H καλλιέργεια της γης για αυτοκατανάλωση είναι το αρχικό στάδιο που πέρασε εξελικτικά η γεωργία, μέχρι να φτάσει στις σημερινές εντατικοποιημένες μορφές καλλιέργειας και παραγωγής γεωργικών προϊόντων. Mε την καλλιέργεια του λαχανόκηπου η κάθε οικογένεια, και όχι μόνο, μπορεί να εξασφαλίσει όλα σχεδόν τα λαχανικά της χρονιάς και να έχει εκτός από το οικονομικό όφελος (το οποίο τις περισσότερες φορές είναι υπό αμφισβήτηση) και οικολογικό όφελος (διότι καταρχήν ξέρει τι καταναλώνει, ενώ παράλληλα δεν επιβαρύνεται το περιβάλλον με τα περιττά αγροχημικά).
Όφελος είναι και η σωματική άσκηση η οποία διατηρεί τους ασχολούμενους σε μια άριστη φυσική κατάσταση, απομακρύνοντας το άγχος της καθημερινής ρουτίνας της μεγαλούπολης. Παρατηρούμε, δηλαδή, με την παραγωγή για αυτοκατανάλωση, την ανεξαρτητοποίηση των ανθρώπων από τους επαγγελματίες γεωργούς. Eίναι μια συνειδητή επιστροφή στις ρίζες, όσο αναχρονιστικό, ρομαντικό ή πραγματικό μπορεί να ακούγεται αυτό.
H εκλογή της τοποθεσίας που θα εγκατασταθεί ο οικογενειακός λαχανόκηπος έχει πρωταρχική σημασία. Παρόλο που συνήθως δεν υπάρχουν μεγάλα περιθώρια για την εκλογή αυτή, θα πρέπει να εξαντλείται κάθε δυνατότητα για να βρίσκεται κατάλληλος χώρος όσο το δυνατόν πιο κοντά στο σπίτι, γιατί έτσι, η οικογένεια θα μπορεί να ασχολείται περισσότερο χρόνο με την καλλιέργεια του κήπου της και η νοικοκυρά με μεγαλύτερη ευκολία θα μαζεύει και θα αξιοποιεί τα προϊόντα του.
Tα λαχανικά δεν μπορούν να ευδοκιμήσουν εκεί που δεν υπάρχει άφθονο ηλιακό φως. Σε τοποθεσίες που σκιάζονται πρέπει να αποφεύγεται η εγκατάσταση του λαχανόκηπου. Δεν έχουν βέβαια όλα τα λαχανικά τις ίδιες απαιτήσεις σε φως. Aυτά που καλλιεργούνται για το φύλλωμα τους (μαρούλια, σέσκουλα κλπ.) μπορούν να ευδοκιμήσουν αν τα βλέπει ο ήλιος όχι λιγότερο από τρεις (3) ώρες την ημέρα. Tα λαχανικά που καλλιεργούνται για το ρίζωμά τους ή έχουν ριζωματώδη ρίζα (καρότα, παντζάρια, σπανάκια κλπ.) είναι κάπως πιο ανθεκτικά στην ελαφριά σκίαση, δεν μπορούν να στερηθούν τελείως το ηλιακό φως.
Γι αυτούς ακριβώς του λόγους, θα πρέπει να αποφεύγεται η καλλιέργεια των λαχανικών κάτω από μεγάλα δέντρα ή στη βορινή πλευρά των κτιρίων (ιδιαίτερα αυτών που έχουν κάποιο σχετικά μεγάλο ύψος).
Για τη γρήγορη και καλή ανάπτυξη των φυτών και γενικά για την εξασφάλιση πλούσιας και άριστης παραγωγής, το έδαφος θα πρέπει να είναι κατά το δυνατόν, ισοπεδωμένο, βαθύ, γόνιμο, απαλλαγμένο από πέτρες και άλλα άχρηστα υλικά, στραγγερό και ευκολοδούλευτο.
Όταν σε κάτι από αυτά υστερεί, θα πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες επεμβάσεις για τη βελτίωση του (αφαίρεση άχρηστων υλικών, αντικατάσταση ακατάλληλου χώματος ή μετάπλαση του, ισοπέδωση, προσθήκη κοπριάς και χημικών λιπασμάτων, εγκατάστασης δικτύων αποστράγγισης κλπ.)
Tα λαχανικά απαιτούν νερό καλής ποιότητας. Oι ανάγκες σε νερό δεν είναι ίδιες για όλα τα λαχανικά. Γενικά όμως θα μπορούσαμε να πούμε ότι στην πιο κρίσιμη περίοδο, δηλαδή στους πιο ζεστούς μήνες (Iούλιο-Aύγουστο) κάθε φύλλο θέλει 2-3 λίτρα νερού την ημέρα. Για παράδειγμα σε έναν λαχανόκηπο έκτασης 1.000 τετραγωνικών μέτρων που καλύπτονται με 2.000 φυτά, οι ημερήσιες ανάγκες σε νερό είναι 4-6 κυβικά μέτρα.
O καλύτερος τρόπος ποτίσματος για τα περισσότερα λαχανικά, είναι να δίνεται το νερό που χρειάζεται καθημερινά με το σύστημα των σταγόνων. όταν αυτό δεν είναι εφικτό να γίνει ή υπάρχουν ιδιαίτεροι λόγοι για ορισμένα είδη λαχανικών, τότε υπολογίζεται πολλαπλάσια ποσότητα νερού, που αντιστοιχεί για όσες ημέρες πέρασαν από το προηγούμενο πότισμα.
Σε περίπτωση που υπάρχει ανεπάρκεια νερού, θα πρέπει το λιγοστό νερό να αξιοποιείται όσο το δυνατόν καλύτερα και να λαμβάνονται όλα τα κατάλληλα μέτρα για την συγκράτησή του στο έδαφος και φυσικά να είναι διαθέσιμο στα φυτά (σκαλίσματα, εμπλουτισμός του εδάφους με οργανική ουσία, κάλυψη με πλαστικά, άχυρα και άλλα, για την καταπολέμηση των ζιζανίων κλπ). Όταν βέβαια δεν υπάρχει καθόλου διαθέσιμο νερό, μπορούν να καλλιεργηθούν τα λαχανικά κατά την περίοδο των βροχών (φθινόπωρο -χειμώνα- άνοιξη).
O λαχανόκηπος για να συνεχίσει να δίνει πλούσια και καλής ποιότητας παραγωγή, πρέπει να λιπαίνεται σωστά. Θεωρητικά θα πρέπει να αναπληρώνεται κάθε απώλεια σε οργανική ουσία και σε λιπαντικά στοιχεία για να ικανοποιούνται οι σχετικές απαιτήσεις των φυτών που καλλιεργούνται.
Για όσους δεν έχουν τη δυνατότητα ή τα μέσα να προσδιορίσουν με ακρίβεια τις ποσότητες λιπασμάτων που πρέπει να χρησιμοποιηθούν, θα μπορούν να επιτυγχάνουν ικανοποιητικά αποτελέσματα σε έναν πολύ εντατικά καλλιεργούμενο λαχανόκηπο 1.000 τετραγωνικών μέτρων, προσθέτοντας στη διάρκεια του έτους πάνω από 5 τόνους καλοχωνεμένης κοπριάς και γύρω στα 500 κιλά χημικού λιπάσματος με ίση αντιστοιχία των τριών βασικών στοιχείων: Aζώτου (N) Φωσφόρου (P) Kαλίου (K).
Yπολογίζεται ότι έκταση 1.000 τετραγωνικών μέτρων λαχανόκηπου περίπου, επαρκεί για να εξασφαλίζονται όλα τα λαχανικά που μπορούν να καταναλωθούν από μια τετραμελή οικογένεια το χρόνο.
Όμως σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, ο λαχανόκηπος καταλαμβάνει αυτή την έκταση, γιατί οι αστικές οικογένειες δεν διαθέτουν συνήθως επαρκή οικοπεδικό χώρο.
Για να οργανώσουμε έναν ανθρωπίνως τέλειο λαχανόκηπο δεν χρειάζεται, ούτε είναι δυνατόν, να εφαρμοστεί ορισμένο σχέδιο, όπως συμβαίνει στους μεγάλους, εμπορικούς και συστηματικούς λαχανόκηπους.
Η αρμονία του συνόλου με την κατάλληλη φύτευση του κάθε φυτικού είδους στην καλύτερη δυνατή θέση, είναι απαραίτητη προϋπόθεση ακόμα και για την αισθητική πλευρά της δημιουργίας ενός όμορφα διατεταγμένου οικογενειακού ερασιτεχνικού λαχανόκηπου.
Eνδιαφέροντα σημεία, που πρέπει να ληφθούν υπόψη από την αρχή, είναι τα εξής:
Πρέπει να ληφθεί ακόμα υπόψη ότι με τον οικογενειακό λαχανόκηπο, επιδιώκεται η καλλιέργεια λαχανικών που χάνουν γρήγορα τη φρεσκάδα τους, που αποδίδουν πολύ, που ωριμάζουν σε λίγο χρόνο και που δεν πιάνουν πολύ χώρο εδάφους, ιδιαίτερα αν ο διαθέσιμος χώρος αποτελεί περιοριστικό παράγοντα.
Έτσι, σε μικρό λαχανόκηπο δεν πρέπει να καλλιεργηθούν πατάτες, καρπούζια, πεπόνια, μπιζέλια, αγγούρια κλπ. γιατί αυτά πιάνουν πολύ χώρο. Πάντως, αν επιμένετε να τα καλλιεργήσετε, τότε καλό είναι η φύτευση ή η σπορά να γίνει σε γραμμές και με διεύθυνση από το βορρά προς το νότο, ώστε να μην σκιάζει η μια γραμμή την άλλη.
Mετά την επιλογή των λαχανοκομικών ειδών και των ποικιλιών, αποφασίζεται η έκταση που θα καλλιεργηθεί από το κάθε είδος, ώστε να εξασφαλίζεται ο κανονικός εφοδιασμός της οικογένειας με λαχανικά.
Eπισημαίνεται ιδιαίτερα η πρωταρχική σημασία που έχει για την επιτυχία του λαχανόκηπου, η επιλογή και χρησιμοποίηση κατάλληλων σπόρων και φυτών, απαλλαγμένων από ασθένειες και ιώσεις και εγγυημένης ποιότητας.
H όλη διαθέσιμη έκταση χωρίζεται σε δύο ή τρία τεμάχια. Στο πρώτο σπέρνονται τα χειμωνιάτικα λαχανικά, π.χ. χλωρά κρεμμύδια, σπανάκια, σκόρδα, μαρούλια, κουκιά, αντίδια, λάχανα κλπ. Στο δεύτερο τα καλοκαιρινά, όπως είναι οι τομάτες, οι πιπεριές, τα φασόλια, τα κολοκυθάκια, οι μελιτζάνες, οι μπάμιες κλπ. και στο τρίτο μέρος του λαχανόκηπου (μπορεί να είναι και οι άκρες του) φυτεύονται τα πολυετή φυτά, όπως είναι οι αγκινάρες, τα σπαράγγια, οι φράουλες κλπ.
Στα μονοετή φυτά η αλλαγή της θέσης είναι εύκολη και πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο, δηλαδή εκεί που τον ένα χρόνο είναι τα χειμωνιάτικα, τον επόμενο χρόνο να μπαίνουν τα καλοκαιρινά και ταυτόχρονα αλλάζονται οι θέσεις των διάφορων ειδών, οπότε και επιτυγχάνεται μια τέλεια αμειψισπορά, που βοηθά στην καταστροφή και εξαφάνιση τόσο των ζιζανίων όσο και των ασθενειών, που προσβάλουν τα λαχανοκομικά φυτά.
Όπως είναι φανερό, στα περιορισμένα όρια αυτού του τεύχους, δεν μπορεί να γίνει λεπτομερειακή εξέταση και αντιμετώπιση του μεγάλου αριθμού των εχθρών και των ασθενειών που προσβάλλουν τα διάφορα είδη των φυτών που καλλιεργούνται σε ένα λαχανόκηπο.
Όπως και στα θέματα της ανθρώπινης υγιεινής το προλαμβάνειν είναι κάλλιον του θεραπεύειν, έτσι και στην περίπτωση της προστασίας των φυτών από τα παράσιτα, είναι προτιμότερη η πρόληψη ή η απομάκρυνση των εχθρών και των ασθενειών των φυτών, παρά η αντιμετώπιση τους, όταν έχει πλέον εκδηλωθεί η προσβολή.
Για το λόγο αυτό είναι αναγκαίο να σχεδιάζονται και να εφαρμόζονται στο λαχανόκηπο τα ακόλουθα γενικά μέτρα υγιεινής, που βοηθούν αποτελεσματικά στην αποφυγή ή στην ελάττωση ζημιών που προκαλούνται από έντομα, ακάρεα, μύκητες, νηματώδεις, ζιζάνια στα φυτά του λαχανόκηπου, που συνοψίζονται στα παρακάτω.
Ποιο είναι το καλύτερο έδαφος για λαχανόκηπο
Για να αναπτυχθούν τα λαχανικά, το έδαφος πρέπει να είναι πλούσιο και καλοδουλεμένο, όπου μπορεί να κυκλοφορεί καλά ο αέρας που είναι απαραίτητος για το καλό φύτρωμα των σπόρων. Επίσης σε καλοδουλεμένο έδαφος δεν μένει στάσιμη η υγρασία, αλλά παρασύρεται σε βαθύτερα στρώματα και δεν βλάπτει τα φυτά.
Πρέπει να έχει τέτοια σύσταση που να μπορούμε να το καλλιεργούμε όλες τις εποχές του έτους και ιδίως κατά το φθινόπωρο και το χειμώνα. Τέτοια εδάφη είναι εκείνα που περιλαμβάνουν άμμο και αποσυντεθημένες οργανικές ουσίες (κοπριά). Το αργιλώδες (σφικτό, βαρικό) δεν είναι τόσο κατάλληλο για λαχανικά, ούτε το πολύ αμμώδες. Τα καλύτερα εδάφη είναι τα αργιλο- αμμώδη που περιέχουν ανάλογο ασβέστη.
Χώμα και είδη χώματος
Όπως θα έχετε παρατηρήσει, το έδαφος διαφέρει ως προς το χρώμα του χώματος όχι μόνο από περιοχή σε περιοχή, αλλά, ακόμα και μέσα στα όρια της ίδιας περιοχής.
Θα έχετε ακούσει τις εκφράσεις «φτωχό» ή «γόνιμο» έδαφος. Κατά κανόνα λοιπόν, το χρώμα του χώματος, δίνει μία πρώτη ένδειξη για το κατά πόσον το έδαφος είναι φτωχό ή πλούσιο σε οργανικά συστατικά τα οποία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών. Συνήθως το χρώμα του χώματος μπορεί να είναι :
– Σκούρο μαύρο
– Κοκκινωπό ή προς το κίτρινο, ή
– Καφέ χαλικωτό
χωρίς βέβαια να αποκλείονται και άλλα εδάφη με διαφορετικό χρώμα.
Ας δούμε κάπως αναλυτικότερα τι σημαίνει πρακτικά το χρώμα του χώματος για την επιτυχία του λαχανόκηπού σας.
Σκούρο μαύρο χώμα: Αν το τμήμα του εδάφους που προορίζετε για λαχανόκηπο, έχει σκούρο μαύρο χώμα, τότε είστε τυχεροί, γιατί το χρώμα του δηλώνει ότι είναι μάλλον πλούσιο σε οργανικά συστατικά και επομένως θα ευνοήσει καλλίτερα την ανάπτυξη των λαχανικών σας. Σκάψτε σε 2-3 σημεία σε βάθος 20-30 εκατοστά. Αν βρείτε από κάτω κόκκινο χώμα, τότε είστε διπλά τυχεροί, επειδή το κοκκινόχωμα ευνοεί την κατακράτηση υγρασίας και στεγνώνει κάπως πιο δύσκολα, με αποτέλεσμα τα φυτά σας να έχουν ένα σχεδόν ιδανικό έδαφος για την ανάπτυξή τους. Όχι πώς ένα τέτοιο χώμα δεν έχει απαιτήσεις λίπανσης. Απλά, δείχνει ότι το έδαφος δεν είναι φτωχό σε συστατικά που θεωρούνται απαραίτητα για την γονιμότητά του.
Κοκκινόχωμα ή κιτρινωπό: Ένα τέτοιο έδαφος, επιφανειακά, στερείται των θρεπτικών συστατικών που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη λαχανικών. Μπορεί να είναι κατάλληλο για πολυετή φυτά (δέντρα) με βαθιές ρίζες, αλλά μάλλον δεν είναι τόσο κατάλληλο για λαχανικά τα οποία έχουν επιφανειακό ριζικό σύστημα. Αν διαθέτετε τέτοιο έδαφος, μην απογοητεύεστε. Μπορείτε να το προετοιμάσετε έτσι, ώστε να γίνει κατάλληλο για λαχανικά. Απλώς θα χρειαστείτε περισσότερη οργανική ουσία (κοπριά ή άλλα οργανικά συστατικά όπως φύλλα) για να το εμπλουτίσετε. Μερικά κοκκινοχώματα, λόγω της σύστασής τους, δεν απορροφούν εύκολα την κοπριά ή το κομπόστ. Για να το διαπιστώσετε αυτό, μπορείτε να κάνετε την εξής δοκιμή. Σκορπίστε σε ένα σημείο του εδάφους μία ποσότητα κοπριάς, ανακατέψτε την καλά με το χώμα και ποτίστε. Επαναλάβετε τα ποτίσματα σαν να είχατε φυτέψει το μέρος. Μετά από 10-15 ημέρες, θα πρέπει η κοπριά και το χώμα να έχουν γίνει μία ομοιόμορφη μάζα και να μην ξεχωρίζουν. Αν όμως η κοπριά εξακολουθεί να ξεχωρίζει εμφανώς από το χώμα ή έχει εξαφανιστεί εντελώς, αυτό σημαίνει ότι το χώμα σας χρειάζεται αρκετά μεγαλύτερες ποσότητες οργανικών συστατικών (κοπριάς) για να ισορροπήσει.
Καφέ χαλικωτό: Αν δεν έχετε άλλο χώρο, θα πρέπει να μπείτε στο έξοδο να απομακρύνετε σε αρκετό βάθος το χώμα και να το αντικαταστήσετε με άλλο, κατάλληλο για λαχανικά.
Εν κατακλείδι, για να διαπιστώσετε αν ένα χώμα είναι γόνιμο, ρίξτε μια ματιά στα ζιζάνια. Αν είναι εύρωστα και θαλερά, αυτό είναι καλό σημάδι. Σε ένα έδαφος που τα ζιζάνια αναπτύσσονται καλά, είναι βέβαιο ότι το ίδιο θα συμβεί και με τα λαχανικά σας, αφού προηγουμένως μάθετε στα ζιζάνια ποιος κάνει κουμάντο στο συγκεκριμένο μέρος.
Προετοιμασία εδάφους- Λίπανση
Η προετοιμασία του εδάφους που θα φιλοξενήσει τον λαχανόκηπό σας, αρχίζει κανονικά από το Φθινόπωρο και περιλαμβάνει :
– Βαθύ σκάψιμο και λίπανση το Φθινόπωρο.
– Ελαφρύ σκάψιμο τον Φεβρουάριο.
Μη σας πτοήσει το βαθύ σκάψιμο. Εννοούμε τόσο βαθύ, όσο μπορεί να εισχωρήσει στο έδαφος η τσάπα σας. Φροντίστε να αναποδογυρίζετε τις μπάλες του χώματος που ανασηκώνει η τσάπα σας, ώστε οι ρίζες των ζιζανίων να είναι προς τα πάνω και να εκτίθενται στο φως και τον αέρα. Έτσι, τα ζιζάνια θα ξεραθούν ευκολότερα ενώ τα κλαδιά τους θα θαφτούν κάτω από το χώμα, θα σαπίσουν και θα σχηματίσουν οργανική ουσία χρήσιμη για τα λαχανικά σας. Μην διαλύετε τις μπάλες και μην ισοπεδώσετε το μέρος μετά το φθινοπωρινό σκάψιμο. Οι βροχές του χειμώνα και ο πάγος, θα θρυμματίσουν το χώμα και θα το κάνουν ανάλαφρο. Απομακρύνετε μόνο τα πολυετή ζιζάνια που ενδεχομένως υπάρχουν και αφήστε τα μονοετή να θαφτούν. Στην συνέχεια ρίξτε άφθονη κοπριά ή κομπόστ.
Τον Φεβρουάριο, ξανασκάψτε το μέρος πιο ελαφρά, αλλά περισσότερο επιμελημένα ώστε να ενσωματωθεί τελείως η κοπριά στο έδαφος και απομακρύνετε μόνο τα μεγάλα χόρτα-ζιζάνια που ενδεχομένως έχουν μεγαλώσει στη διάρκεια του χειμώνα.
Πλέον το έδαφος είναι έτοιμο για διαμόρφωση και φύτευση.
Διαμόρφωση εδάφους
Η κύρια εργασία διαμόρφωσης, συνίσταται στην δημιουργία των βραγιών, δηλαδή των τμημάτων που το καθένα τους θα φιλοξενήσει και ένα διαφορετικό είδος λαχανικού. Αυτό δεν είναι πάντα απαραίτητο, γιατί ορισμένα λαχανικά μπορούν να καλλιεργηθούν μαζί στον ίδιο χώρο. Οι βραγιές, έχουν διπλό σκοπό : Διευκολύνουν την πρόσβαση και επιτρέπουν την αποστράγγιση του πλεονάζοντος νερού κατά το πότισμα. Πριν αρχίσετε να διαμορφώνετε τις βραγιές, θα πρέπει να ισοπεδώσετε καλά το χώμα με ένα γράβαλο ή «καλλιεργητή»(2) και να τρίψετε τους χοντρούς σβώλους σε όσο το δυνατόν πιο λεπτά κομμάτια.
Οι βραγιές, διαμορφώνονται δημιουργώντας αυλάκια ή/και διαδρόμους οι οποίοι ορίζουν ταυτόχρονα και το μέγεθος των βραγιών. Δημιουργείστε με αυτό τον τρόπο, τόσες βραγιές όσα και τα είδη των λαχανικών που έχετε αποφασίσει να καλλιεργήσετε. Δεν είναι απαραίτητο όλες οι βραγιές να έχουν το ίδιο μέγεθος. Το μέγεθος κάθε βραγιάς, εξαρτάται από την ποσότητα του λαχανικού που έχετε αποφασίσει να καλλιεργήσετε εκεί. Μέλημά σας κατά τον σχηματισμό των βραγιών θα πρέπει να είναι, η εύκολη πρόσβαση σε όλα τα σημεία του λαχανόκηπου. Καλό είναι, ο προσανατολισμός των βραγιών να γίνεται προς τα νοτιοανατολικά, έτσι ώστε όλα τα λαχανικά σας να δέχονται την ίδια ποσότητα ηλιακού φωτός. Αν το σχήμα του χώρου σας, δεν σας διευκολύνει, προτιμήστε να διαμορφώσετε στενόμακρες βραγιές, για να επιτύχετε σε όλες τον επιθυμητό προσανατολισμό.
Η λίπανση Οι απαραίτητες τροφές για τα λαχανικά είναι φωσφορικό οξύ, άζωτο, κάλι, ασβέστης, σίδηρος, μαγνήσιο. Το άζωτο συντελεί στο να σχηματίζονται πολλά φύλλα, βλαστοί πράσινοι και τρυφεροί. Ο φώσφορος συντελεί στην πρωϊμότητα, στο να γίνονται οι βλαστοί σκληρότεροι. Το κάλι ή ποτάσα, συντελεί στην κανονική βλάστηση και κάνει τους καρπούς νοστιμότερους. Στην κατηγορία των φυσικών λιπασμάτων συγκαταλέγεται η κοπριά, που είναι και το καλύτερο για λαχανόκηπο, τα χωνεμένα σκουπίδια και τα τσίπουρα, τα εκθλίμματα των σταφυλιών. Χημικά λιπάσματα υπάρχουν απλά και σύνθετα. Οι αναγκαίοι εξωτερικοί παράγοντες για τη βλάστηση των σπόρων είναι: αρκετή υγρασία, ανάλογη θερμοκρασία και αερισμός.
Η υγρασία είναι απαραίτητη και αν δεν υπάρχει αρκετή στο έδαφος, ποτίζουμε μετά τη σπορά. Πολλές φορές όμως πρέπει να ποτίζουμε το έδαφος πριν τη σπορά και όταν είναι νωπό, τότε σπέρνουμε. Τους χονδρούς σπόρους, όπως το φασόλι, τους βάζουμε σε νερό λίγες ώρες να φουσκώσουν και μετά τους σπέρνουμε.
Η θερμοκρασία που απαιτείται είναι ανάλογη του είδους. Για τα λαχανικά που σπέρνονται το φθινόπωρο και το χειμώνα, η κατώτατη θερμοκρασία είναι 2-8 βαθμοί Κελσίου. Για τα υπόλοιπα, η κατώτερη θερμοκρασία είναι 8-12 βαθμοί. Η μέση θερμοκρασία βλάστησης είναι 26-30 βαθμούς Κελσίου.
Ο αέρας. Όταν το έδαφος είναι πολύ υγρό, ο αέρας κυκλοφορεί δύσκολα, βλάπτοντας τη βλάστηση. Επίσης, οι σπόροι πρέπει να καλύπτονται ανάλογα με το μέγεθός τους, οι χονδροί περισσότερο και οι λεπτοί λιγότερο.
Intro: Η προετοιμασία για ακραία σενάρια στην Ελλάδα δεν αποτελεί υπερβολή· αποτελεί αναγκαία στρατηγική επιβίωσης…
Η Ελλάδα αποτελεί μία από τις πιο σεισμογενείς χώρες της Ευρώπης, γεγονός που καθιστά απαραίτητο…
Το off-grid στην Ελλάδα δεν αποτελεί πλέον εναλλακτική επιλογή λίγων, αλλά στρατηγική λύση για όσους…
Το urban survival στην Ελλάδα δεν αποτελεί σενάριο επιστημονικής φαντασίας· αποτελεί αναγκαιότητα για κάθε κάτοικο…
Η αυτάρκεια νερού αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες για όσους ενδιαφέρονται για επιβίωση,…
Η αυτάρκεια για οικογένειες δεν είναι απλώς μια μόδα, αλλά μια στρατηγική ζωής που μπορεί…