημέρες μετά την σπορά ανάλογα με την ποικιλία

ΠΕΠΟΝΙ-CUCUMIS MELO

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 23-35 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Απρίλιο-Μάιο

Βάθος φύτευσης: 3 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 20-30 ημέρες

Ωρίμανση: 60-90 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΠΙΠΕΡΙΑ-CAPSICUM ANNUM

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 18-35 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Μάρτιο-Απρίλιο-Μάιο

Βάθος φύτευσης: 0.5-1 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 6-12

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 30-50 ημέρες μετά

Ωρίμανση: 60-90 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΣΚΟΡΔΟ-ALLIUM SATIVUM

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε με βολβούς φθινόπωρο για φρέσκο και Φεβρουάριο για ξερό, όταν οι θερμοκρασίες είναι 15-26 C.

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Οκτώβριο-Φεβρουάριο

Βάθος φύτευσης: 1.5-2.5 εκατοστά με τη μύτη προς τα πάνω

Ημέρες βλάστησης: 7-20

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 90 μέρες μετά την βλάστηση και αναλόγως το μέγεθος που τα θέλουμε

ΣΠΑΝΑΚΙ-SPINACIA OLERACEA

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη ή φθινόπωρο νωρίς όταν οι θερμοκρασίες είναι 7-23 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Αύγουστο-Σεπτέμβριο και Φεβρουάριο-Μάρτιο

Βάθος φύτευσης: 1.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 7-15

Μεταφύτευση: Άμεση σπορά

Ωρίμανση: 40-50 ημέρες μετά την σπορά ανάλογα με την ποικιλία

ΤΟΜΑΤΑ-LYCOPERSICON ESCUTENTUM

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη νωρίς όταν οι θερμοκρασίες είναι 15-30 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Μάρτιος-Απρίλιος-Μάιος

Βάθος φύτευσης: 1.5 εκατοστά

Ημέρες βλάστησης: 5-15

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως 40-60 ημέρες

Ωρίμανση: 55-90 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

ΦΑΣΟΛΙΑ ΦΡΕΣΚΑ/ΞΕΡΑ-PHASEOLUS VULGARIS

Εποχή σποράς – Θερμοκρασία βλάστησης: Φυτεύουμε την άνοιξη όταν οι θερμοκρασίες είναι 15-29 C

Προτεινόμενη εποχή σποράς για υπαίθρια καλλιέργεια: Απρίλιος-Αύγουστος

Βάθος φύτευσης: 2.5-5 εκατοστά αναλόγως το μέγεθος του σπόρου. Μουσκεύουμε τους σπόρους για 3-4 ώρες πριν την σπορά.

Ημέρες βλάστησης: 5-10

Μεταφύτευση: Ανάλογα την ποικιλία και τις συνθήκες ανάπτυξης συνήθως

20-30 ημέρες μετά. Μπορούμε να κάνουμε και άμεση σπορά χωρίς μεταφύτευση.
Ωρίμανση φρέσκων: 50-95 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

Ωρίμανση ξερών: 95-125 ημέρες μετά την μεταφύτευση ανάλογα με την ποικιλία

Πηγές: http://www.aces.edu/pubs/docs/A/ANR-1061/ANR-1061.pdf

http://theseedsite.co.uk/germination.html

http://tomclothier.hort.net/page11.html

http://heirloomseeds.com/germ-tables

Το άρθρο Σπορά φύτεμα καλλιέργεια λαχανικών εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

Πώς γίνεται

Κατά την ανάποδη φύτευση για την ντομάτα θα χρειαστείτε ένα δοχείο χωρητικότητας 20 λίτρων περίπου (μπορεί να είναι: κουβάς, λεκάνη, τσάντα για βαριές χρήσεις ή ειδικές θήκες που μπορείτε να βρείτε στο internet – για καλό και κακό ρωτήστε στα κατά τόπους καταστήματα που πουλάνε είδη κηπουρικής).

Εάν χρησιμοποιείστε κουβά για ανάποδη καλλιέργεια ντομάτας, κόψτε μια τρύπα περίπου 7,5 με 10 εκ σε διάμετρο στο κάτω μέρος του κάδου.

Στη συνέχεια, επιλέξτε τα φυτά που θα φυτέψτε. Τα φυτά θα πρέπει να είναι εύρωστα και υγιές. Οι ντοματιές που παράγουν μικρότερου μεγέθους ντομάτες όπως οι ποικιλίες cherry ή roma αποδίδουν καλύτερα στην ανάποδη φύτευση, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν φυτεύονται και μεγαλύτερες ποικιλίες.

Περάστε την ρίζα του φυτού μέσα από την τρύπα από το κάτω μέρος του δοχείο (έτσι ώστε η ρίζα να βρίσκεται μέσα στο δοχείο και το φυτό απ’ έξω – μπορείτε να δείτε και σχετικά video με βήμα βήμα οδηγίες).

Φροντίστε το χώμα που θα χρησιμοποιήσετε να είναι αφράτο και ελαφρώς νωπό. Με αυτόν τον τρόπο θα αποφύγετε να πετρώσει και να σας δυσκολέψει στο πότισμα. Αφήστε περίπου 10 εκατοστά από το χείλος.

Κρεμάστε τις ανάποδες ντοματιές σε ένα σημείο όπου θα πάρουν 6 ή περισσότερες ώρες ηλιοφάνειας την ημέρα. Ποτίζετε τουλάχιστον μία φορά την ημέρα αν υπάρχει καύσωνας. Αν τα δοχεία σας είναι διαφανές έχετε υπόψη πως το νερό στεγνώνει πιο γρήγορα.

Θα δείτε πως το φυτό θα αρχίσει να παίρνει κλίση προς τα επάνω ακολουθώντας τον ήλιο έως ότου μεγαλώσει αρκετά και με το βάρος θα κατέβει πάλι.

Με λίγη φροντίδα σύντομα θα έχετε νόστιμες ντομάτες ακριβώς έξω από το παράθυρό σας.

Tips

– Αν θέλετε, μπορείτε να καλλιεργήσετε και άλλα φυτά με μικρό ριζικό σύστημα στο πάνω μέρος του δοχείου. Αλλά προσέξτε μην εμποδίζουν το πότισμα του βασικού φυτού.

– Αν από την άλλη δεν φυτέψτε τίποτα από πάνω απλά ακουμπήστε (μην τo σφραγίζετε) το καπάκι του δοχείου ώστε να κρατά την υγρασία.

– Όταν ποτίζετε θα πρέπει να δείτε το νερό να φεύγει από κάτω.

– Κάθε 2 εβδομάδες περίπου ελέγχετε το χώμα. Αν έχει μειωθεί συμπληρώστε.

– Δοχεία μπορείτε να ζητήστε από τα κατά τόπους σουπερμάρκετ να σας τα δώσουνε δωρεάν (στο τμήμα τυριών συνήθως).

– Τα χερούλια (ειδικά για τις ντοματιές) δεν πρέπει να είναι πλαστικά επειδή υπάρχει κίνδυνος να σπάσουνε. Προτιμήστε τα μεταλλικά ή κάντε τρύπες μόνοι σας και φτιάξτε τα ή περάστε κάποια τριχιά.

Με την ανάποδη φύτευση επιτυγχάνεται εξοικονόμηση χώρου και είναι πιο προσιτή.

Κατά την ανάποδη καλλιέργεια για την ντομάτα θα χρειαστείτε ένα δοχείο χωρητικότητας 20 λίτρων περίπου. Εάν χρησιμοποιήσετε κουβά για ανάποδη καλλιέργεια ντομάτας, κόψτε μια τρύπα περίπου 7,5 με 10 εκ. σε διάμετρο στο κάτω μέρος του δοχείου. Στη συνέχεια, επιλέξτε τα φυτά που θα φυτέψτε. Τα φυτά θα πρέπει να είναι εύρωστα και υγιές. Οι ντοματιές που παράγουν μικρότερου μεγέθους ντομάτες όπως οι ποικιλίες cherry ή roma αποδίδουν καλύτερα στην ανάποδη φύτευση, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν φυτεύονται και μεγαλύτερες ποικιλίες.

Περάστε την ρίζα του φυτού μέσα από την τρύπα από το κάτω μέρος του δοχείου, έτσι ώστε η ρίζα να βρίσκεται μέσα στο δοχείο και το φυτό απ’ έξω. Φροντίστε το χώμα που θα χρησιμοποιήσετε να είναι αφράτο και ελαφρώς νωπό. Με αυτόν τον τρόπο θα αποφύγετε να πετρώσει, κάτι το οποίο θα σας δυσκολέψει στο πότισμα. Κρεμάστε τις ανάποδες ντοματιές σε ένα σημείο όπου θα δέχονται τουλάχιστον 5 ώρες ηλιοφάνειας την ημέρα. Πότισμα χρειάζεται τουλάχιστον μία φορά την ημέρα αν υπάρχει καύσωνας. Αν τα δοχεία σας είναι διαφανές έχετε υπόψη πως το νερό στεγνώνει πιο γρήγορα.

Θα δείτε πως το φυτό θα αρχίσει να παίρνει κλίση προς τα επάνω ακολουθώντας τον ήλιο έως ότου μεγαλώσει αρκετά και με το βάρος θα κατέβει πάλι. Με λίγη φροντίδα σύντομα θα έχετε νόστιμες ντομάτες ακριβώς έξω από το παράθυρό σας.

Πειραματιστείτε με λίγα φυτά φέτος, δείτε πως πάνε και οργανωθείτε καλύτερα!

Καλή αρχή!

Το άρθρο Ανάποδη καλλιέργεια ντομάτας εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

Μέθοδος καλλιέργειας πατατών σε υπόγειο

Τα φυτά μπορούν να ζήσουν και να αυξηθούν χωρίς φως, πλην γίνονται και η γεύσης των καρπών τους είναι άνοστος. Πέρα από αυτό μια δοκιμή η οποία έγινε πρόσφατα στη Γερμανία, κάνει εξαίρεση σε αυτό τον κανόνα.


Γερμανός ο οποίος είχε το υπόγειό του άχρηστο, σκέφτηκε να το φυτέψει με πατάτες για να δει εάν αποτυχαίνουν. Έφερε λοιπόν από έξω λίγη άργιλο και αφού την ανακάτωσε με άμμο του υπογείου, φύτεψε πατάτες κατά τον Απρίλιο.

Μετά από μερικές ημέρες τα βλαστάρια τους φάνηκαν πάνω από τη γη, αλλά ο Γερμανός δεν τα άγγιξε έως τον Νοέμβριο. Τότε ξεσκάπτοντας βρήκε σε κάθε ρίζα πλήθος φουσκωμάτων μετρίου μεγέθους. Τα δοκίμασε και η σάρκα τους ήταν τρυφερή και νόστιμη.


Αυτές οι πατάτες κάθισαν όπως είδαμε επτά ή οκτώ μήνες στη γη και αυξήθηκαν χωρίς φως και το αναγκαίο δούλεμα. Η δοκιμή αυτή μας δίνει ελπίδες η πατάτα μπορεί να καλλιεργηθεί και σε υπόγεια και σκοτεινά μέρη.


Τι καταφύγιο για τους πολιορκούμενους!!!

Διατήρηση των πατατών

Οι πατάτες, όσες θέλεις να φυλάξεις για τον χειμώνα, πρέπει πρώτα να είναι ώριμες, να στεγνώσουν έπειτα δύο ή τρεις ημέρες είτε στο χωράφι είτε στην αποθήκη, να ξεχωριστούν οι λαβωμένες που χαλάνε τις γερές και να τις βάλουν μετά σε ένα μέρος, όπου ούτε αέρας. Ούτε πάγος, ούτε ζέστη, ούτε υγρασία, ούτε ποντίκια ή αλλά ζώα μπορούν να τα βλάψουν.


Αυτές οι προφυλάξεις είναι περισσότερες αναγκαίες, όταν οι πατάτες είναι για φύτεμα, επειδή ο παραμικρός πάγος, καθώς και η υπερβολική ζέστη τον βλαστό τους.Οι πατάτες φυλάγονται σε κιβώτια, σε βαρέλια ή απλώς συσσωρευμένες, σε αποθήκες ή σε υπερώα.

Αυτοί που καλλιεργούν μεγάλη ποσότητα πατατών αγρονόμοι της Ευρώπης όταν δεν έχουν αρκετές αποθήκες για να τις φυλάξουν, τις στοιβάζουν σε στεγνό και ψηλό μέρος των χωραφιών, είτε απλώς στην επιφάνεια της γης ή και σκάβοντας μακρύ λάκκο με το οποίο σκεπάζουν έπειτα τη στοίβα. Μεταξύ αυτής και του σκεπάσματος, καθώς και από κάτω και από τα πλάγια βάζουν στεγνό άχυρο, αραβοσιτόφυλλα και τα τοιαύτα, για να μη βλαφτεί ο καρπός από την υγρασία. Με αυτό τον τρόπο φυλάνε τις πατάτες έως την άνοιξη.

Μέθοδος διατήρησης πατατών στο χώμα

Με δοκιμές που έγιναν πρόσφατα στη Γαλλία, αποδείχτηκε ότι οι πατάτες παραχωμένες σε βάθος πέντε ποδιών και σε στεγνό έδαφος μπορούν να φυλαχτούν δύο χρόνια χωρίς να φυτρώσουν ή να χαλάσουν. Αυτό προέρχεται από την απουσία του αέρος, ο οποίος δεν μπορεί να διαπεράσει σε αυτό το βάθος και χωρίς του οποίου κανένας καρπός δεν μπορεί να βλαστίσει ούτε να φθαρεί. (τύφλα να έχουνε οι mylar bags…).


Οι δοκιμές αυτές άρχισαν πριν λίγα χρόνια μόνο και είναι πολύ πιθανό ότι οι πατάτες μπορούν να διατηρηθούν με τον ίδιο τρόπο και περισσότερο καιρό. Έφαγα από φυλαγμένες σε βαθιούς λάκκους καλοσκεπασμένες πατάτες οι οποίες η γεύση ήταν όπως των άλλων πατατών.

Ένας γεωπόνος είχε δημοσιεύσει προ τεσσάρων χρόνων στην εφημερίδα των πρακτικών γνώσεων μία άλλη μέθοδο περί της διατήρησης πατατών.


Όταν φοβάστε λέει ο εφευρέτης μην παγώσουν, ανάψουν ή φυτρώσουν οι πατάτες σου, βάλτες σε βραστό νερό, από το οποίο δεν πρέπει να τις βγάλεις πάρα όταν αρχίσει να κρυώνει. Αφήνοντας τες έπειτα να στεγνώσουν καλά, βάλτες ανακατωμένες με άμμο σε βαρέλια. Με αυτό τον τρόπο τις φυλάς γερές μέχρι το επόμενο Φθινόπωρο.

Πηγή: Γεωργική και οικιακή οικονομία-Τόμος 1

Διαβάστε ακόμη:Αποθήκευση και διατήρηση πατάτας

Το άρθρο Καλλιέργεια πατάτας σε υπόγεια εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.

Πως γίνετε η σπορά και η καλλιέργεια πατάτας

Το διάλεγμα του σπόρου της πατάτας

Ο πρώτος και πιο σημαντικός όρος για την επιτυχία της καλλιέργειας της πατάτας είναι η εκλογή των κατάλληλων πατατών για την σπορά.

Ως σπόρος της πατάτας για την γεωργική καλλιέργεια, χρησιμοποιούνται στη πράξη οι κόνδυλοι, δηλαδή η πατάτα, η οποία είναι ένα κομμάτι του κορμού (ένα μόσχευμα στη γλώσσα των κηπουρών).

Επομένως όπως για τον πολλαπλασιασμό του αμπελιού, της ιτιάς, της λεύκας, της κυδωνιάς, της τριανταφυλλιάς, της συκιάς, της ροδιάς και άλλων παρόμοιων θάμνων και δέντρων, οι οποίοι πολλαπλασιάζονται με μοσχεύματα, φροντίζουμε να πάρουμε τις βέργες ή τα μοσχεύματα από υγιείς και εκλεκτές ποικιλίες, το ίδιο πρέπει να φροντίσουμε και για το σπόρο της πατάτας.

Η μεγαλύτερη σοδειά επιτυγχάνεται μόνο όταν ο σπόρος προέρχεται από πατατόφυτα, που είχαν την μεγαλύτερη απόδοση. Γιατί η πατάτα που θα καλλιεργήσουμε θα διατηρήσει τα προτερήματα και τα ελαττώματα που έχει η μητρική πατάτα. Όταν η πατάτα είναι από νόστιμη και παραγωγική ποικιλία και τα παιδιά της θα γίνουν καλά όπως και αυτή.

Λόγο της μεγάλης σπουδαιότητας της προέλευσης και της ποιότητας του σπόρου οι καλοί πατατοκαλλιεργητές παράγουν και διαλέγουν μόνοι τους τον σπόρο από τα χωράφια τους και μάλιστα από την εποχή ακόμα της αναπτύξεως της πατάτας και όχι μετά την συλλογή της σοδειάς. Για αυτό πηγαίνουν στα χωράφια που έχουν φυτέψει με πατάτες 25-30 ημέρες μετά την έναρξη της βλαστήσεως και σημαδεύουν τα δυνατότερα πατατόφυτα, που έχουν 3-6 ζωηρούς βλαστούς, μπίχνωντας ένα καλάμι για σημάδι δίπλα τους. Μετά από ένα μήνα πηγαίνουν και εξετάζουν τα σημαδεμένα πατατόφυτα. Αν αυτά διατηρούνται ακόμα ζωηρά και έχουν άφθονα φύλλα και βλαστάρια και δεν είναι λίγα, ζαρωμένα ή κουλουριασμένα ή αρρωστημένα από περονόσπορο, αφήνουν το σημάδι.

Κατά την εποχή της συγκομιδής της πατάτας, πρώτα συλλέγουν προσεκτικά και χωρίς να τις πληγώσουν, τις πατάτες από τα σημαδεμένα φυτά. Τις διαλέγουν κατά μέγεθος και χρησιμοποιούν μόνο τις καλύτερες και μετρίου μεγέθους από αυτές για την σπορά της προσεχούς πατατοκαλλιέργειας.

Αν το πατατοχώραφο έχει τα περισσότερα φυτά του ασθενικά και με φύλλα κατσαρωμένα, ή τα φυτά είναι προσβεβλημένα από περονόσπορο ή σάπισμα του λαιμού του φυτού, τότε πρέπει κανείς να αλλάξει σπόρο και να φέρει από αλλού υγιή απαραίτητα για να μην γίνει επιζήμια η πατατοκαλλειέργειά του.

Για την Ελλάδα οι καλύτερες ποικιλίες για την ανοιξιάτικη σπορά είναι η πατάτα που προέρχεται από ψυχρά και ορεινά μέρη. Στα μέρη αυτά η πατάτα συλλέγεται συνήθως αργά μετά τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο και λόγο του χειμώνα ωριμάζει πολύ καλά μέχρι την άνοιξη και είναι πλουσιότερη σε άμυλο. Η αγορά του σπόρου πρέπει να γίνει όσο το δυνατότερο νωρίτερα, για να τον συντηρήσουν καλά μόνοι τους οι καλλιεργητές μέχρι την εποχή της σποράς του.

Η πατάτα που θα χρησιμοποιηθεί για σπορά πρέπει να είναι υγιείς, σφιχτή όχι μαλακή, να μην έχει εσωτερικά κενά(κουφάλες), να είναι βαριά και να έχει ανάβαθα μάτια. Να μην παρουσιάζει μελανά ή σκούρα στίγματα στο φλοιό της ή στη σάρκα της. Πρέπει να μην είναι χτυπημένη, λαβωμένη ή τρυπημένη από έντομα και σκουλήκια και να είναι ώριμη.

Η ώριμη πατάτα δεν ξεφλουδίζεται εύκολα, όταν τη χουφτιάζουμε και τρίβουμε το μεγάλο δάχτυλο στο φλοιό της. Η σοδειά από άωρες πατάτες είναι πρώιμες αλλά μικρότερες. Τότε ωριμάζουν εντελώς οι πατάτες, όταν μείνουν 5-8 ημέρες ακόμα μέσα στη γη, αφού ξεραθούν εντελώς τα φύλλα και οι κορμοί των πατατοφυτών.

Καλλιέργεια πατάτας: Το μέγεθος του σπόρου της πατάτας

Τα πειράματα απέδειξαν ότι όταν φυτεύουμε μεγάλες πατάτες από υγιή πατατόφυτα, η σοδειά είναι μεγαλύτερη, οι πατάτες περιέχουν περισσότερο άμυλο και τα φυτά αντέχουν περισσότερο στο περονόσπορο και σε άλλες ασθένειες. Γιατί η μητρική πατάτα τότε δίνει περισσότερη τροφή στα νέα φυτά και έτσι γίνονται οι βλαστοί και τα φύλλα τους ζωηρότερα και ανθεκτικότερα και έτσι τρέφουν καλύτερα τους κονδύλους τους. Επειδή όμως θα χρειαζόμαστε μεγάλες ποσότητες σπόρων αν χρησιμοποιούσαμε αποκλειστικά τις πολύ μεγάλες πατάτες για σπορά αλλά και επειδή οι πολύ μεγάλες πατάτες δεν αυξάνουν τόσο σε απόδοση όσο οι μέτριες, για αυτό θεωρείτε πιο συμφέρον να χρησιμοποιούνται για σπορά πατάτες μεγέθους ενός μεγάλου αυγού κότας και με σάρκα σφιχτή και αλευρώδη (19-20% άμυλο). Δύο και τρεις ακόμη μικρές πατάτες, αποδίδουν μικρότερη σοδειά από μία μεγάλη πατάτα αυτού του μεγέθους. Όταν όμως ο σπόρος προέρχεται από αρρωστημένα ή εκφυλισμένα φυτά η σοδειά είναι μικρή έστω και αν χρησιμοποιηθούν οι μεγαλύτερες πατάτες. Σε αυτή τη περίπτωση ακόμη και οι μικρότερες πατάτες από υγιή φυτά αποδίδουν περισσότερο από το μεγάλο σπόρο της εκφυλισμένης.

Όταν το έδαφος είναι υγρό και πτωχό και οι καιρικές συνθήκες είναι δυσμενείς, πρέπει να χρησιμοποιούνται πατάτες, μεγαλύτερου μεγέθους από ένα αυγό για τη σπορά. Όταν ο σπόρος έχει 3-4 ζωηρά μάτια, η σοδειά αποδίδει μεγαλύτερες πατάτες. Για αυτό κάποιοι καλλιεργητές συνηθίζουν κατά το φύτεμα της ολόκληρης πατάτας, να στραβώνουν τα άλλα μάτια με το μαχαίρι και να αφήνουν μόνο ένα ζωηρό μάτι στη κορυφή. Το στράβωμα όμως αυτό των ματιών απαιτεί πολύ εργασία και για αυτό χρησιμοποιούνται στη πράξη πατάτες με 5-6 μάτια το πολύ, ή χρησιμοποιείται για σπορά μόνο το τμήμα της κορυφής από τις πατάτες. Πατάτες με περισσότερα μάτια παράγουν πολλούς μεν βλαστούς αλλά αδύνατους και η σοδειά από αυτές αποτελείται από πολλές αλλά μικρές πατάτες.

Προπαρασκευή του σπόρου

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται η πατάτα για την ανοιξιάτικη σπορά μόλις την βγάλουμε από την αποθήκη, αλλά πρέπει να την αφήνουμε σε στρώματα 20-30 εκατοστόμετρων για 2-3 βδομάδες σε υπόστεγο ή στην ύπαιθρο ή στον αέρα, για να στεγνώσει και μετά να την φυτεύουμε. Επίσης όταν μεταχειριζόμαστε κομμάτια για σπορά, πρέπει να κόβουμε την πατάτα πριν 3-4 εβδομάδες και να τα στεγνώνουμε μα τον ίδιο τρόπο και μετά να τα φυτεύουμε.

Είναι αληθές, ότι ενίοτε η στεγνωμένη πατάτα αργεί να φυτρώσει, αλλά άμα φυτρώσει αναλαμβάνει ζωηρή βλάστηση και εξουδετερώνει την αργοπορία. Οι στεγνωμένες μάλιστα πατάτες που χρησιμοποιούνται για σπορά δίνουν όχι μόνο μεγαλύτερες αλλά και πιο πρώιμες σοδειές. Όταν δε έχει κανείς αρκετό καιρό, για να στεγνώσει τις κομμένες πατάτες διευκολύνει την επούλωση των πληγών τους με το πασπάλισμα αυτών με στάχτη ή με σκόνη ασβέστη ή με χώμα.

Για την φθινοπωρινή πατάτα (σπορά Ιουλίου-Αυγούστου) χρησιμοποιείται ο σπόρος της πρώιμης καλοκαιρινής πατάτας, η οποία συλλέγεται τέλη Μαΐου-Ιουνίου. Οι πατάτες αυτές τοποθετούνται μετά την συλλογή τους σε σκιερό μέρος σε στρώμα 30 περίπου εκατοστών πάχους, στο έδαφος ή σε σανίδες ή σε άχυρα και σκεπάζονται ελαφρός με χόρτα ή άχυρα. Καταβρέχονται δε ελαφρά ανά περιόδους με ποτιστήρι. Οι πατάτες αυτές αρχίζουν να πρασινίζουν σιγά σιγά και τα μάτια αρχίζουν να φουσκώνουν. Μετά από 40-50 ημέρες ο σπόρος είναι κατάλληλος για σπορά. Εάν οι πατάτες χρησιμοποιηθούν απ’ ευθείας για σπορά δεν φυτρώνουν όλες και αφήνουν κενά στα χωράφια.

Προβλάστηση της ανοιξιάτικης πατάτας

Οι κηπουροί των παραμεσόγειων περιοχών συνηθίζουν να φυτεύουν την άνοιξη πατάτες, οι οποίες έχουν προηγμένος πρασινίσει και βλαστίσει. Με αυτό τον τρόπο η σοδειά γίνεται μεγαλύτερη, οι πατάτες περιέχουν περισσότερο άμυλο και το σπουδαιότερο ωριμάζουν γρηγορότερα.

Ο τρόπος προβλαστήσεως είναι ο εξής:

Κατασκευάζονται τελάρα με ορθογώνια πλαίσια, με μήκος πλευρών 45-55 εκατοστών. Τα πλάγια πλευρά έχουν ύψος 10-12 εκατοστά και πόδια 5-10 εκατοστών ώστε να υπάρχει μεταξύ τους διάστημα για να διέρχεται ο ήλιος και ο αέρας. Το πάτωμά τους που μπορεί να γίνει με σύρμα σε κάποια μορφή σχάρας.

Οι πατάτες για σπορά τοποθετούνται όρθιες και η μία παραπλεύρως προς την άλλη, έξι εβδομάδες πριν την σπορά τους. Τα πλαίσια με την πατάτα τοποθετούνται κατόπιν σε σκιερό μέρος είτε σε υπόστεγο ή κάτω από δέντρα σε τοποθεσία ευάερη και φωτεινή και αφήνονται μέχρι την σπορά τους. Εάν υπάρχει φόβος παγετών τοποθετούνται σε αποθήκη φωτεινή και ευάερη.

Όταν η θερμοκρασία ανέλθει στους 12 βαθμούς καταβρέχουν την πατάτα ελαφρώς με νερό της ίδιας θερμοκρασίας. Στην ανάγκη θερμαίνουν την αποθήκη. Με αυτό τον τρόπο φουσκώνουν τα μάτια και βλασταίνουν. Οι πατάτες στην αρχή πρασινίζουν και κατόπιν αναπτύσσουν τους βλαστούς τους μέσα στα πλαίσια.

Όταν οι βλαστοί φτάσουν μήκος από 1-1.5 εκατοστό, μεταφέρονται με τα πλαίσια στους αγρούς και φυτεύονται μετά προσοχής για να μην σπάσουν οι τρυφεροί βλαστοί γιατί τότε ο σπόρος γίνεται άχρηστος. Η αύξηση της σοδειάς με την προβλάστηση αποδείχτηκε ότι είναι σοβαρή και ιδίως όταν φυτεύονται προβλαστημένα κομμάτια πατάτας.

Στη Γαλλία η διαφορά υπέρ του προβλαστημένου σπόρου έφτασε 500-600 οκάδες το στρέμμα. Ιδίως η προβλάστηση είναι απαραίτητη, όταν φοβόμαστε ασθένειες από νηματώδη.

Τι ποσό σπόρου πατάτας χρειάζεται στο στρέμμα

Όπως είπαμε ο καλύτερος σπόρος είναι η ολόκληρη πατάτα στο μέγεθος αυγού κότας. Στις πολύ παραγωγικές και όψιμες ποικιλίες το βάρος κάθε σπόρου πρέπει να είναι περίπου 30-50 δράμια. Στις συνηθισμένες 20-25 δράμια και στις πρώιμες 15-20. Εάν οι πατάτες φυτευθούν σε απόσταση 25-35 εκατοστά η μία από την άλλη υπολογίζεται ότι θα χρειαστούν 150-400 οκάδες ανά στρέμμα, αναλόγως της πρωιμότητας της ποικιλίας. Δηλαδή οι πολύ όψιμες 400 οκάδες, οι μεσαίες 200-250 και οι πρώιμες 150-200 οκάδες. Εάν φυτευθούν σε αποστάσεις 40 εκατοστών θα χρειαστούν 100-250 οκάδες.

Στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη όπου η φύτευση γίνεται συνήθως σε γραμμές που απέχουν 50 εκατοστά και τα φυτά απέχουν 40 εκατοστά εντός της γραμμής αυτής, ο αναγκαίος σπόρος είναι 75-200 οκάδες το στρέμμα.

Από συγκριτικά πειράματα που έγιναν στην Γαλλία απεδείχθη, ότι όταν χρησιμοποιήθηκε μεγαλύτερος σπόρος, η σοδειά απέδωσε παραπάνω από το διπλάσιο της διαφοράς του βάρους του μεγάλου από τον μικρό σπόρο.

Καλλιέργεια πατάτας: Το φύτεμα της πατάτας

Όταν φυτευτεί η πατάτα, δεν φυτρώνει εάν η θερμοκρασία είναι μικρότερη των 4 βαθμών. Τα πρώτα φύλλα εμφανίζονται όταν η μέση θερμοκρασία του αέρα είναι 10-12 βαθμοί, μετά από 15-25 ημέρες μετά την φύτευσή της πατάτας. Η ανθοφορία αρχίζει μετά από 35-40 ημέρες, εφόσον η μέση θερμοκρασία του αέρα είναι 14-16 βαθμούς. Η τέλεια ανάπτυξη των κονδύλων εντός της γης, δηλαδή η τέλεια ωρίμανση της πατάτας , τελειώνει συνήθως μετά 45-60 ημέρες μετά την άνθηση της πατάτας. Δηλαδή η διάρκεια της βλαστήσεως της πατάτας είναι συνήθως 100-130 ημέρες. Υπάρχουν βέβαια πρώιμες ποικιλίες που ωριμάζουν σε 70-80 ημέρες και άλλες όψιμες, που ωριμάζουν μετά από έξι μήνες.

Η Ελλάδα όπως και άλλες παραμεσόγειες χώρες ανήκουν σε αυτές που διακρίνονται για την ξηρασία τους κατά τους θερινούς μήνες μέχρι του φθινοπώρου. Η ξηρασία αυτή επιβραδύνει μέχρι και σταματά ακόμη την ανάπτυξη των ποωδών φυτών.

Η ξερική πατάτα στην Ελλάδα είναι μονόφορη, σπέρνεται τους μήνες της ανοίξεως από Φεβρουάριου μέχρι τον Απρίλιο και συγκομίζεται κατά τον Ιούνιο και Ιούλιο. Η πατάτα στην Ελλάδα έχει ανάγκη πολλών ποτισμάτων για να αποδώσει μεγάλη σοδειά που μπορεί να φτάσει τις 3500 οκάδες το στρέμμα.

Η ποτιστική πατάτα επιτυγχάνει και στα θερμότερα μέρη της Ελλάδος. Η ποτιστική πατάτα στην Ελλάδα είναι δίφορη, φυτεύεται 2 φορές το χρόνο και κάνει 2 σοδειές. Εάν φυτεύεται κατά τους μήνες της άνοιξης (σπορά ανοιξιάτικη), δηλαδή από Φεβρουάριο μέχρι αρχές Μαΐου, συγκομίζεται μετά από 100-120 ημέρες από την φύτευσή της, δηλαδή αρχίζει να ωριμάζει από τέλος Μαΐου μέχρι Αυγούστου. Η πατάτα αυτή συνήθως ονομάζεται πρώιμη ή καλοκαιρινή πατάτα.

Οι πατατοκαλλιεργητές, κυρίως στη νότια Ελλάδα που διαθέτουν νερό, φυτεύουν πατάτα και κατά τον Ιούλιο-Αύγουστο (καλοκαιρινή σπορά). Οι φυτεμένες αυτές πατάτες, ωριμάζουν και συγκομίζονται κατά τον Νοέμβριο-Δεκέμβριο. Η πατάτα αυτή ονομάζεται όψιμη ή φθινοπωρινή ή χειμωνιάτικη πατάτα.

Καλλιέργεια πατάτας: Λίπανση της πατάτας

Μέσω πειραμάτων ο Γάλλος γεωπόνος Γκαρολά απέδειξε ότι μια όψιμη ποικιλία καλλιεργούμενη στη Β. Ευρώπη παρήγαγε 2400 οκάδες ανά στέμμα και απορρόφησε τα εξής ποσά θρεπτικών βασικών συστατικών:

Άζωτο 12 οκάδες, φωσφορικό οξύ 4 ½ οκάδες, κάλιο 22 οκάδες, ασβέστιο 10 οκάδες

Για να κάνουμε μια σύγκριση σημειώνουμε ότι μία καλή σοδειά σιταριού 250 οκάδων ανά στρέμμα απαιτεί περίπου κατά τον ίδιον, τις επόμενες ποσότητες θρεπτικών συστατικών κατά στρέμμα:

Άζωτο 10 οκάδες, φωσφορικό οξύ 5 ½ οκάδες, κάλιο 11 οκάδες, ασβέστιο 4 οκάδες

Η χλωρή λίπανση της πατάτας

Σε πολλά μέρη δεν υπάρχει κοπριά και για αυτό είναι δύσκολη η καλλιέργεια της πατάτας και των λαχανικών γενικά. Ο τρόπος για διορθωθεί εν μέρει η έλλειψη αυτής, είναι στα χωράφια πριν φυτεύσουμε πατάτα, σπείρουμε την προηγούμενη χρονιά πεταχτά την κατάλληλη εποχή ή βίκο ή σινάπι σε όλα τα χωράφια, ή λαθούρια ή κουκιά στα αργιλώδη, ή λούπινα στα πυριτικά (ξηρά και φτωχά σε ασβέστη).

Όταν τα φυτά αυτά φθάσουν στο άνθος τους, με ένα κύλινδρο ή μια σβάρνα ξύλινη πατιούνται και κατόπιν οργώνεται το χωράφι, ώστε να θαφτούν τα φυτά μέσα στη γη την κατάλληλη εποχή. Τα φυτά αυτά σαπίζουν σε λίγο χρόνο μέσα στο χώμα και γίνονται είδος κοπριάς (χλωρό λίπασμα).

Πηγή: Η πατάτα-Παναγιώτου Α. Δεκάζου-Παράρτημα «Γεωργικού δελτίου» Φεβρουαρίου 1933

Διαβάστε ακόμη:Καλλιέργεια πατάτας σε υπόγεια

Το άρθρο Πατάτα: σπορά φύτεμα καλλιέργεια εμφανίστηκε πρώτα στο Do-it.gr: Αυτάρκεια, DIY Κατασκευές & Επιβίωση.